Khai thông thể chế, đột phá hạ tầng vẫn còn nhiều điểm nghẽn

Trong 6 tháng đầu năm 2026, TP Hồ Chí Minh đã triển khai rà soát tổng thể hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Kết quả cho thấy có tới 1.276 văn bản cần xem xét xử lý, trong đó đã xử lý được 699 văn bản, đạt gần 55% kế hoạch. Đồng thời, các cơ quan chuyên môn cũng kiến nghị xử lý 274 văn bản có dấu hiệu chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

Thực tế cũng cho thấy hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều khoảng trống và bất cập, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, khoa học công nghệ và quản lý tài sản công.

Rạch Xuyên Tâm đang được cải tạo, chỉnh trang.

Nhiều vướng mắc vượt quá thẩm quyền của địa phương nên thành phố phải tổng hợp, kiến nghị Trung ương xem xét giải quyết. Điều này khiến tiến độ xử lý một số hồ sơ, dự án vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư và người dân.

Việc chủ động rà soát, kiến nghị sửa đổi các quy định bất cập đang tạo nền tảng quan trọng để TP Hồ Chí Minh triển khai hiệu quả các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội, đồng thời chuẩn bị cho việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt trong tương lai.

Về hạ tầng, trong 6 tháng đầu năm, hàng loạt công trình trọng điểm đã ghi nhận những chuyển động tích cực. Tuyến Metro số 2 Bến Thành - Tham Lương chính thức khởi công ngày 15/1/2026 sau khi hoàn tất 100% công tác giải phóng mặt bằng. Các dự án liên vùng như cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài, cao tốc TP Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành và đường Vành đai 4 cũng đang được đẩy nhanh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm - một trong những dự án môi trường được người dân mong đợi nhiều năm qua - đã chi trả bồi thường cho 2.154/2.190 trường hợp, đạt gần 100%.

Trong nửa đầu năm 2026, thành phố đã triển khai 165 dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với tổng nhu cầu vốn hơn 33.685 tỷ đồng. Giá trị giải ngân đạt hơn 8.614 tỷ đồng.

TP Hồ Chí Minh cũng tập trung phát triển hạ tầng logistics và công nghiệp. Sáu khu vực dự kiến phát triển trung tâm logistics đã được khảo sát. Đồng thời, thành phố xây dựng danh mục thu hút đầu tư đối với 21 dự án cụm công nghiệp nhằm tạo thêm không gian phát triển sản xuất.

Một điểm nhấn khác là định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) gắn với các tuyến metro, vành đai và cao tốc. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là nguồn lực rất lớn giúp thành phố vừa phát triển hạ tầng, vừa khai thác hiệu quả giá trị gia tăng từ đất đai.

Nhà cao tầng dọc theo tuyến Metro Bến Thành- Suối Tiên.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Trung tâm dữ liệu của thành phố đang vận hành 1.272 máy chủ phục vụ các hệ thống số dùng chung. Trung tâm Điều hành đô thị thông minh đã tích hợp và quản lý hơn 201 lớp dữ liệu trên hệ thống bản đồ số dùng chung.

Các chỉ số chuyển đổi số tiếp tục duy trì ở mức cao khi tỷ lệ hồ sơ được theo dõi, giám sát trực tuyến đạt 100%; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt 91,82%; tỷ lệ khai thác, tái sử dụng dữ liệu đạt 89,8%.

Trong lĩnh vực đất đai, hơn 1,34 triệu thửa đất đã được chuẩn hóa dữ liệu. Thành phố đang tiếp tục làm sạch dữ liệu đối với gần 2,5 triệu thửa đất còn lại để hình thành cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất.

Ở lĩnh vực y tế, 168 trạm y tế đã được trang bị tối thiểu một tủ bảo quản vaccine đạt chuẩn. Kết quả khảo sát cho thấy mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ y tế đạt 97,94%, thuộc nhóm chỉ số cao trong hệ thống dịch vụ công.

Điểm nghẽn đầu tiên nằm ở tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm. Nhiều công trình lớn vẫn gặp khó khăn về giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, thủ tục đầu tư và cân đối nguồn vốn. Đây là bài toán đã tồn tại nhiều năm và chưa thể giải quyết trong thời gian ngắn. Dù thành phố đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng nhiều quy trình vẫn phải trải qua nhiều tầng nấc thủ tục, dẫn đến kéo dài thời gian thực hiện.

Điểm nghẽn thứ hai là sự chồng chéo của hệ thống pháp luật. Trong khi thành phố đang hướng tới mô hình đô thị đặc biệt với yêu cầu quản trị hiện đại, nhiều quy định hiện hành lại chưa theo kịp tốc độ phát triển của kinh tế số, đổi mới sáng tạo và các mô hình tăng trưởng mới. Không ít dự án đầu tư phải mất nhiều năm để hoàn tất thủ tục pháp lý. Nguồn lực đất đai vì thế chưa được khai thác hiệu quả, trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng và không gian đô thị ngày càng lớn.

Một thách thức khác là chất lượng chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị. Một số phần mềm dùng chung, hệ thống chuyên ngành vẫn phát sinh lỗi hoặc chưa kết nối đồng bộ, ảnh hưởng đến việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ hành chính. Mặc dù tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt trên 91%, tỷ lệ khai thác dữ liệu đạt gần 90%, nhưng việc liên thông dữ liệu giữa các đơn vị vẫn còn những khoảng trống nhất định. Đây là nguyên nhân khiến người dân và doanh nghiệp đôi khi vẫn phải bổ sung hồ sơ nhiều lần hoặc chờ đợi lâu hơn dự kiến.

Đến năm 2030 TP Hồ Chí Minh cần thêm gần 19.000 phòng học mới.

Bên cạnh đó, nhu cầu về chuyên gia công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, quy hoạch đô thị, giao thông và quản lý dự án ngày càng lớn nhưng nguồn cung nhân lực vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Riêng ngành giáo dục, thành phố dự báo đến năm 2030 cần bổ sung khoảng 47.278 giáo viên và gần 18.900 phòng học mới. Đây là con số cho thấy áp lực rất lớn trong việc bảo đảm nguồn nhân lực và hạ tầng xã hội tương xứng với tốc độ gia tăng dân số cơ học.

Các lĩnh vực y tế, chuyển đổi số và quản trị đô thị cũng đang cạnh tranh gay gắt để thu hút nhân tài. Nếu không có chính sách đủ mạnh để giữ chân và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nhiều mục tiêu phát triển của thành phố sẽ gặp khó khăn.

Thành phố đặt kế hoạch trong 6 tháng cuối năm sẽ tiếp tục tập trung vào ba trụ cột chính: hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Đặc biệt, việc tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài, nâng tỷ lệ giải ngân đầu tư công, mở rộng các cơ chế đặc thù và phát triển mạnh hạ tầng số sẽ được xem là những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.