Giải ngân đầu tư công: Gỡ 'điểm nghẽn' ở từng địa phương

Đến giữa tháng 6/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công tại nhiều xã, phường của thành phố Đồng Nai vẫn còn thấp so với kế hoạch. Ảnh minh họa: Báo Đồng Nai.

Áp lực giải ngân lớn

Năm 2026, nhiều địa phương được giao kế hoạch vốn đầu tư công ở quy mô lớn nhằm tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sau gần nửa năm triển khai, tiến độ giải ngân tại không ít nơi vẫn còn thấp so với yêu cầu.

Tại Lâm Đồng, tổng quy mô kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 đạt hơn 20.115 tỷ đồng. Trong đó, vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước được giao hơn 15.847 tỷ đồng, gồm 2.634 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương và 13.213 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Đến ngày 16/6, tổng số vốn giải ngân kế hoạch năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 đạt hơn 3.036 tỷ đồng, tương đương 15,09% kế hoạch.

Toàn tỉnh hiện có 21 dự án trọng điểm, gồm 11 dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước, 2 dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và 8 dự án ngoài ngân sách, với tổng kế hoạch vốn năm 2026 là 8.171 tỷ đồng. Trong đó, các dự án do Trung ương quản lý mới giải ngân đạt 4,67% kế hoạch, còn các dự án do tỉnh quản lý đạt 11,9%.

Trong khi đó, theo Sở Tài chính Đồng Nai, tổng kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao cho thành phố Đồng Nai hơn 27.000 tỷ đồng. Sau khi thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công theo quy định, kế hoạch vốn còn hơn 25.800 tỷ đồng.

Đến ngày 17/6, tổng vốn đầu tư công đã giải ngân gần 8.000 tỷ đồng, đạt hơn 29% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và gần 31% kế hoạch vốn đã giao.

Tại Lào Cai, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 được UBND tỉnh giao triển khai 25 dự án trong năm 2026, gồm 17 dự án chuyển tiếp, 3 dự án sử dụng vốn ODA và 5 dự án khởi công mới, với tổng kế hoạch vốn hơn 1.093 tỷ đồng. Ngoài ra, Ban còn thực hiện 3 dự án sử dụng nguồn vốn của các bộ, ngành Trung ương và nhận ủy thác quản lý 2 dự án của các chủ đầu tư khác.

Đến hết tháng 5/2026, giá trị giải ngân các dự án được giao kế hoạch vốn đạt hơn 130 tỷ đồng. Trong đó, các dự án chuyển tiếp giải ngân gần 70 tỷ đồng, đạt 9,2% kế hoạch; các dự án ODA giải ngân gần 59 tỷ đồng, đạt 16,5%; các dự án khởi công mới giải ngân gần 1,5 tỷ đồng, tương đương khoảng 2% kế hoạch vốn.

Những con số trên cho thấy, khối lượng vốn cần giải ngân trong những tháng còn lại của năm vẫn rất lớn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nguyên nhân làm chậm tiến độ giữa các địa phương không giống nhau, đòi hỏi những giải pháp tháo gỡ phù hợp với từng nhóm vướng mắc.

Việc tháo gỡ vướng mắc về mỏ đất đắp, bãi đổ thải và thủ tục liên quan đến đất rừng được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm tại Lào Cai. Ảnh ST

Mỗi địa phương một "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Qua thực tế triển khai, mỗi địa phương đang đối mặt với những nhóm khó khăn riêng, từ giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư đến tổ chức thực hiện dự án.

Tại Lâm Đồng, nhiều dự án còn vướng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; thủ tục đầu tư, hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện; việc phối hợp giữa các đơn vị sau sắp xếp tổ chức bộ máy chưa đồng bộ và nguồn nhân lực thực hiện một số nhiệm vụ còn thiếu.

Đối với Đồng Nai, điểm nghẽn chủ yếu nằm ở cấp xã, phường. Trong tổng nguồn vốn gần 6.400 tỷ đồng giao cho UBND các xã, phường, đến ngày 17/6 mới giải ngân gần 671 tỷ đồng, đạt 10,5% kế hoạch vốn giao. Trong số 95 xã, phường trên địa bàn thành phố, chỉ có 7 địa phương giải ngân đạt trên 40% kế hoạch và 8 địa phương đạt trên 30%.

