Khi đặc sản địa phương được bảo hộ

 Sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ sẽ đem lại nhiều lợi thế về chất lượng, thị trường và giá trị kinh tế.

Định danh tài sản trí tuệ

Tại HTX Thủy Biều (phường Thủy Xuân), trái thanh trà vốn đã quen thuộc với người dân Huế từ nhiều năm nay. Trước đây, việc sản xuất và tiêu thụ chủ yếu dựa vào uy tín của từng nhà vườn, những mối quen và sự giới thiệu của khách hàng. Sản phẩm ngon, nhưng tên tuổi và giá trị chưa phải lúc nào cũng được định vị tương xứng.

Hành trình xây dựng thương hiệu cho thanh trà vì thế không dừng ở việc đặt tên hay làm bao bì. Sau gần 15 năm các hợp tác xã đăng ký nhãn hiệu tập thể, đầu năm 2024, nông sản này được cấp Giấy chứng nhận đăng ký Chỉ dẫn địa lý “Thanh trà Huế”. Đến nay, hơn 60 hộ trồng thanh trà trên địa bàn thành phố đã đăng ký tham gia cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm.

Theo bà Lê Thị Lan Dung, Chủ tịch Hội Thanh trà Huế, đại diện quản lý chỉ dẫn địa lý Thanh trà Huế, từ khi sản phẩm được bảo hộ, người trồng chú trọng hơn đến chất lượng từ khâu chăm sóc, thu hoạch. Thương hiệu Thanh trà Huế cũng từng bước đi xa hơn, vào các siêu thị và thị trường nhiều tỉnh, thành. Giá bán theo đó tăng từ khoảng 25 - 30 nghìn đồng/kg lên khoảng 40 nghìn đồng/kg, góp phần tăng doanh thu, lợi nhuận cho nhà vườn.

Bà Thân Thị Hạnh, một hộ trồng thanh trà ở đường Bùi Thị Xuân, phường Thủy Xuân cho biết, trước đây gia đình chủ yếu bán cho khách quen, sản phẩm gửi đi xa cũng không có tem nhãn. Nhưng khi được hợp tác xã, Chi hội Thanh trà hướng dẫn tham gia đăng ký nhãn hiệu, tập huấn kỹ thuật chăm sóc, lựa chọn giống và sử dụng phân hữu cơ, giá thành sản phẩm đã tăng lên và có mặt tại các hội chợ thương mại.

Sản xuất gần 40 năm nay, cơ sở sản xuất tinh dầu tràm Kim Vui cũng từng bước xây dựng thương hiệu để nâng chất lượng và giá trị sản phẩm làm ra. Theo ông Trần Văn Lực, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Sản xuất Tinh dầu Kim Vui, sản phẩm của cơ sở được đăng ký nhãn hiệu từ năm 2010 và đến nay đã gia hạn lần 2. Đặc biệt từ khi chỉ dẫn địa lý “Dầu tràm Huế” được chứng nhận vào năm 2020 đã tạo thêm cơ sở để khẳng định nguồn gốc, xuất xứ và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Với một sản phẩm đặc trưng của địa phương, nhãn hiệu không đơn thuần nằm trên bao bì. Đằng sau dấu hiệu nhận diện ấy là nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng và uy tín được duy trì qua thời gian.

Với tư cách Chủ tịch Hội Sản xuất và kinh doanh dầu tràm Huế, ông Trần Văn Lực cũng cho rằng khi sản phẩm được gắn nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý đã mang lại lợi thế lớn. Ví dụ, khi muốn làm hồ sơ OCOP, điều kiện tiên quyết là phải đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Khi có nhãn hiệu, doanh nghiệp mới đủ điều kiện tham gia OCOP và phải làm đúng quy định của Cục Sở hữu trí tuệ ban hành.

Gia tăng giá trị kinh tế sau bảo hộ

Thành phố Huế hiện có 68 văn bằng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý được ghi nhận, cùng nhiều sản phẩm đặc trưng đã được bảo hộ dưới các hình thức khác nhau. Thành phố cũng có những tài sản trí tuệ gắn với sản vật, văn hóa và nghề truyền thống như nhãn hiệu chứng nhận “Bún bò Huế”, “Huế - Kinh đô ẩm thực”, nhãn hiệu tập thể “Sen Huế”, “Áo dài Huế” và 4 chỉ dẫn địa lý.

Qua thực tế, một số nhãn hiệu ở Huế sau khi được cấp văn bằng chưa được khai thác tương xứng, chưa tạo dựng thành thương hiệu mạnh. Việc kiểm soát chất lượng, sử dụng nhãn hiệu, quảng bá và phát triển thị trường còn chưa đồng đều. Vì thế, theo quan điểm của Sở Khoa học và Công nghệ, tư duy “đăng ký được nhãn hiệu là hoàn thành” cần được thay bằng cách tiếp cận dài hơi hơn. Đó là bảo hộ để tạo lập tài sản, rồi tiếp tục quản lý và khai thác tài sản ấy. Để từ đó tạo niềm tin và giúp sản phẩm mở rộng thị trường, nâng giá bán, tăng doanh thu.

Ông Nguyễn Phước Nhân, Trưởng phòng Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ cho rằng, giá trị của tài sản trí tuệ đối với sản phẩm rất lớn. Nếu mất thương hiệu, chủ thể có thể phải chịu những thiệt hại nghiêm trọng, do đó việc tạo lập và bảo hộ ngay từ đầu là khâu quan trọng.

Với các cơ sở nhỏ, đăng ký sớm cũng giúp xác lập quyền đối với tên gọi, dấu hiệu nhận diện, hạn chế nguy cơ phải thay đổi thương hiệu khi sản phẩm đã có thị trường. Việc tra cứu nhãn hiệu trước khi nộp đơn cũng cần được quan tâm, nhất là trong bối cảnh nguyên tắc đăng ký trước có ý nghĩa quan trọng trong xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Quan trọng hơn, sau bảo hộ cần có một hành trình “hậu bảo hộ”. Từ chính sách hỗ trợ của thành phố theo Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND quy định về nội dung, mức chi hỗ trợ hoạt động khoa học, công nghệ, nhiệm vụ đổi mới sáng tạo trên địa bàn, các hoạt động tạo lập, xây dựng, phát triển tài sản trí tuệ đang được triển khai thông qua các nhiệm vụ khoa học công nghệ về đổi mới sáng tạo. Các hợp tác xã, tổ chức, cá nhân có thể đăng ký thực hiện, ngân sách nhà nước thành phố sẽ bảo đảm 100% kinh phí theo hình thức đặt hàng.

Thành phố cũng định hướng hỗ trợ các chủ thể khai thác tài sản trí tuệ bằng kết nối cung - cầu, quảng bá thương hiệu, nâng cấp bao bì, truy xuất nguồn gốc và cải thiện chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, sự đồng hành giữa 3 nhà - Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp cũng mở ra cách làm mới trong việc không chỉ hỗ trợ để sản phẩm có một văn bằng, mà hỗ trợ để văn bằng ấy trở thành lợi thế trên thị trường.