Hướng tới lập hồ sơ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt phòng tuyến sông Như Nguyệt

Lối vào Đền thờ, Tượng đài Lý Thường Kiệt bên dòng sông Như Nguyệt lịch sử. Ảnh: Trường Hùng.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh vừa tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề "Bảo tồn và phát huy hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt". Hội thảo nhằm khẳng định giá trị nổi bật, bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn, hướng tới xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Ông Lê Xuân Lợi- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh cho biết, lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự cường và khát vọng hòa bình. Trong tiến trình lịch sử ấy, cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077) dưới sự chỉ huy của Anh hùng dân tộc, Thái úy Lý Thường Kiệt là một mốc son chói lọi, thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Đại Việt, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Giữ vai trò quyết định trong thắng lợi vĩ đại đó là phòng tuyến sông Như Nguyệt - một công trình quân sự phòng ngự quy mô lớn được khởi dựng trên cơ sở tận dụng địa hình tự nhiên kết hợp tài thao lược của người cầm quân và sức mạnh chiến đấu kiên cường của quân dân Đại Việt.

Chiến thắng trên sông Như Nguyệt không chỉ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền của Tổ quốc mà còn mở ra thời kỳ phát triển thịnh vượng của quốc gia Đại Việt dưới triều Lý, để lại những bài học vô giá về tư duy chiến lược và nghệ thuật quân sự bảo vệ đất nước.

Đối với Bắc Ninh - vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, quê hương của Vương triều Lý, hệ thống di tích gắn với phòng tuyến sông Như Nguyệt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trải qua gần một thiên niên kỷ, trên địa bàn tỉnh cùng các địa phương liên quan hiện còn lưu giữ nhiều di tích, địa điểm lịch sử, dấu tích khảo cổ, cùng hệ thống di sản văn hóa phi vật thể phong phú. Đây là nguồn tư liệu lịch sử - văn hóa vô giá, phản ánh sinh động cuộc kháng chiến chống quân Tống năm 1077, góp phần bồi đắp truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc.

Những di tích này không chỉ mang giá trị về lịch sử, quân sự, khảo cổ học mà còn chứa đựng giá trị nổi bật về văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật, gắn liền với đời sống cộng đồng dân cư sông Cầu. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt để giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học, phục vụ phát triển du lịch văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, dưới tác động của quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng và điều kiện tự nhiên, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị hệ thống di tích sông Như Nguyệt đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức. Một số di tích đã bị xuống cấp; nhiều dấu tích chưa được nghiên cứu toàn diện; việc kết nối các điểm di tích thành không gian lịch sử - văn hóa thống nhất còn hạn chế. Nhận diện đầy đủ quy mô phòng tuyến, không gian các trận đánh và giá trị nổi bật của di sản vẫn cần tiếp tục được làm sáng tỏ dưới góc độ khoa học.

Tại Hội thảo, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đánh giá toàn diện ý nghĩa phòng tuyến hiện trạng hệ thống di tích, phân tích những điểm nghẽn trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản vật thể, phi vật thể liên quan; đề xuất giải pháp bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích theo hướng bền vững; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống và nâng cao đời sống nhân dân...

TS Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, công tác bảo tồn di sản đang đứng trước nhiều thách thức do tác động của đô thị hóa, biến đổi không gian văn hóa và áp lực phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống di tích phòng tuyến Như Nguyệt cần được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu khoa học, quy hoạch tổng thể và sự tham gia của cộng đồng; đồng thời, cần gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, chuyển đổi số và phát triển du lịch văn hóa bền vững nhằm lan tỏa giá trị lịch sử của chiến thắng Như Nguyệt đến các thế hệ hôm nay và mai sau.

Kết quả hội thảo là cơ sở quan trọng để Bắc Ninh tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt "Hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt", đồng thời phục vụ công tác quy hoạch, quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch và giáo dục truyền thống trong thời gian tới.