HĐND phải trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương

Theo Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, HĐND không chỉ thực hiện chức năng giám sát, quyết nghị mà phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương, đồng hành cùng chính quyền tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực quản trị và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Đổi mới tư duy quản trị theo hướng kiến tạo phát triển

Phát biểu tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026–2031 sáng 28.5, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, nhiệm kỳ 2021–2026 là giai đoạn có nhiều dấu ấn lịch sử của Quốc hội và HĐND các cấp trong tiến trình cải cách, tái cấu trúc tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, đổi mới tư duy quản trị quốc gia và quản trị địa phương.

Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại Hội nghị

Theo Phó Thủ tướng, trong bối cảnh đặc biệt khó khăn, nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ, Quốc hội tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm kiến tạo thể chế; Chính phủ chuyển mạnh từ quản lý vi mô sang quản lý vĩ mô, tập trung xây dựng thể chế, quy hoạch, chiến lược phát triển và thúc đẩy phân cấp, phân quyền theo hướng chủ động, linh hoạt, hiệu quả.

Trong dòng chảy đổi mới đó, HĐND các cấp ngày càng thể hiện rõ vai trò là thiết chế quyền lực nhà nước ở địa phương; đồng hành cùng chính quyền tháo gỡ những điểm nghẽn phát triển, tăng cường giám sát thực chất, nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực.

Nhiều chủ trương chiến lược của Đảng đã được Quốc hội thể chế hóa nhanh chóng, đồng bộ, đặc biệt là việc chuyển đổi và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; cải cách hành chính; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tái cấu trúc không gian phát triển.

Theo Phó Thủ tướng, kết quả đó có được nhờ sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa Quốc hội, Chính phủ, MTTQ Việt Nam, chính quyền địa phương và HĐND các cấp nhằm tháo gỡ các rào cản, khơi thông nguồn lực phát triển, đưa chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Nhấn mạnh nhiệm kỳ 2026–2031 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và mục tiêu tăng trưởng cao, Phó Thủ tướng cho rằng yêu cầu đặt ra đối với Chính phủ, chính quyền địa phương và HĐND các cấp là rất lớn.

“Chất lượng hoạt động của HĐND gắn chặt với chất lượng quản trị địa phương, hiệu quả thực thi chính sách và hiệu lực điều hành của bộ máy hành chính nhà nước từ Trung ương tới cơ sở”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Quang cảnh Hội nghị

Từ góc độ quản lý nhà nước, Chính phủ đề nghị HĐND các cấp tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, nhiệm vụ đầu tiên được đặt ra là đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân.

Phó Thủ tướng cho rằng cốt lõi của quản trị địa phương hiệu quả là tạo dựng môi trường phát triển thuận lợi hơn, huy động sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, người dân và phát huy dân chủ ở cơ sở, để mỗi người dân đều có thể tham gia vào quá trình hoạch định và thực hiện các mục tiêu phát triển.

Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ hơn thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm và năng lực phản ứng chính sách của địa phương; đồng thời hướng dẫn phát huy hơn nữa vai trò, chức năng của HĐND, đặc biệt là HĐND cấp xã.

“HĐND phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh và đề nghị cơ quan dân cử tập trung ban hành các cơ chế, chính sách tháo gỡ điểm nghẽn phát triển theo thẩm quyền; mở ra dư địa mới cho từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn.

Điều quan trọng hơn cả, theo Phó Thủ tướng, là thay đổi tư duy xây dựng chính sách theo hướng kiến tạo phát triển, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Việc đánh giá tác động chính sách, tham vấn đối tượng chịu tác động, rà soát tính đồng bộ của pháp luật và theo dõi việc thực thi cần được coi trọng hơn.

Hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của địa phương phải trở thành thước đo đánh giá chất lượng hoạt động của HĐND và chính quyền địa phương.

Quang cảnh Hội nghị

Đẩy mạnh phân cấp, chuyển đổi số gắn với kiểm soát quyền lực

Nhiệm vụ trọng tâm thứ hai được Chính phủ đặt ra là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả.

Theo Phó Thủ tướng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng tới tái cấu trúc phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn.

Chính phủ tiếp tục quán triệt tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; đồng thời rà soát để phân cấp mạnh hơn cho địa phương, đi kèm cơ chế phân bổ nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị phù hợp.

