Hướng mới chuyển đổi cây trồng hiệu quả trên đất thanh long già cỗi

Trong đó, mô hình trồng chanh dây trên đất thanh long kém hiệu quả thời gian qua đã ghi nhận những tín hiệu tích cực, mở ra hướng đi mới trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương.

Nhiều vườn chanh dây ở phía Đông Nam Lâm Đồng đang hướng tới mô hình du lịch canh nông.

Từng là cây trồng chủ lực, góp phần đưa khu vực phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng trở thành vùng sản xuất thanh long lớn nhất cả nước, tuy nhiên những năm gần đây ngành hàng này liên tục đối mặt với nhiều khó khăn. Chi phí sản xuất tăng, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, trong khi biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh khiến hiệu quả canh tác suy giảm rõ rệt.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, diện tích thanh long đã giảm từ 33.730 ha năm 2020 xuống còn khoảng 26.000 ha hiện nay. Sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua hai kênh: nội địa khoảng 15% và xuất khẩu khoảng 85%, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 65%.

Tại nhiều địa phương như Hàm Thuận Bắc, Hàm Liêm, Bình Thuận, Hồng Sơn…, không ít vườn thanh long đã xuống cấp, năng suất thấp, chi phí đầu tư cao khiến người dân phải chặt bỏ để chuyển sang cây trồng khác có hiệu quả hơn.

Cây chanh dây là cây trồng nhanh thu hồi vốn vì có thời gian sinh trưởng ngắn và có thể cho trái từ 5 - 6 tháng chăm sóc.

Nông dân Phạm Văn Nghĩa (thôn Hội Nhơn, xã Hàm Liêm) cho biết sản xuất thanh long hiện gặp nhiều rủi ro do thời tiết cực đoan, mùa mưa dễ ngập úng, mùa khô thiếu nước tưới. Bên cạnh đó, nhiều vườn cây đã già cỗi, sâu bệnh gia tăng, đặc biệt là đốm nâu, thán thư và thối nhũn. Giá bán lại biến động mạnh, có thời điểm chỉ còn vài nghìn đồng/kg, khiến người trồng gần như không có lãi.

Theo ông Nguyễn Đức Thiên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng, việc phát triển thanh long trong thời gian qua còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, dễ dẫn đến tình trạng cung vượt cầu và bị ép giá. Cùng với đó, canh tác độc canh kéo dài làm đất suy thoái, gia tăng sâu bệnh, giảm hiệu quả sản xuất. Vì vậy, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện tích kém hiệu quả là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao giá trị sản xuất và ổn định sinh kế người dân.

Trước thực trạng đó, nhiều mô hình chuyển đổi cây trồng đã được triển khai, trong đó chanh dây đang nổi lên như một lựa chọn tiềm năng. Gia đình anh Huỳnh Văn Đẩu (khu phố Tiến Phú, phường Tiến Thành) là một trong những hộ tiên phong trồng giống chanh dây Hoàng Kim theo mô hình thâm canh hữu cơ do Trung tâm Khuyến nông tỉnh hỗ trợ. Sau khoảng 6 tháng trồng, vườn cây sinh trưởng tốt và bắt đầu cho thu hoạch. Với giá bán dao động 25.000 – 30.000 đồng/kg, mô hình bước đầu mang lại kỳ vọng lợi nhuận ngay trong năm đầu tiên.

Anh Huỳnh Văn Đẩu, ở khu phố Tiến Phú, phường Tiến Thành, là một trong những hộ tiên phong trồng giống chanh dây Hoàng Kim.

Anh Đẩu cho biết chi phí đầu tư khoảng 30 triệu đồng/sào, tương đương thanh long nhưng công chăm sóc nhẹ hơn, nhu cầu nước thấp hơn. Chanh dây có thời gian sinh trưởng ngắn, có thể cho trái quanh năm nếu chăm sóc đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, cây không chịu được ngập úng nên cần hệ thống thoát nước tốt.

Tương tự, vườn chanh dây Hoàng Kim của ông Nguyễn Văn Được (khu phố Tiến Hòa, phường Tiến Thành) với quy mô 0,5 ha đạt sản lượng khoảng 12 tấn/năm và đã được chứng nhận VietGAP, tạo thuận lợi cho tiêu thụ và liên kết thị trường.

Theo ông Được, để đạt hiệu quả, người trồng cần chú trọng từ khâu chọn giống, làm đất, xây dựng giàn, đến kỹ thuật tỉa cành và phòng trừ sâu bệnh theo hướng sinh học để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Cây chanh dây phát triển tốt, thích hợp với vùng đất cát, nhiều nắng ở phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng.

Chanh dây Hoàng Kim hiện là giống mới có nhiều ưu điểm như quả màu vàng đẹp, phù hợp thị hiếu thị trường và có tiềm năng xuất khẩu. Đánh giá về mô hình này, ông Nguyễn Quốc Duy, Chủ tịch Hội Nông dân phường Tiến Thành, cho rằng chanh dây có khả năng thích nghi tốt với điều kiện địa phương, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn một số cây trồng trước đây, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, cây trồng này vẫn cần được hỗ trợ về kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và kiểm soát dịch bệnh để phát triển bền vững.

Hiện nay, chanh dây đang dần được mở rộng diện tích tại khu vực phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng, tập trung ở Tiến Thành, Tân Thành, Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam. Cùng với chanh dây, các địa phương cũng khuyến khích phát triển các cây trồng tiềm năng khác như cacao, mãng cầu, dừa, mít, xoài, chuối… nhằm đa dạng hóa sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.