Hạ tầng nền cho giao thông xanh

Những công trình này từng bước nâng cao năng lực kết nối, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và giảm áp lực ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, phía sau bức tranh giao thông động ngày càng hoàn thiện vẫn còn “điểm nghẽn” tồn tại nhiều năm là giao thông tĩnh. Điều này đặt ra nhiều thách thức đối với mục tiêu phát triển giao thông công cộng, triển khai Vùng phát thải thấp (LEZ) và xây dựng đô thị xanh của Thủ đô.

Bãi đỗ xe trên đường Trần Khát Chân sẽ được quy hoạch xây dựng thành điểm đỗ xe phục vụ Vùng phát thải thấp. Ảnh: Tuấn Khải

Từ “điểm nghẽn” của hạ tầng đô thị

Tại nhiều khu vực nội thành, không khó để bắt gặp hình ảnh ô tô xếp hàng dài đỗ kín một phần lòng đường, vỉa hè hoặc các bãi xe tạm trên đất dự án chậm triển khai. Cùng với tốc độ gia tăng nhanh của phương tiện cá nhân, áp lực đối với hệ thống giao thông tĩnh ngày càng lớn trong khi quỹ đất dành cho bãi đỗ xe phát triển chậm hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế. Theo quy hoạch, Hà Nội cần khoảng 1.620 bãi đỗ xe để đáp ứng nhu cầu của một đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, diện tích đất dành cho giao thông tĩnh hiện mới đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu đỗ xe; tỷ lệ đất dành cho giao thông tĩnh mới đạt khoảng 0,7-0,8%, thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu khoảng 4% theo quy hoạch. Khoảng cách này cho thấy giao thông tĩnh vẫn là một trong những khâu yếu của hệ thống hạ tầng đô thị.

Nhiều năm qua, thành phố đã quy hoạch các bãi đỗ xe tập trung, bãi đỗ xe cao tầng và bãi đỗ xe ngầm. Tuy nhiên, không ít dự án vẫn chậm triển khai do vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, chi phí xây dựng lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Trong khi đó, giá dịch vụ trông giữ xe chịu sự quản lý của Nhà nước khiến lĩnh vực này chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa.

Hệ quả là nhiều khu đất đã được quy hoạch cho giao thông tĩnh vẫn nằm trên giấy, trong khi nhu cầu đỗ xe tiếp tục dồn lên lòng đường, vỉa hè hoặc các bãi xe tự phát. Không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, tình trạng này còn làm giảm năng lực lưu thông của hệ thống đường bộ, gia tăng nguy cơ ùn tắc giao thông và gây khó khăn cho công tác quản lý.

Trong lộ trình triển khai LEZ, Hà Nội đang từng bước thay đổi cách tiếp cận đối với giao thông khu vực trung tâm. Thay vì để phương tiện cá nhân tiếp tục đi sâu vào nội đô, thành phố hướng tới việc hình thành các điểm trung chuyển, nơi người dân gửi xe và tiếp tục hành trình bằng xe buýt, đường sắt đô thị hoặc các loại hình vận tải công cộng khác.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố đang nghiên cứu đầu tư các dự án bãi đỗ xe giai đoạn 2026-2030, trước mắt đề xuất triển khai 3 bãi đỗ xe ngầm tại khu vực vườn hoa Đường Thành - Phùng Hưng, Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô và khu đất phía Tây Công viên Bách Thảo. Đồng thời, các bãi đỗ xe tại khu vực giáp ranh LEZ cũng đang được nghiên cứu nhằm đáp ứng nhu cầu gửi phương tiện của người dân và trung chuyển sang giao thông công cộng. Cách tiếp cận này cho thấy các bãi đỗ xe trong tương lai sẽ không chỉ thực hiện chức năng trông giữ phương tiện. Đây sẽ là những điểm kết nối giữa phương tiện cá nhân với xe buýt, metro và các loại hình giao thông xanh, góp phần từng bước thay đổi thói quen đi lại của người dân.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và Phát triển cộng đồng, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XIII, muốn hạn chế phương tiện cá nhân thì trước hết phải tạo ra những lựa chọn thuận tiện hơn. Muốn người dân sử dụng giao thông công cộng, thành phố phải phát triển đồng bộ xe buýt, đường sắt đô thị, các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe và hạ tầng phục vụ phương tiện xanh. Chỉ khi việc chuyển đổi trở nên thuận tiện, người dân mới sẵn sàng thay đổi thói quen đi lại.

Có thể thấy, giao thông tĩnh đang trở thành mắt xích quan trọng trong quá trình phát triển giao thông bền vững. Không chỉ phục vụ nhu cầu đỗ xe, hệ thống bãi đỗ xe còn tạo điều kiện để nâng cao hiệu quả khai thác vận tải hành khách công cộng, triển khai Vùng phát thải thấp và thúc đẩy quá trình điện hóa giao thông.

Mở dư địa phát triển từ không gian ngầm

Trong điều kiện quỹ đất trên mặt đất ngày càng hạn hẹp, khai thác không gian ngầm được xem là hướng đi tất yếu để phát triển giao thông tĩnh. Theo danh mục công trình ngầm được khuyến khích đầu tư, Hà Nội quy hoạch 78 bãi đỗ xe ngầm tại nhiều khu vực trung tâm với tổng diện tích sàn dự kiến hơn một triệu mét vuông. Điều này cho thấy thành phố không thiếu định hướng phát triển mà đang tập trung tháo gỡ các rào cản để đưa quy hoạch vào thực tế.

Những cơ chế mới được HĐND thành phố Hà Nội ban hành thời gian qua được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho lĩnh vực này. Việc cho phép kết hợp các hạng mục dịch vụ, thương mại trong bãi đỗ xe; hỗ trợ lãi suất vay vốn; mở rộng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và ưu đãi đối với các công trình ngầm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển giao thông tĩnh. Đáng chú ý, các công trình bãi đỗ xe mới cũng được định hướng tích hợp hạ tầng sạc phương tiện điện và các hạng mục kỹ thuật đồng bộ. Điều đó cho thấy giao thông tĩnh không còn là một công trình độc lập mà đang trở thành một phần của hệ sinh thái giao thông xanh, gắn với quá trình phát triển vận tải công cộng và giảm phát thải. Ở góc độ quy hoạch đô thị, việc khai thác không gian ngầm còn mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô. Không gian dưới lòng đất có thể đảm nhận nhiều chức năng từ bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật đến thương mại, dịch vụ công cộng, góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất vốn ngày càng khan hiếm của khu vực nội đô.

Có thể nói, Hà Nội đã có quy hoạch, đang từng bước hoàn thiện cơ chế và bắt đầu chuẩn bị những dự án cụ thể để tháo gỡ “điểm nghẽn” giao thông tĩnh. Điều quan trọng trong giai đoạn tới là đẩy nhanh quá trình hiện thực hóa các chủ trương đó, để những quy hoạch không còn nằm trên giấy mà trở thành các công trình phục vụ người dân. Khi hệ thống bãi đỗ xe, điểm trung chuyển và không gian ngầm được đầu tư đồng bộ, giao thông tĩnh sẽ không chỉ giải quyết bài toán chỗ đỗ xe mà còn tạo nền tảng cho phát triển giao thông công cộng, giao thông xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.