Hiệp ước New START chính thức hết hiệu lực: Nga tuyên bố các bên không còn bị ràng buộc, khẳng định một 'sai lầm đáng tiếc' của Mỹ

Hãng thông tấn TASS dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga nêu rõ: “Trong hoàn cảnh hiện nay, chúng tôi cho rằng các bên tham gia New START không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố mang tính đối xứng nào trong khuôn khổ hiệp ước, bao gồm cả các điều khoản cốt lõi, và về nguyên tắc có thể tự do lựa chọn các bước đi tiếp theo”.

Một ngày trước khi Hiệp ước New START hết hạn: Mỹ vẫn im lặng trước đề xuất của Nga, Điện Kremlin đánh tiếng

Tuy nhiên, Moscow khẳng định sẽ hành động “một cách có trách nhiệm và cân bằng”, xây dựng chính sách về vũ khí tiến công chiến lược trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng chính sách quân sự của Mỹ cũng như tình hình tổng thể trong lĩnh vực chiến lược.

Đánh giá về New START, bộ trên khẳng định, bất chấp những vấn đề rõ ràng, hiệp ước này về cơ bản đã hoàn thành các chức năng then chốt, đặc biệt là góp phần kiềm chế cuộc chạy đua vũ trang chiến lược trong giai đoạn đầu thực thi.

Việc ký kết hiệp ước cùng những năm đầu triển khai thành công đã giúp ngăn chặn xu hướng leo thang chạy đua vũ trang, tạo điều kiện cho hai bên cắt giảm đáng kể kho vũ khí chiến lược. Đồng thời, các cơ chế hạn chế của hiệp ước cũng bảo đảm được mức độ dự báo cần thiết trong dài hạn đối với lĩnh vực nhạy cảm này.

Dù cáo buộc các bước đi từ phía Mỹ đã khiến việc Nga tiếp tục thực hiện đầy đủ New START trong giai đoạn cuối trở nên không còn ý nghĩa, song Nga khẳng định vẫn nhận thức rõ rằng các điều khoản cốt lõi của hiệp ước tiếp tục đóng vai trò tích cực trong việc giảm thiểu rủi ro làm suy yếu ổn định chiến lược.

Chính vì vậy, song song với quyết định đình chỉ tham gia hiệp ước, Nga từng tuyên bố tự nguyện duy trì việc tuân thủ các giới hạn định lượng chủ chốt về vũ khí chiến lược theo New START cho đến khi hiệp ước hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Bộ Ngoại giao Nga cho biết, vào thời điểm đó, Mỹ cũng tuyên bố sẵn sàng hành động theo hướng tương tự.

Các nhà ngoại giao Nga nhấn mạnh, ngày 22/9/2025, Tổng thống Vladimir Putin đã đề xuất Nga và Mỹ tự nguyện cam kết tiếp tục tuân thủ các giới hạn của New START ít nhất một năm sau khi hiệp ước chính thức hết hạn.

Theo Bộ Ngoại giao Nga, Moscow chưa nhận được phản hồi chính thức từ phía Mỹ đối với đề xuất mà ông Putin đưa ra thông qua các kênh song phương. Những phát biểu công khai từ phía Mỹ "cũng không cho thấy Washington sẵn sàng đi theo lộ trình mà Nga đề xuất trong lĩnh vực vũ khí tiến công chiến lược”.

Bộ Ngoại giao Nga cho rằng, việc Mỹ không phản hồi sáng kiến của Moscow là “sai lầm và đáng tiếc”, đồng thời nhấn mạnh Nga coi đây là một thực tế cần được tính đến khi hoạch định chính sách tiếp theo trong lĩnh vực này.

Tuyên bố cũng khẳng định Nga vẫn sẵn sàng thực hiện “các biện pháp quân sự – kỹ thuật mang tính quyết đoán” nhằm đối phó với những mối đe dọa bổ sung tiềm tàng đối với an ninh quốc gia.

Dù vậy, Moscow nhấn mạnh vẫn để ngỏ khả năng tìm kiếm các giải pháp chính trị và ngoại giao nhằm ổn định toàn diện tình hình chiến lược, trên cơ sở đối thoại bình đẳng và cùng có lợi, nếu các điều kiện phù hợp cho hợp tác được hình thành.

Hiệp ước New START được ký ngày 8/4/2010 giữa Nga và Mỹ, có hiệu lực từ ngày 5/2/2011 và được gia hạn thêm 5 năm vào tháng 2/2021 theo điều khoản gia hạn một lần. Hiệp ước hết hạn vào ngày 5/2/2026.

Nga đình chỉ tham gia New START vào tháng 2/2023, với lý do tình trạng thực thi một số nội dung của hiệp ước không đáp ứng yêu cầu, cùng với những hành động mà Moscow coi là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” từ phía Mỹ, đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản và tinh thần được nêu trong phần mở đầu của hiệp ước.

Theo Moscow, đây là biện pháp bắt buộc và là phản ứng không thể tránh khỏi trước chính sách thù địch của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden, cũng như một loạt bước đi bị coi là vi phạm nghiêm trọng các điều khoản của New START.

Bảo Minh