Bánh gio ba góc: Vị quê trong đời sống người Tày

Bánh gio được sản xuất quanh năm tại Hợp tác xã Bánh gio Bắc Kạn, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Bà Triệu Thị Đành sống ở bản Tày từ khi còn nhỏ. Cách gói bánh gio đến với bà tự nhiên như nhiều công việc nhà khác. Từ nhỏ, bà đã theo người lớn học cách vo gạo, ngâm gạo trong nước gio, gấp lá chít rồi khéo léo buộc lại thành từng chiếc bánh. Trong ký ức của bà Đành, bánh gio thường xuất hiện vào những ngày lễ, Tết. Mùi thơm của gạo nếp quyện trong lá chít, vị thanh nhẹ của bánh, chút đường hoặc mật mía ăn cùng tạo nên hương vị quen thuộc.

Những điều giản dị ấy theo bà Đành suốt nhiều năm. Đến nay, khi làm việc tại Hợp tác xã (HTX) Bánh gio Bắc Kạn, bà vẫn gắn bó với công việc gói bánh mỗi ngày. Bà chia sẻ: Để làm bánh ngon phải chọn gạo nếp tốt, vo sạch rồi ngâm với nước gio. Nước gio phải được làm đúng cách thì hạt gạo mới trong, bánh chín mới có độ dẻo và hương vị đặc trưng.

Làm bánh gio đòi hỏi sự tỉ mỉ ở từng công đoạn. Từ chọn gạo, chuẩn bị nước gio, ngâm gạo đến gói và luộc bánh, người làm đều phải có kinh nghiệm. Trong đó, nước gio góp phần quyết định màu sắc, độ trong và hương vị. Gạo sau khi ngâm được gói bằng lá chít, xếp thành hình ba góc rồi đem luộc chín. Những chiếc bánh nhỏ, các nếp lá được gấp đều, nằm gọn trong lòng bàn tay. Để tạo được hình dáng chắc, đẹp, người gói phải luyện đôi tay qua nhiều lần, dần hình thành sự khéo léo và chính xác trong từng động tác.

Chị Lương Thị Thảo quê ở tỉnh Ninh Bình, lên phường Bắc Kạn lập gia đình rồi gắn bó với công việc làm bánh tại HTX Bánh gio Bắc Kạn. Sau khoảng 3 năm, từ một người chưa quen với cách gói bánh của người Tày, chị đã thành thạo công việc. Chị Thảo cho biết: Gói bánh phải gấp lá đều tay, không quá chặt cũng không quá lỏng. Chiếc bánh vừa phải chắc, vừa giữ được đúng hình ba góc. Người mới làm phải tập một thời gian mới quen tay.

Bánh gio với hình dạng ba góc đặc trưng, mang nét riêng trong văn hóa ẩm thực của người Tày.

Từ món bánh thường chỉ có trong những dịp lễ, Tết, bánh gio nay được làm quanh năm tại HTX Bánh gio Bắc Kạn, ở tổ 13, phường Bắc Kạn. Sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh từ năm 2022. Trung bình mỗi ngày, HTX làm khoảng 5.000 chiếc bánh, theo đơn hàng đến nhiều tỉnh, thành thông qua các cửa hàng, siêu thị và kênh bán hàng trực tuyến.

Theo chị Lộc Thị Chanh, Giám đốc HTX Bánh gio Bắc Kạn, trước đây bánh gio chủ yếu được các gia đình tự làm, nhất là trong những dịp đặc biệt. Khi thành lập HTX, những người làm bánh mong muốn giữ lại cách làm quen thuộc, đồng thời đưa món bánh đến với nhiều người hơn. Việc tổ chức sản xuất tập trung giúp bánh gio được đưa ra thị trường thường xuyên, trong khi nguyên liệu và cách làm truyền thống vẫn được duy trì.

Từ căn bếp gia đình đến cơ sở sản xuất, bánh gio đã có thêm một đời sống mới. Những nguyên liệu quen thuộc vẫn còn đó, gồm gạo nếp, lá chít, nước gio và đôi bàn tay gói bánh.

Bánh gio ba góc vẫn nhỏ bé như thế. Trong mỗi chiếc bánh là vị của gạo nếp, mùi lá chít và ký ức về những ngày lễ, Tết trong nếp nhà Tày. Hôm nay, những chiếc bánh ấy đi xa hơn, đến với những thực khách chưa từng biết về căn bếp nơi bản Tày. Cùng với vị bánh, một cách làm và một hương vị quê nhà cũng được tiếp nối trong đời sống hôm nay.