Kể chuyện buôn làng Jrai bằng cà phê

Năm 2024, anh chị thành lập Công ty TNHH Chế biến nông sản Jrai Ia Ly. Hai sản phẩm cà phê bột nguyên chất và cà phê hạt nguyên chất lần lượt đạt OCOP 3 sao vào các năm 2024 và 2025. Năm 2025, doanh thu của công ty đạt khoảng 100 tỷ đồng, sản phẩm từng bước theo chân khách hàng đến khoảng 30 quốc gia.

Vợ chồng anh Siu Sắt - chị Rơ Châm Awưnh kiểm tra chất lượng hạt cà phê. Ảnh: P.D

Khao khát nâng giá trị nông sản quê hương

* Điều gì khiến anh chị kiên trì theo đuổi mô hình canh tác cà phê hữu cơ, dù biết đây là con đường không dễ dàng?

- Chị Rơ Châm Awưnh: Người Jrai trong làng gắn bó với cây cà phê từ lâu, nhưng chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm nên hiệu quả chưa cao. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật cũng khiến đất đai bạc màu, cây trồng thiếu bền vững. Vợ chồng mình luôn mong muốn làm ra sản phẩm sạch, nâng giá trị nông sản quê hương nên quyết tâm theo đuổi hướng canh tác hữu cơ.

- Anh Siu Sắt: Năm 2015, mình bắt đầu cải tạo 1 ha cà phê của gia đình theo hướng hữu cơ. Từ chăm sóc đến thu hoạch đều làm rất kỹ. Đến năm 2019 thì vận động thêm 16 hộ dân trong làng cùng tham gia. Lúc đầu bà con còn e dè vì đã quen cách làm cũ.

Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật, vợ chồng mình còn muốn bà con thay đổi cách nghĩ, mạnh dạn nhìn ra những điều mới bên ngoài làng. Có lần, mình chi hơn 100 triệu đồng đưa gần 40 người trong đội cồng chiêng, đội xoang của làng đi tham quan TP Hồ Chí Minh, Khánh Hòa. Sau chuyến đi đó, nhiều người bắt đầu thay đổi cách nghĩ, chăm lo làm ăn hơn. Đến nay, chúng tôi đã liên kết với 50 hộ dân, canh tác khoảng 50 ha cà phê hữu cơ và vẫn tiếp tục mở rộng.

Sản phẩm cà phê bột được chứng nhận OCOP 3 sao. Ảnh: P.D

* Đâu là thời điểm anh chị tin rằng mình đã đi đúng hướng?

- Chị Rơ Châm Awưnh: Năm 2024 là giai đoạn nhiều hy vọng nhưng cũng áp lực nhất. Hai vợ chồng quyết định thành lập công ty, đầu tư hàng tỷ đồng xây dựng nhà xưởng, mua máy rang xay hiện đại. Toàn bộ đều là vốn vay nên tụi mình “mất ăn, mất ngủ” để tính toán từng khoản chi, nhất là trong thời điểm giá cà phê tăng cao.

- Anh Siu Sắt: Nhiều người nói mình liều. Nhưng theo mình, không hiểu gì mà vẫn làm mới là liều. Còn mình bước vào lĩnh vực này đã có sự chuẩn bị và xác định rõ hướng đi. Tuy vậy, phải đến khi 2 sản phẩm cà phê bột nguyên chất và cà phê hạt nguyên chất lần lượt được công nhận OCOP 3 sao thì vợ chồng mình mới thực sự yên tâm. Đó cũng là động lực để vợ chồng mình tiếp tục theo đuổi con đường cà phê hữu cơ theo hướng bền vững.

Từ vài cân cà phê xách tay đến doanh thu 100 tỷ đồng

* Con số doanh thu đạt 100 tỷ đồng mang ý nghĩa như thế nào với anh chị?

- Anh Siu Sắt: Chúng tôi liên kết sản xuất với nhiều hộ dân trong làng, nên sau khi chi trả cho bà con và các chi phí khác, lợi nhuận còn khoảng 6 tỷ đồng. Nhưng điều ý nghĩa nhất không nằm hoàn toàn ở doanh thu mà là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của bà con. Ngày càng nhiều người mạnh dạn chuyển sang làm nông nghiệp sạch, sản xuất theo hướng bền vững và tin rằng có thể làm giàu trên chính quê hương mình.

* Làm thế nào để sản phẩm của anh chị có thể đến nhiều quốc gia chỉ sau 2 năm ra mắt?

- Chị Rơ Châm Awưnh: Ngay từ đầu, vợ chồng mình xác định muốn đi đường dài thì phải làm thật chỉn chu và giữ chất lượng ổn định. Từ khâu chăm sóc đến thu hái đều tuân thủ quy trình nghiêm ngặt. Khi thu hoạch chỉ chọn quả chín đều, mọng để bảo đảm hương vị tốt nhất. Sau đó, cà phê được phân loại, tách hạt, phơi trên giàn để giữ độ sạch và chất lượng. Toàn bộ quy trình đều sản xuất theo hướng khép kín, quản lý theo tiêu chuẩn Organic và VietGAP.

