Hơn 58% trạm y tế chưa có nhân viên làm công tác xã hội

Sáng 13/11, tại TP Đà Nẵng, Hội thảo chuyên đề về công tác xã hội năm 2026 tiếp tục với các phiên báo cáo, thảo luận về thực trạng phát triển nguồn nhân lực và hệ thống dịch vụ công tác xã hội (CTXH) tại Việt Nam. Trong đó, tình trạng thiếu nhân lực tại tuyến y tế cơ sở và yêu cầu hoàn thiện mô hình dịch vụ chăm sóc cộng đồng là những vấn đề được các đại biểu quan tâm.

Tại hội thảo do Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) tổ chức, PGS.TS Phạm Tiến Nam (Trường Đại học Y tế công cộng) trình bày báo cáo khảo sát thực trạng, nhu cầu và điều kiện phát triển vị trí nhân viên CTXH tại trạm y tế xã, phường. Khảo sát được thực hiện tại 1.786 cơ sở thuộc 30 tỉnh, thành phố, với sự phối hợp của Cục Bảo trợ xã hội và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF).

Bà Lê Hồng Loan, Trưởng chương trình bảo vệ trẻ em - Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc phát biểu tại hội thảo.

Kết quả cho thấy, 58,3% trạm y tế chưa có nhân viên CTXH, trong khi tỷ lệ nhân sự chuyên trách chỉ đạt 3%. Phần lớn công việc hiện do cán bộ dân số, y sĩ, điều dưỡng kiêm nhiệm; trong đó, hơn 63% nhân sự dành dưới 25% thời gian cho hoạt động CTXH.

Báo cáo cho thấy mặc dù CTXH đã được thể chế hóa và triển khai tại các bệnh viện tuyến trên theo Thông tư 51/2024/TT-BYT, lĩnh vực này ở tuyến y tế cơ sở vẫn còn nhiều khoảng trống.

Đáng chú ý, nhiệm vụ CTXH đã được quy định tại Thông tư 43/2025/TT-BYT nhưng vị trí việc làm và hướng dẫn quy trình chuyên môn chưa được thiết kế đồng bộ. Điều này dẫn đến nguy cơ nhiệm vụ được giao nhưng thiếu nhân lực thực hiện.

Bên cạnh đó, mạng lưới cộng tác viên CTXH tại nhiều địa phương còn mỏng, kinh phí hoạt động thiếu ổn định và chưa gắn kết chặt chẽ với trạm y tế.

Hoàn thiện mô hình chăm sóc ban ngày tại cộng đồng

Cũng trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu thảo luận về mô hình chăm sóc ban ngày dành cho người khuyết tật, trẻ em và người cao tuổi tại cộng đồng. Đây được xem là giải pháp góp phần giảm áp lực chăm sóc cho gia đình, đồng thời phát huy nguồn lực xã hội.

PGS.TS Nguyễn Trung Hải, Trưởng khoa Khoa Công tác xã hội Trường Đại học Lao động - Xã hội, phát biểu tại hội thảo.

Theo các nội dung được trình bày tại hội thảo, hiện khoảng 90% hoạt động chăm sóc được thực hiện tại gia đình, 7% tại cộng đồng và 3% tại các cơ sở chuyên nghiệp. Thực tế này đặt ra yêu cầu phát triển thêm các dịch vụ chăm sóc cộng đồng, bảo đảm người cần trợ giúp được tiếp cận dịch vụ phù hợp.

Thảo luận về mô hình, đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia UNICEF và các trung tâm trợ giúp xã hội tập trung vào 4 nhóm giải pháp.

Ông Đào Xuân Quyền, Phó Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (Bộ Y tế), nêu ý kiến tại hội thảo.

Thứ nhất, cần bổ sung chức năng, xây dựng danh mục dịch vụ cụ thể cho từng nhóm đối tượng. Thứ hai, chuẩn hóa đội ngũ nhân lực đa ngành, gồm nhân viên CTXH, nhân viên y tế, phục hồi chức năng và tâm lý.

Thứ ba, xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật, phương pháp tính giá dịch vụ, chính sách đặt hàng của Nhà nước và cơ chế đồng chi trả. Thứ tư, thống nhất quy trình chuyên môn từ sàng lọc, đánh giá nhu cầu, lập kế hoạch hỗ trợ cá nhân đến chuyển tuyến an toàn.

Đối với CTXH trong bệnh viện, các đại biểu cũng nêu những khó khăn khi triển khai Nghị định 110/2024/NĐ-CP, đặc biệt là yêu cầu về chứng chỉ hành nghề đối với nhân sự tốt nghiệp từ nhiều chuyên ngành khác nhau, dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2027.

Ông Hoàng Duy Xuyên, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Thanh Hóa tham gia thảo luận.

Các ý kiến kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành hướng dẫn phân loại danh mục dịch vụ có thu phí, đồng thời nghiên cứu chính sách phụ cấp độc hại và chế độ đãi ngộ phù hợp nhằm bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ nhân viên CTXH.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa đội ngũ nhân lực

Phát biểu bế mạc hội thảo, TS. Tô Đức, Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế), ghi nhận những ý kiến đóng góp của đại diện các Sở Y tế, cơ sở đào tạo, chuyên gia và tổ chức quốc tế, trong đó có UNICEF.

TS. Tô Đức, Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế), phát biểu tại hội thảo.

Theo TS. Tô Đức, Bộ Y tế đang khẩn trương rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua việc sửa đổi Luật Người cao tuổi, Luật Người khuyết tật; nghiên cứu xây dựng Luật Trợ giúp xã hội và ban hành các thông tư thay thế nhằm chuẩn hóa đội ngũ cộng tác viên, nhân viên CTXH chuyên trách.

Lãnh đạo Cục Bảo trợ xã hội nhấn mạnh, CTXH đang chuyển từ hoạt động hành chính, sự vụ sang lĩnh vực chuyên môn sâu, đòi hỏi quy trình nghiệp vụ chuẩn hóa, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý cơ sở dữ liệu.

Thời gian tới, các địa phương và cơ sở trợ giúp xã hội cần chủ động tái cấu trúc hoạt động, đẩy mạnh xã hội hóa, hoàn thiện khung giá dịch vụ, từng bước nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo đảm an sinh xã hội, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong bối cảnh già hóa dân số.