Các bộ, ngành Trung ương được yêu cầu chủ động hơn, đồng hành sát sao hơn với địa phương, không để xảy ra tình trạng chậm hướng dẫn, đùn đẩy trách nhiệm hay để địa phương “chờ cơ chế”.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng lưu ý, phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh đó, HĐND phải phát huy vai trò là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả tại địa phương.

Không dừng lại ở giám sát hành chính truyền thống, hoạt động giám sát của HĐND cần chuyển mạnh sang giám sát thực chất – nơi người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận được hiệu quả từ các chủ trương, chính sách khi đi vào cuộc sống.

Một nội dung trọng tâm khác được Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh là tạo bước đột phá thực sự về chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống chính quyền địa phương.

Theo bà Phạm Thị Thanh Trà, khoảng cách về chất lượng điều hành giữa các địa phương hiện nay chủ yếu nằm ở năng lực quản trị và mức độ chuyển đổi số.

Trong khi Chính phủ đang tập trung xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và dữ liệu số quốc gia, HĐND các cấp cần chủ động đổi mới phương thức hoạt động trên môi trường số, không chỉ dừng lại ở số hóa quy trình cũ mà phải thay đổi toàn diện cách thức điều hành, giám sát và ra quyết định.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Hoạt động giám sát cần chuyển từ dựa trên báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực; từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Theo Phó Thủ tướng, Chính phủ sẽ sớm hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa HĐND, UBND và các cơ quan trong hệ thống chính trị nhằm nâng cao năng lực dự báo, phản ứng chính sách và kiểm soát rủi ro.

Cải cách thể chế phải trở thành “đột phá của đột phá”

Đề cập yêu cầu cải cách thể chế và thủ tục hành chính, Phó Thủ tướng khẳng định đây là “khâu đột phá của đột phá” để giải phóng nguồn lực và tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

“Không thể nâng cao năng lực cạnh tranh, càng không thể đạt mục tiêu tăng trưởng cao nếu cải cách thể chế không thực chất”, Phó Thủ tướng nói.

Thời gian qua, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt để cắt giảm thủ tục hành chính. Chỉ trong hơn một tháng, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết chuyên đề về cải cách thủ tục hành chính; bãi bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện; cắt giảm gần 700 thủ tục hành chính và hơn 1.700 điều kiện kinh doanh.

Các giải pháp này giúp giảm hơn một nửa thời gian thực hiện thủ tục, giảm khoảng 55% chi phí tuân thủ, tương đương khoảng 23 nghìn tỉ đồng mỗi năm.

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng đề nghị HĐND các cấp đồng hành cùng chính quyền địa phương rà soát thể chế thuộc thẩm quyền, tháo gỡ rào cản phát triển, giám sát thực chất việc cải cách hành chính.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Việc giám sát không chỉ dừng ở việc hồ sơ được giải quyết nhanh hay chậm mà quan trọng hơn là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phục vụ hay chưa; người dân, doanh nghiệp có thực sự giảm phiền hà và chi phí hay không.

Cùng với đó, HĐND cần nâng cao năng lực giám sát thực thi chính sách gắn với kiểm soát rủi ro phát triển trong bối cảnh mới.

Theo Phó Thủ tướng, những rủi ro hiện nay không chỉ đến từ đầu tư công hay tăng trưởng kinh tế mà còn từ an ninh dữ liệu, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, đứt gãy chuỗi cung ứng và những biến động khó lường của tình hình thế giới.

Do đó, hoạt động giám sát phải chuyển mạnh từ “giám sát sự vụ” sang “giám sát chiến lược phát triển”; tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao như đất đai, quy hoạch, tài chính công, môi trường, chuyển đổi số và các dự án trọng điểm.

“Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại mà phải góp phần thúc đẩy thực thi, giữ vững ổn định và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Khẳng định Chính phủ luôn lắng nghe ý kiến từ cơ sở và thực tiễn hoạt động của HĐND các cấp, Phó Thủ tướng cho rằng đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về chất lượng thể chế, năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

Trong bối cảnh đó, Quốc hội, Chính phủ, chính quyền địa phương và HĐND các cấp cần tiếp tục đồng hành chặt chẽ, chia sẻ trách nhiệm, cùng kiến tạo phát triển và phụng sự Nhân dân vì mục tiêu xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.