Cà phê là ngành hàng cạnh tranh rất lớn nên để tìm đầu ra, hai vợ chồng phải tự mang sản phẩm đi giới thiệu khắp nơi và trân trọng từng đơn hàng nhỏ. Có khách ở TP Hồ Chí Minh đặt 2 kg cà phê mang về Úc làm quà gấp, dù xa tụi mình vẫn bắt xe từ Gia Lai vào giao kịp. Có khách ở Đắk Lắk đặt vài cân mang sang Canada, tụi mình cũng tự đem qua.

Khi khách hàng tin vào chất lượng sản phẩm, họ sẽ quay lại và giới thiệu thêm cho bạn bè, người thân. Cứ như vậy, cà phê Jrai Ia Ly đã theo chân khách hàng đến khoảng 30 quốc gia.

Kể chuyện buôn làng bằng cà phê

Trăn trở làm sao giữ chân người trẻ ở lại quê hương, gìn giữ tiếng cồng chiêng, mái nhà rông, điệu xoang và những giá trị văn hóa của buôn làng Jrai, tháng 9.2025, vợ chồng anh Siu Sắt quyết định thành lập HTX Nông nghiệp - Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Tây Gia Lai.

Du khách tham quan, trải nghiệm hái cà phê và quy trình sản xuất cà phê của Công ty. Ảnh: NVCC

* Vì sao anh chị chọn “Nông sản Jrai Ia Ly” làm thương hiệu?

- Chị Rơ Châm Awưnh:

Vợ chồng mình muốn xây dựng thương hiệu cà phê mang đậm dấu ấn của người Jrai. Với người Jrai, dòng sông, con suối luôn gắn bó với đời sống và tâm thức buôn làng. Trong tiếng Jrai, “Ia” nghĩa là nước, còn “Ly” là tên một người con gái đẹp gắn với truyền thuyết về thác Ia Ly.

Mình chọn tên “Nông sản Jrai Ia Ly” không chỉ để đặt cho một thương hiệu cà phê mà còn muốn kể cho du khách nghe câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa nơi đây. Mong rằng khi thưởng thức ly cà phê, mọi người không chỉ nhớ hương vị mà còn cảm nhận được nét đẹp của Tây Nguyên và con người Jrai.

* Phát triển du lịch cộng đồng gắn với cà phê và văn hóa Jrai, anh chị kỳ vọng điều gì từ hướng đi này?

- Chị Rơ Châm Awưnh: Mình muốn xây dựng mô hình kết hợp giữa cà phê hữu cơ với trải nghiệm văn hóa bản địa để du khách cảm nhận trọn vẹn hành trình “từ nông trại đến tách cà phê”, đồng thời hiểu hơn về đời sống, văn hóa và con người Jrai nơi đây. Qua đó, bà con trong làng cũng có thêm việc làm và sinh kế.

Làng hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng như nghệ nhân chỉnh chiêng, đội cồng chiêng, đội xoang, nghề đan đát… Nhiều bạn trẻ tốt nghiệp cao đẳng, đại học, có thể giao tiếp tốt với người nước ngoài cũng mong muốn tham gia làm du lịch.

- Anh Siu Sắt (vui vẻ tiếp lời vợ): Mùa cà phê vừa rồi có gần 20 đoàn khách đến trải nghiệm hái, rang xay cà phê cùng bà con trong làng. Điều đó giúp vợ chồng mình có thêm động lực để tiếp tục theo đuổi hướng đi này.

Tuy nhiên, HTX hiện chưa liên kết với các công ty du lịch vì muốn chuẩn bị thật kỹ trước khi phát triển lâu dài. Điều mình mong nhất là khi rời buôn làng, du khách không chỉ nhớ hương vị cà phê mà còn nhớ sự chân thành của người Jrai, tiếng cồng chiêng, mái nhà rông và những câu chuyện rất riêng của vùng đất này. HTX cũng mong nhận được sự đồng hành, hỗ trợ từ cấp ủy, chính quyền địa phương.

* Anh chị có dự định gì cho chặng đường sắp tới?

- Anh Siu Sắt: Tháng 4 vừa qua, công ty rất vinh dự được đón Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn cùng đoàn công tác của tỉnh đến thăm, động viên. Đó là nguồn khích lệ để vợ chồng mình tiếp tục kiên trì với hướng đi đã chọn.

Thời gian tới, công ty tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu cà phê hữu cơ, đẩy mạnh xuất khẩu và phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp bản địa; qua đó góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho bà con ngay trên chính quê hương mình.

* Xin cảm ơn anh chị về cuộc trò chuyện này!