Hòa giải từ cơ sở, vun đắp văn hóa pháp lý

Chủ động nắm bắt, giải quyết mâu thuẫn từ sớm

Trong đời sống khu dân cư, những bất đồng liên quan đến đất đai, lối đi chung, tiếng ồn, quan hệ gia đình hay cách ứng xử giữa hàng xóm nếu không được giải quyết kịp thời có thể dẫn đến tranh chấp phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và tình đoàn kết cộng đồng. Vì vậy, hòa giải ở cơ sở không chỉ nhằm tháo gỡ những mâu thuẫn đã phát sinh mà còn góp phần phòng ngừa tranh chấp, hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật từ sớm.

Với lợi thế gần dân, sát dân, đội ngũ hòa giải viên có điều kiện nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời phát hiện những bất đồng trong gia đình và cộng đồng. Bằng sự kiên trì, khéo léo và am hiểu hoàn cảnh từng gia đình, từng vụ việc, hòa giải viên gặp gỡ, lắng nghe các bên, phân tích đúng sai trên cơ sở hợp tình hợp lý và quy theo đúng định pháp luật, vận động các bên tự nguyện tìm tiếng nói chung.

Tổ hòa giải Tổ dân phố Thanh Châu, phường Thanh Liệt họp trao đổi về nghiệp vụ hòa giải. Ảnh: Đào Tuyết.

Chia sẻ về nội dung này, ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó trưởng Phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt cho biết, địa phương đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa chính quyền, các tổ hòa giải và lực lượng Công an nhằm chủ động phát hiện, giải quyết những mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Vì vậy, các tổ hòa giải thường xuyên bám sát địa bàn, nắm bắt tình hình trong nhân dân. Đối với những mâu thuẫn thông thường, hòa giải viên trực tiếp gặp gỡ, tuyên truyền, giải thích và thuyết phục các bên giải quyết trên tinh thần tự nguyện, đoàn kết. Khi phát hiện vụ việc phức tạp, có nguy cơ phát sinh bạo lực hoặc vi phạm pháp luật, các tổ kịp thời báo cáo UBND phường và Công an phường để phối hợp xử lý.

UBND phường phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam hướng dẫn nghiệp vụ, tập huấn kỹ năng và hỗ trợ hoạt động cho các tổ hòa giải. Công an phường tiếp nhận thông tin, phối hợp xử lý những vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình, gây mất an ninh, trật tự hoặc vượt quá thẩm quyền của các tổ hòa giải.

Với những vụ việc có dấu hiệu bạo lực nghiêm trọng, đe dọa sức khỏe, tính mạng hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự, việc bảo đảm an toàn cho người liên quan phải được đặt lên hàng đầu. Hòa giải viên cần thông tin kịp thời cho chính quyền và lực lượng chức năng để có biện pháp can thiệp phù hợp, không để quá trình hòa giải làm chậm việc ngăn chặn hành vi nguy hiểm.

Để phối hợp xử lý vụ việc, địa phương chú trọng phát huy vai trò của hòa giải viên trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đây là lực lượng trực tiếp đưa các quy định pháp luật đến gần hơn với đời sống, giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, biết cách ứng xử phù hợp và lựa chọn phương thức giải quyết tốt nhất.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, các tổ hòa giải cần được thường xuyên hướng dẫn nghiệp vụ, cập nhật kiến thức pháp luật, cung cấp tài liệu và bảo đảm các chế độ hỗ trợ theo quy định. Đồng thời, chính quyền địa phương cần quan tâm tiếp nhận, giải quyết những khó khăn, kiến nghị từ cơ sở, tạo điều kiện để đội ngũ hòa giải viên yên tâm gắn bó với công việc.

Gần dân, hiểu dân để lan tỏa văn hóa pháp lý

Nếu cơ chế phối hợp và sự hỗ trợ của chính quyền tạo điều kiện cho hoạt động hòa giải thì sự tận tâm, công tâm của hòa giải viên là yếu tố trực tiếp quyết định hiệu quả mỗi cuộc hòa giải. Người làm công tác hòa giải không chỉ cần nắm vững pháp luật mà còn phải biết lắng nghe, thấu hiểu và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh.

