Hà Tĩnh: Quy hoạch phân khu sản xuất tập trung gắn với chỉ dẫn địa lý

Phát huy giá trị sản phẩm đặc trưng có chỉ dẫn địa lý

Xã Phúc Trạch đang đẩy mạnh chăm sóc vườn bưởi sau khi thắt chặt quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn mới. Tại vườn bưởi rộng hơn 1,5ha được thâm canh theo hướng hữu cơ của gia đình anh Phạm Hữu Long (thôn Phúc Liên), từng gốc cây được đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, sử dụng đệm lót sinh học phân hủy phế phẩm nông nghiệp để bón phân hữu cơ tuần hoàn.

Quy hoạch vườn trồng bưởi Phúc Trạch gắn với chỉ dẫn địa lý được EU bảo hộ.

“Trước đây, bưởi Phúc Trạch cứ đến mùa thu hoạch là lo thương lái ép giá. Từ khi xã quy hoạch vùng trồng, cấp mã số QR truy xuất nguồn gốc gắn liền với chỉ dẫn địa lý được EU bảo hộ, chất lượng quả đồng đều hẳn. Bưởi ngọt lịm, tép mọng, thương lái vào mua tận vườn, giá ổn định từ 30.000-40.000 đồng/kg", anh Long nói.

Ông Dương Ngọc Hoàng, Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch, chia sẻ: “Thiết kế hệ thống đường nội đồng rộng tối thiểu 3,5m để xe tải lớn vào tận vườn thu mua. Chúng tôi không đầu tư dàn trải mà tập trung ngân sách vào hệ thống kênh mương tưới tiêu tự động cho vùng lõi chỉ dẫn địa lý, giúp giảm 30% chi phí nhân công và bảo vệ tối đa chất lượng quả bưởi trước biến đổi khí hậu”.

Xã Phúc Trạch có gần 550ha bưởi, trong đó hơn 450ha đang cho thu hoạch ổn định.

Trao đổi với phóng viên, ông Trần Xuân Loát, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Choa (xã Phúc Trạch) cho biết: “Nếu quy hoạch NTM không chuẩn hóa vùng trồng, doanh nghiệp không thể thu mua số lượng lớn để xuất khẩu. Nhờ xã quy hoạch lại các phân khu sản xuất tập trung, chúng tôi dễ dàng quản lý mã số vùng trồng, ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với giá cao hơn thị trường 15% cho những diện tích đạt chuẩn GlobalGAP”. 

Xã Hương Sơn có sản phẩm nhung hươu Hương Sơn khẳng định được thương hiệu. Trong đồ án quy hoạch xã NTM hiện đại giai đoạn 2026 - 2030, chăn nuôi hươu không còn là sinh kế tự phát của từng gia đình mà được định hình theo chuỗi giá trị khép kín, ứng dụng chế biến sâu.

Tại các xã trọng điểm như Sơn Tây, Hương Sơn, Sơn Giang; chất thải chăn nuôi hươu được thu gom 100% để chạy máy phát điện biogas hoặc ủ làm phân bón hữu cơ cho các vùng trồng cỏ giống mới và vùng bưởi da xanh liên kết liên vùng. 

Ông Hồ Thái Sơn, Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, chia sẻ: “Chúng tôi chú trọng siết chặt tiêu chí môi trường trong quy hoạch NTM. Các hộ nuôi quy mô trên 10 con bắt buộc phải xây dựng hệ thống xử lý chất thải bằng hầm biogas đạt chuẩn. Địa phương kiên quyết không xét công nhận NTM nâng cao đối với những thôn bản để xảy ra tình trạng ô nhiễm không khí và nguồn nước do chăn nuôi hươu”.

Ông Trần Đình Chiến, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Hương Sơn cho biết: “Việc xây dựng chuỗi giá trị sâu là yếu tố sống còn để bảo vệ chỉ dẫn địa lý “Nhung hươu Hương Sơn”. Khi địa phương quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề ổn định, doanh nghiệp mới tự tin đầu tư hàng tỷ đồng vào dây chuyền sấy khô, thái lát và chiết xuất tinh chất nhung hươu, thay vì chỉ bán nhung tươi thô như trước đây”. 

Quy hoạch hạ tầng tích hợp bản đồ vùng nguyên liệu

Chia sẻ với phóng viên, ông Ngô Đình Long, Phó Chánh văn phòng điều phối NTM tỉnh Hà Tĩnh, cho biết: “Xây dựng hạ tầng là điều kiện cần, nhưng nâng cao thu nhập mới là điều kiện đủ để giữ vững danh hiệu NTM". 

Theo ông Long, tiêu chí giai đoạn 2026–2030 bắt buộc các địa phương có sản phẩm chỉ dẫn địa lý phải hình thành được chuỗi liên kết kinh tế nông thôn. Nếu sản phẩm có tiếng nhưng người dân vẫn bán lẻ qua thương lái, không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ, xã đó sẽ bị trừ điểm trực tiếp ở tiêu chí tổ chức sản xuất. 

Các sản phẩm như nhung hươu khô thái lát, rượu nhung hươu, bột nhung hươu OCOP 4 sao đã hiện diện rộng rãi trên các sàn thương mại điện tử lớn nhờ hệ thống tem mã hóa thông minh.

Theo Nghị quyết số 06/2026/NQ-HĐND “Cơ chế phân bổ vốn đầu tư công cho NTM hiện nay chuyển từ “cấp đều” sang “cấp theo hiệu quả đầu ra”. Nguồn lực tài chính phải đóng vai trò đòn bẩy, kích thích dòng vốn tự có của doanh nghiệp và người dân đổ vào bảo tồn, phát triển tài sản trí tuệ là các chỉ dẫn địa lý”.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh, Tô Thái Hòa khẳng định, trong giai đoạn 2026-2030, tư duy lập quy hoạch xây dựng đã thay đổi căn bản: “Chúng tôi không duyệt những bản quy hoạch mang tính “đồng phục” nghĩa là miền núi cũng giống đồng bằng. Quy hoạch hạ tầng giao thông và điểm dân cư nông thôn phải tích hợp chặt chẽ với bản đồ vùng nguyên liệu".

Theo ông Hòa, các tuyến giao thông ngõ xóm được nâng cấp mở rộng từ nền bê tông cũ lên thảm nhựa rộng tối thiểu 4-5m để xe tải, xe container của doanh nghiệp có thể vào tận cửa vườn thu mua, vận chuyển sản phẩm.