Khi đọc sách không còn là 'giờ phụ'

Khi được đưa vào thời khóa biểu, tổ chức bài bản và gắn với trải nghiệm sáng tạo, việc đọc góp phần bồi đắp tri thức, nuôi dưỡng cảm xúc, rèn tư duy độc lập và năng lực tự học cho học sinh. Sự chuyển động ấy cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong nhà trường: Đưa sách trở lại đúng vị trí của nền tảng giáo dục bền vững.

Học sinh lớp 6A1 Trường THCS Ba Đình tập luyện kịch “Cô bé quàng khăn đỏ” trong tiết đọc sách thư viện

“Đánh thức” tình yêu sách từ những tiết đọc

Một chiều cuối tuần, có mặt tại thư viện rộng khoảng 125m2 của Trường THCS Ba Đình (Hà Nội), Văn Hóa ghi nhận không khí sôi nổi của tiết đọc sách. Góc này, 5-6 em đang say sưa trao đổi, phác thảo ý tưởng cho bài thuyết trình về cuốn sách tự chọn; góc kia, một nhóm đang chuẩn bị cho màn tập kịch; phía xa là vài cô cậu chăm chú lật giở từng trang truyện tranh với vẻ đầy thích thú…

Cùng các bạn đọc và trao đổi về cuốn Câu chuyện nhỏ, cuộc sống lớn, em Trần Hoàng Diệp Anh (lớp 6A6) hào hứng chia sẻ: “Con thấy mỗi câu chuyện ngụ ngôn trong sách đều mang đến một bài học cho bản thân. Như qua truyện Con gấu chăm chỉ, con hiểu rằng có những việc tưởng dễ, nhưng muốn đạt kết quả thì phải cố gắng, nỗ lực rất nhiều”.

Tiếp nối tiết đọc sách thư viện trong cùng buổi chiều, học sinh lớp 6A1 náo nức tập luyện cho màn diễn kịch Cô bé quàng khăn đỏ. Những câu thoại được sáng tạo theo “trend”, những tràng cười giòn tan khiến không gian thư viện như nóng lên bởi sự hứng khởi. “Chúng em muốn kể lại câu chuyện theo cách của mình”, em Trần Yến Nhi chia sẻ, mắt vẫn ánh lên niềm vui.

Học sinh lớp 6A1 Trường THCS Ba Đình tập luyện kịch “Cô bé quàng khăn đỏ” trong tiết đọc sách thư viện

Trao đổi với Văn Hóa, cô Phạm Thị Quỳnh Duyên, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình cho biết, tiết đọc tại thư viện đã được nhà trường duy trì nhiều năm nay và đẩy mạnh hơn sau đại dịch Covid-19. Thực tế cho thấy, việc đọc giữ vai trò ngày càng quan trọng trong phục hồi nền tảng học tập, phát triển năng lực tự học và bồi dưỡng đời sống tinh thần cho học sinh. Từ nhận thức đó, nhà trường bố trí tiết đọc thư viện vào thời khóa biểu chính khóa với thời lượng một tiết mỗi tuần, tổ chức linh hoạt theo từng khối lớp, bám sát định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Tại đây, tiết đọc được thiết kế bài bản theo chuỗi hoạt động: Định hướng - Trải nghiệm - Kiến tạo - Chia sẻ. Trong quá trình học, giáo viên giữ vai trò định hướng, hỗ trợ thay vì truyền đạt một chiều. Học sinh chủ động lựa chọn tài liệu, đọc cá nhân hoặc theo nhóm, rồi tham gia thảo luận, phản biện và trình bày quan điểm của mình.

Để nâng cao hiệu quả của tiết đọc, nhà trường vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp như đọc có chiến lược, đọc tương tác, đọc gắn với sản phẩm. Cùng với đó, các công cụ số như Padlet, Canva, video clip… cũng được tích hợp nhằm mở rộng cách tiếp cận, tăng hứng thú học tập cho học sinh. Nhờ sự kết hợp giữa quy trình tổ chức chặt chẽ và phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tiết đọc tại thư viện dần vượt khỏi tính hình thức, trở thành một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh thực sự được đọc, được hiểu và trưởng thành qua từng trang sách.

