Khai thác cơ hội phát triển vật liệu gỗ kỹ thuật cho xây dựng xanh

Một công đoạn trong sản xuất ván ép chất lượng cao xuất khẩu của Công ty cổ phần Kỹ nghệ ván PB Long Việt (Khu công nghiệp Tam Phước). Ảnh: Vương Thế

Việc phát triển vật liệu gỗ kỹ thuật không chỉ mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm mà còn giúp ngành gỗ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều tiềm năng

Các chuyên gia đánh giá, với lợi thế phát triển sẵn có của ngành gỗ thì phân khúc gỗ kỹ thuật đang có cơ hội để gia tăng giá trị sản phẩm. Ông Nguyễn Phương, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và thủ công mỹ nghệ Đồng Nai nhận định: Ngành gỗ Việt Nam đã trải qua hơn 2 thập kỷ tăng trưởng mạnh mẽ. Từ mức kim ngạch xuất khẩu chưa tới 1 tỷ USD vào năm 2003, đến năm 2025, con số này đã lên tới 16,7 tỷ USD. Tuy nhiên, trái với đà phát triển đó, biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp ngành gỗ đang dần thu hẹp trước áp lực cạnh tranh và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cao trên thế giới. Trong bối cảnh xu hướng xây dựng xanh, giảm phát thải carbon trở thành ưu tiên toàn cầu, gỗ kỹ thuật đang nổi lên như vật liệu chiến lược của ngành xây dựng hiện đại.

Tương tự, ông Phạm Đức Thiềng, chuyên gia nghiên cứu lâm nghiệp của Tổ chức quốc tế Forest Trends, tác giả của Dự thảo báo cáo nghiên cứu Đánh giá tiềm năng và cơ hội phát triển thị trường vật liệu gỗ kỹ thuật trong xây dựng cho biết: Trong bối cảnh ngành xây dựng toàn cầu đang chuyển mạnh sang các mô hình phát triển phát thải thấp, vật liệu gỗ kỹ thuật ngày càng được xem là giải pháp thay thế tiềm năng cho bê tông và thép trong nhiều loại công trình.

Ông Thiềng dẫn chứng: Tại nhiều nước ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á đã thúc đẩy mạnh việc sử dụng gỗ kỹ thuật trong các công trình nhà ở, khách sạn, trường học, văn phòng và cả nhà cao tầng. Khác với gỗ truyền thống, vật liệu gỗ kỹ thuật được sản xuất bằng công nghệ hiện đại, có khả năng chịu lực cao, ổn định kích thước và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt.

Tại Việt Nam, ngành gỗ có quy mô lớn song chủ yếu tập trung vào đồ nội thất và gia công theo đơn đặt hàng, trong khi lĩnh vực vật liệu gỗ kỹ thuật phục vụ xây dựng vẫn ở giai đoạn sơ khai. Trong lĩnh vực xây dựng, yếu tố “tiêu dùng xanh” đang dần hình thành. Người tiêu dùng quan tâm đến sức khỏe, môi trường và nguồn gốc sản phẩm, đồng thời có khả năng chi trả ngày càng cao hơn. Do đó, các sản phẩm vật liệu gỗ trong tương lai, nhất là gỗ kỹ thuật của Việt Nam càng có cơ hội để gia tăng thị phần trong nước và thế giới.

Gỡ rào cản để phát triển lĩnh vực gỗ kỹ thuật

Lợi thế của Việt Nam là có nguồn nguyên liệu rừng trồng lớn. Tính đến năm 2025, cả nước đã có gần 4,9 triệu hécta rừng trồng với các loại cây phổ biến như: keo, cao su, thông, bạch đàn.

Ông Võ Quang Hà, Chủ tịch Hội Gỗ xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh (SAWA), Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tân Vĩnh Cửu (phường Long Bình, thành phố Đồng Nai) nhận định: Trong bối cảnh các chính sách về phát thải carbon toàn cầu ngày càng siết chặt, vật liệu phát thải thấp như gỗ đang có cơ hội trở thành lựa chọn cạnh tranh trong ngành xây dựng, đặc biệt khi tiếp cận các thị trường tiêu chuẩn cao. Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng trong nước không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng trồng hiện nay vẫn được khai thác theo chu kỳ ngắn để phục vụ sản xuất dăm gỗ. Điều này khiến nguyên liệu gỗ có đường kính nhỏ, nhiều mắt và dễ cong vênh, chưa đáp ứng tốt yêu cầu sản xuất các sản phẩm có kết cấu chất lượng cao. Đội ngũ kỹ sư, kiến trúc sư trong nước hiện còn thiếu kinh nghiệm về kết cấu gỗ hiện đại, xử lý liên kết đa vật liệu, cách âm hay kiểm soát độ ẩm cho công trình. Trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu, các trường đại học chưa tích hợp đầy đủ nội dung về thiết kế kết cấu gỗ hay công nghệ gỗ kỹ thuật hiện đại.

Rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở hệ thống tiêu chuẩn và khung pháp lý. Dù Việt Nam đã có một số tiêu chuẩn liên quan đến gỗ ghép thanh hay gỗ nhiều lớp nhưng vẫn chưa có bộ tiêu chuẩn đầy đủ cho thiết kế, thi công, lắp dựng và nghiệm thu công trình sử dụng gỗ khối kỹ thuật kết cấu. Việt Nam cũng chưa xây dựng được hệ thống phân loại cường độ gỗ tương đương các tiêu chuẩn quốc tế như EN của châu Âu hay ASTM của Hoa Kỳ. Khoảng trống về tiêu chuẩn và chứng nhận không chỉ làm gia tăng chi phí đầu tư, thử nghiệm mà còn khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào chứng nhận nước ngoài, qua đó hạn chế sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Phạm Đức Thiềng cho rằng: Để vật liệu gỗ kỹ thuật có thể trở thành ngành công nghiệp mới giàu tiềm năng, Việt Nam cần chiến lược phát triển đồng bộ từ hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật. Song song đó cần đầu tư nghiên cứu, đào tạo và tăng cường liên kết giữa ngành lâm nghiệp, chế biến gỗ và xây dựng nhằm hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho ngành gỗ kỹ thuật trong tương lai.