ILO cảnh báo nguy cơ khủng hoảng việc làm mới đối với thanh niên

Đây là những kết quả đáng chú ý trong báo cáo “Xu hướng việc làm thanh niên toàn cầu 2026: Nhìn lại để hướng tới tương lai” do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) công bố ngày 11/8.

Đồng thời, tỷ lệ thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET) tăng nhẹ lên 20%, tương ứng với hơn 257 triệu người.

Một số mức gia tăng mạnh nhất về tỷ lệ thất nghiệp thanh niên được ghi nhận tại các nền kinh tế có thu nhập cao, làm giảm triển vọng việc làm của hàng triệu người trẻ khi bước vào thị trường lao động.

Trong giai đoạn 2023-2025, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng tại 8 trong số 11 khu vực trên thế giới. Tăng trưởng kinh tế chậm lại, khả năng tạo việc làm suy yếu, căng thẳng địa chính trị gia tăng và những thay đổi công nghệ diễn ra nhanh chóng đang đẩy nhiều quốc gia tiến gần tới một cuộc khủng hoảng việc làm mới đối với thanh niên.

“Một thế hệ không thể tìm được việc làm thỏa đáng sẽ không thể tự tin xây dựng tương lai của mình”, Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo cho biết.

Theo ông Gilbert F. Houngbo, khi thanh niên không tiếp cận được với việc làm chất lượng, các quốc gia sẽ không tận dụng được tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ, đồng thời phải đối mặt với những tổn thất về năng suất và sự gắn kết xã hội.

Tạo việc làm thỏa đáng cho thanh niên không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt xã hội mà còn là một trong những khoản đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho sự phát triển của mỗi quốc gia.

Triển vọng việc làm của thanh niên suy giảm

Tại Bắc Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng mạnh từ 8,3% năm 2023 lên 9,8% năm 2025. Tại khu vực Bắc Âu, Nam Âu và Tây Âu, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vẫn duy trì ở mức cao, đạt 15% trong năm 2025, trong đó 20 trên 29 quốc gia trong khu vực ghi nhận cơ hội việc làm cho thanh niên suy giảm.

Theo báo cáo, sự thu hẹp của các công việc đòi hỏi trình độ kỹ năng trung bình đang khiến thanh niên ngày càng khó tìm được lộ trình nghề nghiệp ổn định.

Những công việc vốn là bước đệm để người trẻ gia nhập thị trường lao động, bao gồm các vị trí văn phòng và hành chính, các nghề dịch vụ và bán hàng, việc làm trong lĩnh vực sản xuất và một số nghề kỹ thuật, đang ngày càng giảm về số lượng.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, thách thức vẫn là tạo đủ việc làm thỏa đáng để đáp ứng lực lượng thanh niên đang gia tăng. Tỷ lệ thất nghiệp thấp không phản ánh đầy đủ những bất ổn trên thị trường lao động, khi nhiều thanh niên không thể kéo dài thời gian tìm việc và buộc phải chấp nhận việc làm phi chính thức hoặc thiếu ổn định.

Gần 9/10 lao động trẻ trong độ tuổi 15-29 tại các quốc gia thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp đang làm việc trong khu vực phi chính thức, hạn chế khả năng tiếp cận thu nhập ổn định và hệ thống an sinh xã hội.

Báo cáo xác định châu Phi cận Sahara là khu vực đang chịu áp lực nhân khẩu học đặc biệt lớn, cùng với tình trạng thiếu hụt việc làm thỏa đáng, khiến ngày càng nhiều thanh niên rơi vào nhóm NEET.

Các quốc gia Ả Rập và Bắc Phi tiếp tục ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao nhất thế giới. Năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại các quốc gia Ả Rập là 26,2% và tại Bắc Phi là 22,6%. Tại cả hai khu vực này, ít nhất một trong ba thanh niên thuộc nhóm NEET.

Công nghệ đang tái định hình cơ hội việc làm của thanh niên

Báo cáo cho thấy những thay đổi công nghệ, bao gồm sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi cơ hội việc làm của lao động trẻ.

Báo cáo ước tính rằng 6,1% việc làm do thanh niên trong độ tuổi 15-29 đảm nhiệm thuộc các ngành nghề chịu tác động lớn từ những thay đổi liên quan đến AI. Nhiều ngành nghề trong số này trùng với các công việc đòi hỏi kỹ năng trung bình vốn đã suy giảm số lượng đối với lao động trẻ kể từ năm 2023, đặc biệt là các vị trí văn phòng và hành chính.

Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng tiếp tục tăng ở một số ngành nghề kỹ thuật đòi hỏi tri thức cao như khoa học, y tế và kỹ thuật. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm thanh niên được trang bị những kỹ năng phù hợp với nhu cầu ngày càng thay đổi của thị trường lao động.

Bà Sukti Dasgupta, Giám đốc Ban Việc làm, Kỹ năng và Doanh nghiệp bền vững của ILO, cho biết AI đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn trên toàn cầu. Mặc dù tác động trực tiếp của AI đến việc làm vẫn chưa rõ ràng, theo bà, không được chủ quan và đánh giá thấp những rủi ro tiềm ẩn.

“Cần tăng cường đầu tư vào phát triển kỹ năng, học tập suốt đời và an sinh xã hội để thanh niên có thể thích ứng với sự thay đổi và nắm bắt các cơ hội mới”, bà Sukti Dasgupta nhấn mạnh, đồng thời nhấn mạnh tiến bộ công nghệ, trong đó có AI, cần phục vụ cho thanh niên và mở rộng cơ hội cho họ, thay vì khiến họ bị bỏ lại phía sau.

Xây dựng lộ trình hướng tới việc làm thỏa đáng cho thanh niên

Báo cáo kêu gọi tăng cường các hành động nhằm hỗ trợ thanh niên ứng phó với những biến động của thế giới việc làm đang thay đổi nhanh chóng.

Các định hướng chính sách trọng tâm bao gồm áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị AI, bảo đảm rằng đổi mới sáng tạo tạo ra cơ hội thay vì làm gia tăng thêm bất bình đẳng.

ILO cũng đề xuất tăng cường đầu tư vào giáo dục chất lượng, học tập suốt đời và các chương trình học nghề; tăng cường dịch vụ việc làm và các thể chế thị trường lao động nhằm hỗ trợ quá trình chuyển tiếp sang việc làm của thanh niên, đặc biệt chú trọng đến nữ thanh niên.

Bên cạnh đó, các quốc gia cần mở rộng an sinh xã hội và bảo đảm quyền tại nơi làm việc, đặc biệt đối với thanh niên dễ bị tổn thương; đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm thỏa đáng thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô và chính sách ngành phù hợp.

Báo cáo kết luận rằng thách thức hiện nay không chỉ là tạo thêm việc làm cho thanh niên, mà còn phải bảo đảm rằng những việc làm đó mang lại an toàn, phẩm giá và cơ hội để thanh niên chuyển tiếp thành công vào thị trường lao động và giai đoạn trưởng thành.