Hành trình từ tài xế đến đế chế 13 tỷ USD của doanh nhân Indonesia

Theo bảng xếp hạng tỷ phú thời gian thực của Forbes, tính đến ngày 14/10/2026, ông Prajogo Pangestu sở hữu khối tài sản ròng khoảng 13,4 tỷ USD, đứng thứ 232 trong danh sách những người giàu nhất thế giới. Khối tài sản này đưa ông vào nhóm những doanh nhân giàu nhất Indonesia và Đông Nam Á, với phần lớn cơ nghiệp gắn với các lĩnh vực hóa dầu, năng lượng.

Nhưng phía sau con số hơn 13 tỷ USD ấy là một hành trình bắt đầu ở một nơi rất xa những nhà máy hóa dầu, mỏ than hay sàn chứng khoán Jakarta ngày nay, đó là những cánh rừng ở Kalimantan.

Tỷ phú Prajogo Pangestu sinh năm 1944 tại Bengkayang, thuộc tỉnh Tây Kalimantan, trong một gia đình có điều kiện kinh tế eo hẹp. Cha ông làm nghề cạo mủ cao su, kế sinh nhai phổ biến tại khu vực này khi đó. Tuổi trẻ của ông Prajogo bắt đầu từ những ngày tháng chật vật mưu sinh chứ không phải những trường kinh doanh danh tiếng, theo Bloomberg.

Sau một thời gian lên thủ đô Jakarta tìm kiếm cơ hội nhưng không thành công, ông trở về Kalimantan và kiếm sống bằng nghề lái xe chở khách, bên cạnh một số hoạt động buôn bán nhỏ.

Bước ngoặt đến vào cuối những năm 1960, khi chàng tài xế trẻ tuổi có dịp chở Burhan Uray, doanh nhân sáng lập Djajanti Timber Group, một trong những tập đoàn gỗ lớn của Indonesia thời bấy giờ. Ấn tượng trước sự nhanh nhạy và hiểu biết của Prajogo Pangestu về địa bàn Kalimantan, Burhan Uray đã mời ông Prajogo về làm việc cho Djajanti Timber Group với vai trò nhân viên hành chính.

Đây gần như là “trường kinh doanh” đầu tiên của vị tỷ phú người Indonesia, nơi ông học cách vận hành một doanh nghiệp tài nguyên quy mô lớn, từ khai thác nguyên liệu, tổ chức sản xuất đến quản lý chuỗi cung ứng.

Đến năm 1976, ông Prajogo được giao vị trí quản lý tại Plywood Nusantara, công ty con chuyên sản xuất ván ép của Djajanti Timber Group. Tuy nhiên chỉ khoảng một năm sau, ông Prajogo Pangestu quyết định rời Djajanti Timber Group để bước ra kinh doanh riêng.

Theo Jakarta Globe, năm 1977, ông Prajogo mua lại một doanh nghiệp khai thác và chế biến gỗ có tên Pacific Lumber tại Kalimantan, rồi sau đó đổi tên thành “Barito Pacific Lumber” và “Barito Pacific Timber”, tiền thân của Barito Pacific ngày nay. Tên “Barito” được lấy theo sông Barito, một trong những con sông lớn nhất Kalimantan.

Trong những năm 1980 và đầu thập niên 1990, ông Prajogo Pangestu nhanh chóng mở rộng hoạt động kinh doanh từ khai thác gỗ sang cưa xẻ, sản xuất ván ép và các sản phẩm chế biến từ gỗ. Tận dụng nguồn tài nguyên rừng dồi dào tại Kalimantan, mạng lưới doanh nghiệp của ông ngày càng mở rộng, đưa Prajogo trở thành một trong những tên tuổi đáng chú ý của ngành gỗ Indonesia thời kỳ đó.

Sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997–1998, ngành gỗ Indonesia rơi vào môi trường kinh doanh ngày càng khó khăn. Theo Báo cáo thường niên 2007 của Barito Pacific, nguồn cung gỗ nguyên liệu khi đó ngày càng suy giảm và thiếu ổn định, trong khi chi phí hoạt động tăng. Điều này khiến các doanh nghiệp gỗ Indonesia khó cạnh tranh với Malaysia và Trung Quốc. Hệ quả là Barito phải đóng một nhà máy chế biến ở Tây Kalimantan và thoái vốn khỏi một nhà máy ở Đông Kalimantan.