Ông Hoàng Quang Dũng, hòa giải viên Tổ dân phố Thanh Châu chia sẻ thông tin với phóng viên. Ảnh: Đào Tuyết

Chia sẻ kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ, ông Hoàng Quang Dũng, hòa giải viên Tổ dân phố Thanh Châu cho biết, khi tiếp nhận vụ việc, hòa giải viên thường gặp gỡ riêng từng bên để tìm hiểu nguyên nhân, diễn biến và xác định nguồn gốc mâu thuẫn. Trên cơ sở đó, các thành viên tổ hòa giải cùng phân tích đúng sai, vận dụng quy định pháp luật để giúp các bên hiểu vấn đề, tự nguyện tìm hướng giải quyết.

Ông Dũng nhấn mạnh, hòa giải viên cần giữ thái độ khách quan, không vội vàng kết luận khi chưa nắm rõ sự việc. Với những vụ việc có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng hoặc liên quan đến bạo lực gia đình, cần kịp thời báo cáo tổ trưởng tổ dân phố, phối hợp với cảnh sát khu vực và Công an để ngăn chặn, xử lý, tránh xảy ra hậu quả đáng tiếc.

Thực tế tại khu dân cư cho thấy, nhiều mâu thuẫn xuất phát từ những việc tưởng chừng nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Điển hình là trường hợp gia đình ông A tổ chức cưới con, hát karaoke đến gần 24h đêm, gây ảnh hưởng đến hàng xóm và phát sinh bất đồng. Sau khi tìm hiểu sự việc, hòa giải viên đã trực tiếp gặp gỡ các bên, phân tích quy định pháp luật, vận động gia đình ông A chấp hành quy định về thời gian hát karaoke, dừng trước 22h để bảo đảm sinh hoạt, nghỉ ngơi của các hộ xung quanh.

Bằng sự kiên trì, khéo léo và cách giải quyết thấu tình, đạt lý, hòa giải viên đã giúp hai bên hiểu, thông cảm cho nhau, từ đó tháo gỡ mâu thuẫn, giữ gìn tình làng nghĩa xóm.

Theo ông Dũng, trong quá trình hòa giải, việc vận dụng pháp luật cần đi đôi với sự thấu tình, đạt lý. Những quy định liên quan phải được giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn với quyền lợi và trách nhiệm cụ thể của từng người. Khi nhận thức rõ hậu quả của việc kéo dài tranh chấp cũng như lợi ích của việc giữ gìn quan hệ gia đình, tình đoàn kết khu dân cư, các bên sẽ có thêm cơ sở để đi đến đồng thuận.

Tuy nhiên, hòa giải viên cũng cần xác định rõ giới hạn trách nhiệm. Đối với vụ việc có dấu hiệu tội phạm, bạo lực hoặc nguy cơ đe dọa an toàn của người dân, phải kịp thời thông báo, phối hợp với cơ quan chức năng. Hoạt động hòa giải phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, đúng quy định pháp luật, không gây sức ép buộc người bị tổn hại chấp nhận thỏa thuận bất lợi.

Để hoạt động hòa giải ngày càng hiệu quả, việc bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và nhận diện nguy cơ bạo lực cho đội ngũ hòa giải viên cần được duy trì thường xuyên. Cùng với đó là sự quan tâm về kinh phí, tài liệu và các chế độ hỗ trợ theo quy định, giúp những người trực tiếp làm công tác hòa giải có thêm điều kiện hoàn thành nhiệm vụ.

Từ những việc làm gần gũi, thiết thực, hòa giải ở cơ sở đang góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, phòng ngừa tranh chấp và nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân. Phát huy vai trò cầu nối giữa chính quyền với người dân, các tổ hòa giải phường Thanh Liệt góp phần xây dựng môi trường sống văn minh, nghĩa tình, giữ gìn an ninh, trật tự và lan tỏa văn hóa ứng xử theo pháp luật ngay từ mỗi gia đình, khu dân cư.