Phát huy năng lực phẩm chất và bồi dưỡng tình cảm cho học sinh

Tại Trường Tiểu học Linh Đàm (Hà Nội), tiết đọc sách thư viện cũng đã được triển khai từ đầu năm học. Theo cô Lê Quỳnh Nga, Phó Hiệu trưởng nhà trường, mỗi tuần học sinh sẽ có một tiết đọc kéo dài khoảng 35 phút, được bố trí trong thời khóa biểu như các môn học khác. Việc đưa tiết đọc vào nề nếp chính khóa cho thấy sự quan tâm của nhà trường trong bồi đắp thói quen đọc từ sớm cho các em.

Tiết đọc được thiết kế theo hướng mở, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi và đa dạng hình thức tổ chức, qua đó góp phần phát huy năng lực, phẩm chất và bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh. Thông thường, tiết học bắt đầu bằng phần giới thiệu sách theo chủ đề hoặc định hướng đọc. Từ đó, các em tự lựa chọn đầu sách phù hợp, đọc cá nhân hoặc theo nhóm. Sau phần đọc, các em tiếp tục tham gia những hoạt động vận dụng như kể chuyện, chia sẻ cảm nhận, vẽ tranh hoặc đóng vai nhân vật trong sách.

Cùng với việc làm mới cách tổ chức tiết đọc, nhà trường cũng chú trọng sắp xếp không gian thư viện khoa học, trưng bày sách hấp dẫn và thường xuyên thay đổi theo chủ đề để tạo cảm giác mới mẻ, khơi dậy sự tò mò của học sinh. Song song với thư viện truyền thống, nhà trường xây dựng thư viện số, phổ biến mã QR để các em có thể truy cập; nhờ đó, việc đọc trở nên linh hoạt hơn, phù hợp với nhịp sống hiện đại.

Ở khối trường tư thục, những cách tổ chức linh hoạt, sáng tạo đang góp phần làm phong phú thêm diện mạo của tiết đọc sách. Tại Trường Tiểu học - THCS - THPT Ngôi Sao Hoàng Mai, tiết Văn hóa đọc tại thư viện đã được triển khai ngay từ đầu năm học. Chia sẻ cùng Văn Hóa, cô Nguyễn Thị Trang, cán bộ thư viện nhà trường cho biết, hoạt động này được bố trí theo thời khóa biểu cố định. Ở khối tiểu học (từ lớp 2 đến lớp 5), mỗi lớp có 2 tiết/tuần, do giáo viên văn hóa đọc thuộc Dự án phát triển văn hóa đọc phụ trách, theo mô hình tích hợp “Đọc sách - Trải nghiệm - Hành động”.

Trong khi đó, học sinh khối THCS (lớp 6-7) học 1 tiết/tuần, thời lượng 45 phút, do giáo viên Ngữ văn đảm nhiệm. Cả hai cấp học đều sử dụng bộ sách văn hóa đọc do nhà trường biên soạn, xoay quanh các chủ đề cốt lõi: Đức - Trí - Thể - Nhân - Hòa.

Nhiều cơ sở giáo dục như Tiểu học Ban Mai, THCS - THPT Lương Thế Vinh… cũng đã chủ động đưa tiết đọc sách vào thời khóa biểu, cho thấy việc đọc đang dần có chỗ đứng rõ ràng hơn trong nhà trường. Từ thực tế ấy có thể thấy, khi được tổ chức bài bản, linh hoạt và gắn với trải nghiệm, tiết đọc không còn là hoạt động bổ trợ, mà có thể trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường, góp phần hình thành thói quen đọc, bồi đắp năng lực tự học và nuôi dưỡng sự trưởng thành của học sinh.