Hoàn thiện thể chế để hút dòng vốn cho năng lượng tái tạo

Dù vậy, Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc để đảm bảo hiệu quả, ổn định và bền vững hơn. Nếu giải quyết tốt các “điểm nghẽn” về hạ tầng và chính sách, năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục là trụ cột quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho chuyển đổi

Việt Nam có nguồn năng lượng tái tạo rất dồi dào

Vừa qua, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã ký Quyết định số 458/QĐ-TTg phê duyệt Đề án cập nhật triển khai Tuyên bố chính trị thiết lập quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) - bước đi được xem là quan trọng nhằm cụ thể hóa cam kết của Việt Nam trong lộ trình chuyển đổi năng lượng.

Tuy nhiên, để biến các mục tiêu thành hiện thực, bài toán đặt ra không chỉ là định hướng chính sách, mà còn là khả năng thu hút nguồn lực, đặc biệt từ các tập đoàn lớn và khu vực doanh nghiệp FDI.

Theo Đề án, từ nay đến năm 2030, Việt Nam sẽ tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế, chính sách và khung pháp lý nhằm tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư vào lĩnh vực năng lượng sạch. Trọng tâm là phát triển các nguồn điện mới như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời quy mô lớn, cùng với hệ thống lưu trữ năng lượng là những yếu tố then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao.

Đáng chú ý, Đề án cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu, xây dựng các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan đến môi trường và phát thải khí nhà kính đối với các công nghệ năng lượng mới như thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS), hydrogen xanh và amoniac xanh. Đây được xem là bước đi cần thiết để Việt Nam không bị “lệch nhịp” so với các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các dự án công nghệ cao.

Trọng tâm của Đề án JETP là phát triển các nguồn điện mới như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời quy mô lớn

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Ngô Trí Long nhận định, việc hoàn thiện thể chế là “nút thắt” quan trọng nhất trong quá trình triển khai JETP. Không có một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định thì rất khó thu hút các nhà đầu tư lớn, nhất là trong các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi hay hydrogen xanh - các lĩnh vực yêu cầu vốn lớn, công nghệ cao và thời gian thu hồi dài.

Cạnh tranh thu hút dòng vốn xanh

Trong bối cảnh toàn cầu đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, dòng vốn đầu tư xanh ngày càng trở nên khan hiếm và có tính cạnh tranh cao. Các quốc gia trong khu vực như Indonesia, Thái Lan hay Malaysia đều đang đưa ra nhiều chính sách ưu đãi để thu hút các tập đoàn năng lượng quốc tế.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có lợi thế về tiềm năng tự nhiên, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và điện mặt trời. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ có thể được khai thác nếu đi kèm với môi trường đầu tư đủ hấp dẫn.

Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ quan tâm đến tiềm năng thị trường, mà còn đặc biệt chú trọng tính ổn định và dự báo được của chính sách. Nếu cơ chế thay đổi quá nhanh hoặc thiếu nhất quán, họ sẽ rất dè dặt trong việc rót vốn, ông Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo - Bộ Công Thương cho biết.

Để triển khai thành công Đề án JETP, việc thu hút các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI được xem là yếu tố then chốt

Để triển khai thành công Đề án JETP, việc thu hút các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI được xem là yếu tố then chốt. Đây là những chủ thể có đủ năng lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm để triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, CCUS hay hydrogen xanh.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi năng lượng, vai trò của các nhà đầu tư quốc tế là rất quan trọng. Họ không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn mang theo công nghệ, kinh nghiệm quản trị và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là những yếu tố mà doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Tuy nhiên, để thu hút được các “đại bàng” này, Việt Nam cần có những cơ chế đủ mạnh, bao gồm chính sách ưu đãi hợp lý, cơ chế chia sẻ rủi ro và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình triển khai dự án. Đặc biệt, với các dự án điện gió ngoài khơi có quy mô hàng tỷ USD, việc thiết kế hợp đồng mua bán điện (PPA) theo chuẩn quốc tế được xem là điều kiện tiên quyết.

Một trong những điểm cốt lõi của JETP là bảo đảm tính “công bằng” trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Điều này đồng nghĩa với việc không để các nhóm yếu thế, người lao động trong các ngành năng lượng truyền thống bị bỏ lại phía sau.

Theo các chuyên gia, bên cạnh việc thu hút đầu tư, Việt Nam cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo lại lao động, chuyển đổi nghề nghiệp và phát triển sinh kế bền vững cho các khu vực chịu tác động của quá trình chuyển dịch năng lượng.

Ngoài ra, PGS.TS. Ngô Trí Long nhìn nhận, chuyển đổi năng lượng không chỉ là câu chuyện công nghệ hay vốn đầu tư, mà còn là vấn đề xã hội. Nếu không có các chính sách đi kèm để bảo đảm công bằng, quá trình chuyển đổi có thể gặp phải những phản ứng ngược.

Việc phê duyệt Đề án triển khai JETP mở ra “cửa sổ cơ hội” để Việt Nam tiếp cận các nguồn lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm từ các đối tác quốc tế. Tuy nhiên, cơ hội này sẽ không tự chuyển hóa thành kết quả nếu thiếu những cải cách mạnh mẽ và đồng bộ trong nước.

Các chuyên gia đều chung nhận định, giai đoạn từ nay đến năm 2030 sẽ mang tính quyết định đối với thành công của quá trình chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam không chỉ đạt được các mục tiêu giảm phát thải mà còn có thể hình thành các ngành công nghiệp mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đức Hiền