Hải Phòng giữ 'giấy thông hành' cho nông sản, HTX phải giữ chuẩn vùng trồng

Hết quý I/2026,Hải Phòng có khoảng 475 mã số vùng trồng, với tổng diện tích hơn 3.300 ha. Các mã số vùng trồng chủ yếu được cấp cho những vùng sản xuất ở khu vực phía Tây thành phố - địa bàn trọng điểm về sản xuất nông sản. Các loại cây trồng đã được cấp mã số khá đa dạng như vải thiều, ổi, chuối, cà rốt...

Không chạy theo số lượng mã số vùng trồng

Để được cấp mã số, vùng sản xuất phải đáp ứng nhiều yêu cầu, trong đó có tổ chức sản xuất tập trung, thực hiện quy trình canh tác theo các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP; kiểm soát dịch hại, sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.

Với những mặt hàng có thế mạnh xuất khẩu, mã số vùng trồng góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ. Vụ vải tháng 5/2026, Hải Phòng có 198 vùng trồng vải được cấp mã số phục vụ xuất khẩu, với tổng diện tích 1.125 ha sang các thị trường như Australia, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Thái Lan. Cụ thể, Australia có 45 mã, Hoa Kỳ 41 mã, Nhật Bản 38 mã và Thái Lan 8 mã. Riêng thị trường Trung Quốc, Hải Phòng có 66 mã số xuất khẩu với diện tích 1.078 ha, tương đương khoảng 11% diện tích vải toàn thành phố.

Các cơ sở đóng gói nông sản cũng được rà soát, kiểm tra lại. 

Những con số này cho thấy mã số vùng trồng không chỉ liên quan đến việc quản lý sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường. Khi sản phẩm được sản xuất trong vùng có mã số, quá trình truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng được thực hiện bài bản hơn, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch và uy tín của nông sản.

Tuy nhiên, mã số cũng đặt ra yêu cầu ngược lại: đã được cấp thì phải duy trì đúng các điều kiện. Nếu vùng sản xuất không còn bảo đảm quy mô, quy trình kỹ thuật hoặc yêu cầu về kiểm soát dịch hại, việc duy trì mã số có thể trở thành hình thức, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến uy tín của cả chuỗi sản xuất.

Thực tế này được thể hiện rõ qua quá trình rà soát hệ thống mã số vùng trồng trên địa bàn TP Hải Phòng.

Rà soát để giữ chất lượng cho nông sản

Triển khai thực hiện Nghị định 38/2026 của Chính phủ quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Hải Phòng đã rà soát lại toàn bộ mã số vùng trồng đã được cấp trước đây.

Đến hết tháng 7/2026, các cơ quan chuyên môn đã thu hồi 205 mã số thuộc 177 vùng trồng; đồng thời cấp và duy trì 270 mã số thuộc 141 vùng trồng và 38 mã số thuộc 10 cơ sở đóng gói (giảm khoảng 45 % số vùng trồng được cấp mã so với đầu năm 2026).

Việc thu hồi mã số vùng trồng không đơn thuần là sự giảm về số lượng. Ở góc độ quản lý, đây là bước rà soát cần thiết nhằm đưa những vùng không còn đáp ứng yêu cầu ra khỏi hệ thống, đồng thời bảo đảm các mã số đang được duy trì phản ánh đúng thực tế sản xuất.

Cấp mã số vùng trồng đã khó, để duy trì được mã số vùng trồng lại càng khó khăn hơn. 

Một trường hợp điển hình là HTX Dịch vụ nông nghiệp xã An Thành, đơn vị đã chủ động đề xuất hủy mã số vùng trồng dưa hấu. Theo ông Trần Văn Lượng, Giám đốc HTX, trước đây khoảng 25 ha dưa hấu của xã được cấp một mã số vùng trồng. Có mã số, sản phẩm thuận lợi hơn trong tiêu thụ và được các cơ sở thu mua ưu tiên lựa chọn.

Tuy nhiên, hiện vùng sản xuất không còn đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo yêu cầu mới. Một số hộ không còn duy trì sản xuất tập trung, gây khó khăn cho việc tổ chức vùng nguyên liệu, giám sát quy trình canh tác và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, HTX chủ động đề xuất hủy mã số thay vì duy trì một mã số không còn phù hợp với thực tế.

Ở chiều ngược lại, những vùng sản xuất duy trì tốt mã số đang phải đầu tư nhiều hơn cho quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

HTX Dịch vụ nông nghiệp Cẩm Văn, xã Tuệ Tĩnh, hiện duy trì 3 mã số vùng trồng cà rốt xuất khẩu, với tổng diện tích hơn 50 ha. Theo ông Phạm Văn Mịch, Giám đốc HTX, mã số vùng trồng có thể ví như “giấy thông hành”, giúp sản phẩm cà rốt thuận lợi hơn khi xuất khẩu. Nhưng để giữ được “giấy thông hành” này, người sản xuất phải tuân thủ các yêu cầu trong suốt quá trình canh tác.

Các vùng sản xuất phải được tổ chức tập trung, thực hiện quy trình theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP; ghi chép đầy đủ quá trình sản xuất, sử dụng vật tư nông nghiệp và xây dựng nhật ký truy xuất điện tử. Như vậy, được cấp mã số mới chỉ là bước đầu. Việc duy trì các điều kiện sản xuất mới quyết định giá trị thực tế của mã số.

Tăng hậu kiểm, quản lý từ cơ sở

Mã số vùng trồng đem lại lợi ích rõ rệt cho sản xuất và tiêu thụ nông sản, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý. Nếu kiểm soát không chặt chẽ, có thể phát sinh tình trạng sử dụng sai mã số, mượn mã số để đưa sản phẩm không thuộc vùng được cấp mã vào chuỗi tiêu thụ nông sản, xuất khẩu.

Bên cạnh đó, vùng trồng sau khi được cấp mã nhưng không duy trì điều kiện kỹ thuật, kiểm soát dịch hại không tốt hoặc vi phạm quy định về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả vùng sản xuất.

Do đó, quản lý mã số không thể dừng ở khâu thẩm định, cấp mã mà phải được thực hiện thường xuyên trong suốt quá trình sản xuất và tiêu thụ.

UBND thành phố Hải Phòng đã giao các địa phương thực hiện thủ tục cấp, cấp lại mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói theo quy định; tổ chức kiểm tra, hậu kiểm và thực hiện các thủ tục phê duyệt, thu hồi, tạm dừng hoặc khôi phục mã số khi cần thiết. Các địa phương có trách nhiệm xác nhận thông tin liên quan đến mã số, bảo đảm đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định… Đồng thời kiểm tra việc cấp, quản lý và sử dụng mã số trên địa bàn, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Theo ông Trần Trung Âu, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng: Chi cục đã đăng ký với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức 2 lớp tập huấn cho các xã, phường về quản lý mã số vùng trồng, giúp cán bộ cơ sở nắm rõ quy trình và thực hiện thủ tục hành chính thuận tiện, hiệu quả…

Quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng không phải để thu hẹp sản xuất mà nhằm bảo đảm mỗi mã số thực sự gắn với một vùng sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn và có khả năng truy xuất rõ ràng. Khi trách nhiệm được đặt từ cơ quan quản lý đến HTX và từng hộ nông dân, mã số vùng trồng sẽ không chỉ là điều kiện để xuất khẩu mà còn trở thành công cụ thúc đẩy tổ chức lại sản xuất, nâng chất lượng và gia tăng giá trị nông sản Hải Phòng.