Trong bối cảnh ấy, ông Prajogo Pangestu quyết định thu hẹp hoạt động kinh doanh gỗ và đa dạng hóa sang các ngành tài nguyên khác để ứng phó với môi trường bất lợi của ngành gỗ Indonesia. Theo Forbes, năm 2007, Barito Pacific Timber mua 70% cổ phần Chandra Asri, một trong những doanh nghiệp hóa dầu lớn của Indonesia thời điểm đó. Cũng trong quá trình thu hẹp mảng lâm nghiệp, Barito Pacific Timber bỏ chữ “Timber” khỏi tên gọi, trở thành “Barito Pacific” như hiện tại.

Thương vụ Chandra Asri cho thấy ông Prajogo Pangestu muốn đưa Barito Pacific ra khỏi sự phụ thuộc vào ngành gỗ, đồng thời đặt cược vào nhu cầu công nghiệp hóa ngày càng lớn của Indonesia. Hóa dầu vì thế trở thành một trong những trụ cột mới trong quá trình tái cấu trúc đế chế kinh doanh của ông.

Theo Chandra Asri, ngày 1/1/2011, Chandra Asri hợp nhất với công ty hóa dầu Tri Polyta Indonesia để hình thành Chandra Asri Petrochemical. Hiện tập đoàn có năng lực sản xuất khoảng 4,2 triệu tấn sản phẩm hóa chất mỗi năm.

Tháng 4/2025, Chandra Asri cùng tập đoàn Glencore hoàn tất mua lại tổ hợp lọc hóa dầu của Shell tại Singapore. Thương vụ đánh dấu bước mở rộng đáng kể của Chandra Asri ra ngoài Indonesia và củng cố vị thế của tập đoàn trong chuỗi hóa dầu khu vực.

Sau hóa dầu, tỷ phú Prajogo Pangestu tiếp tục đưa đế chế Barito Pacific tiến sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng, trong đó địa nhiệt trở thành một trong những hướng đi quan trọng. Bước mở rộng này được thực hiện chủ yếu thông qua Star Energy, doanh nghiệp năng lượng địa nhiệt sở hữu và vận hành nhiều nhà máy lớn tại Tây Java.

Vào tháng 6/2018, Barito Pacific mua 66,67% cổ phần Star Energy, theo Forbes. Đến tháng 3/2022, gia đình ông Prajogo chi khoảng 440 triệu USD để mua lại 33,33% cổ phần Star Energy, giúp hệ sinh thái của gia đình vị tỷ phú này nắm toàn bộ quyền sở hữu Star Energy cùng ba nhà máy điện địa nhiệt Wayang Windu, Salak và Darajat, khi đó có tổng công suất lắp đặt khoảng 875 MW.

Đến năm 2026, sau các dự án nâng cấp tại Wayang Windu và Salak, con số này đã tăng lên 926 MW.

Theo Viện ISEAS – Yusof Ishak (Singapore), tỷ phú Prajogo Pangestu cùng gia tộc Hartono là những cái tên hiếm hoi xuất hiện từ thời Orde Baru (Trật tự Mới) – giai đoạn 1966 đến 1998, dưới thời Tổng thống Suharto, nhưng vẫn giữ được vị thế hàng đầu đến thời điểm hiện tại.

Vị thế của tỷ phú Prajogo Pangestu đối với Nhà nước Indonesia cũng được thể hiện qua nhiều dấu mốc mang tính biểu tượng. Tháng 8/2019, Tổng thống Joko Widodo trao cho ông Bintang Jasa Utama, Huân chương Công trạng hạng Nhất, một trong những huân chương danh dự của Indonesia dành cho những cá nhân có đóng góp lớn đối với sự phát triển, thịnh vượng và phúc lợi của đất nước.

Đến thời Tổng thống Prabowo Subianto, ông Prajogo vẫn nằm trong nhóm doanh nhân được chính phủ tham vấn về các vấn đề kinh tế chiến lược. Ông tham dự các cuộc gặp với Tổng thống Prabowo trong năm 2025 và đầu năm 2026, trong đó có cuộc thảo luận về mô hình ‘Indonesia Incorporated’, nhằm tăng cường phối hợp giữa Nhà nước và khu vực tư nhân

Từ thời Tổng thống Suharto đến thời Tổng thống Joko Widodo và Tổng thống Prabowo Subianto, môi trường chính trị Indonesia đã chứng kiến nhiều thay đổi, nhưng tỷ phú Prajogo Pangestu hiện ở độ tuổi ngoài 80 vẫn giữ được vị trí trong nhóm doanh nhân có ảnh hưởng nhất nền kinh tế nước này. Khả năng tồn tại qua các cuộc khủng hoảng, chuyển đổi ngành kinh doanh và thích nghi với những ưu tiên phát triển khác nhau của chính phủ có lẽ cũng là một trong những chìa khóa lý giải vì sao đế chế kinh doanh của ông không suy yếu mà ngày càng mở rộng.