Theo Sở Tài chính Đồng Nai, nguyên nhân là một số xã, phường chưa phân bổ hết kế hoạch đầu tư công đã được giao. Bên cạnh đó, đây là năm đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp nên các dự án do cấp xã làm chủ đầu tư đều là dự án mới, các địa phương phải tập trung hoàn thiện hồ sơ chuẩn bị đầu tư trong những tháng đầu năm, khiến tiến độ giải ngân còn chậm.

Trong khi đó, tại Lào Cai, những khó khăn chủ yếu liên quan đến mỏ đất đắp, bãi đổ thải, nhất là đối với các dự án trọng điểm và các dự án phục vụ tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Bên cạnh đó còn có các vướng mắc về đất rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng, điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh dự án, hoàn thiện hồ sơ thanh toán, quyết toán và giải ngân vốn đầu tư công.

Những khó khăn này tác động trực tiếp đến tiến độ thi công của các dự án, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng giải ngân nguồn vốn đã được bố trí.

Dự kiến cuối tháng 6 và đầu tháng 7/2026, Dự án Cảng hàng không Phan Thiết (hạng mục dân dụng) sẽ tập trung máy móc, thiết bị và nhân công để đẩy nhanh tiến độ theo kế hoạch. Ảnh ST

Gỡ từng vướng mắc để đẩy nhanh giải ngân

Từ việc nhận diện rõ các "điểm nghẽn", lãnh đạo nhiều địa phương đã yêu cầu chuyển trọng tâm từ đôn đốc tiến độ sang tháo gỡ từng khó khăn cụ thể của từng dự án.

Tại Lâm Đồng, Bí thư Tỉnh ủy Y Thanh Hà Niê Kđăm yêu cầu tiếp tục tập trung triển khai các dự án trọng điểm và giải ngân vốn đầu tư công; rà soát toàn bộ các công trình, dự án, xác định rõ mục tiêu, khối lượng công việc, sản phẩm đầu ra và tiến độ thực hiện đến hết quý III, quý IV theo nguyên tắc "6 rõ". Đồng thời, các chủ đầu tư phải xây dựng kế hoạch chi tiết, chủ động điều chuyển vốn hợp lý, ưu tiên các dự án có mặt bằng sạch, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026 và giải ngân hết nguồn vốn kéo dài từ năm 2025.

Đối với Đồng Nai, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út yêu cầu các xã, phường nhanh chóng xây dựng kế hoạch, lộ trình và cam kết tiến độ giải ngân gửi Sở Tài chính tổng hợp. UBND thành phố sẽ giám sát việc thực hiện trên cơ sở các cam kết đã đăng ký. Đồng thời, các địa phương cần khẩn trương xác định danh mục dự án trọng tâm, ưu tiên bố trí vốn và rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư.

Tại Lào Cai, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Sinh yêu cầu từ nay đến hết tháng 6 tập trung nhận diện đầy đủ các khó khăn, vướng mắc để đề ra giải pháp tháo gỡ. Đối với các vướng mắc về mỏ đất đắp và bãi đổ thải, các xã, phường có dự án đi qua được yêu cầu rà soát, giới thiệu vị trí phù hợp; Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng hướng dẫn chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định.

Đối với các công trình có mốc hoàn thành trong tháng 6 và tháng 7/2026, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 tỉnh Lào Cai được yêu cầu xây dựng kế hoạch tiến độ chi tiết, phân công nhiệm vụ cụ thể và thường xuyên kiểm tra, đôn đốc nhằm bảo đảm tiến độ thi công và giải ngân theo kế hoạch…

Thực tế tại các địa phương cho thấy, không có một "công thức chung" để thúc đẩy giải ngân đầu tư công. Mỗi địa phương có một "điểm nghẽn" riêng, từ giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, thủ tục đầu tư đến công tác tổ chức thực hiện. Chỉ khi nhận diện đúng nguyên nhân, giao rõ trách nhiệm và tháo gỡ kịp thời từng vướng mắc, tiến độ giải ngân mới có thể được cải thiện, góp phần đưa các dự án trọng điểm về đích đúng kế hoạch và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế năm 2026./.