Sân khấu học đường: 'Vườn ươm' nhân lực cho công nghiệp văn hóa

Không chỉ đưa tác phẩm văn học từ trang sách lên sân khấu, Đề án còn mở ra không gian để học sinh trải nghiệm, sáng tạo, phát hiện năng khiếu và nuôi dưỡng niềm đam mê nghệ thuật. Qua đó, Đề án từng bước góp phần hình thành thế hệ công chúng có năng lực thẩm mỹ, đồng thời tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Trần Minh Châu, học sinh lớp 12D5, Trường THPT Minh Phú, xã Kim Anh biểu diễn đàn t'rưng.

Ươm mầm, nuôi dưỡng những tài năng nghệ thuật

Giữa cái nắng gay gắt của chiều hè tháng 8, tại một góc sân Trường Trung học phổ thông Sóc Sơn, gần 40 học sinh vẫn hăng say tập luyện để chuẩn bị cho buổi báo cáo tổng kết Đề án sân khấu học đường năm 2026. Trần Minh Châu, học sinh lớp 12D5, Trường Trung học phổ thông Minh Phú, một trong những học sinh được lựa chọn tham gia khóa bồi dưỡng cho biết, đây là buổi tập cuối cùng của em và 38 học sinh đến từ các trường trung học phổ thông trên địa bàn cụm Đông Anh, sau hai tháng hè được các nghệ sĩ của các nhà hát hướng dẫn, truyền dạy. Tham gia khóa bồi dưỡng, lần đầu tiên Minh Châu có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về nghệ thuật sân khấu khi đảm nhận vai Thúy Kiều trong trích đoạn “Thúy Kiều gặp Đạm Tiên” do nghệ sĩ Phạm Quỳnh Dương (Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội) dàn dựng.

“Qua quá trình nghiên cứu và tập luyện, em có cơ hội hiểu sâu hơn về nhân vật Thúy Kiều cũng như những giá trị mà tác phẩm gửi gắm. Đặc biệt, nhờ được các nghệ sĩ chỉ bảo, em có thêm kỹ năng biểu lộ tâm trạng, lột tả diễn biến tâm lý và số phận của nhân vật”, Minh Châu bộc bạch.

Bên cạnh sân khấu kịch, Minh Châu còn được tiếp cận với đàn t’rưng. Hào hứng chia sẻ, nữ sinh Trường Trung học phổ thông Minh Phú cho biết: “Từ nhỏ, em đã rất thích âm nhạc nhưng chưa từng nghĩ mình có can đảm biểu diễn trên sân khấu. Sau khóa học, em và các bạn đã có thể tự tin biểu diễn đàn t’rưng tại buổi báo cáo, đồng thời tham gia biểu diễn trong chương trình Tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027. Hai tháng được tiếp xúc với nghệ thuật đã tiếp thêm cho em ngọn lửa đam mê và quyết tâm thi đỗ vào một trường nghệ thuật. Em mong rằng, nếu chương trình được mở rộng đến tất cả trường học, học sinh sẽ có thêm cơ hội tiếp xúc với sân khấu, âm nhạc”.

Với cô Nguyễn Thị Hà, giáo viên Trường Trung học phổ thông Sóc Sơn, người phụ trách quản lý nhóm học sinh cụm Đông Anh, trong hai tháng hè tham gia Đề án, đây cũng là quãng thời gian đáng nhớ. “Tại buổi báo cáo tổng kết vừa qua, tôi thực sự ngỡ ngàng trước sự chuyên nghiệp trong các tiết mục biểu diễn của các em. Khóa đào tạo, bồi dưỡng tuy ngắn nhưng đã hé mở hướng lựa chọn nghề nghiệp cho những em có năng khiếu nghệ thuật, đồng thời giúp học sinh có thêm kỹ năng biểu diễn, nâng cao khả năng cảm thụ nghệ thuật và thúc đẩy khả năng sáng tạo”.

Đưa tác phẩm văn học lên sân khấu

Mục tiêu của Đề án là phát huy thế mạnh của nghệ thuật sân khấu trong giáo dục, qua đó truyền tải các giá trị tư tưởng, văn hóa, nghệ thuật của những tác phẩm văn học kinh điển; góp phần bảo tồn, lan tỏa nghệ thuật sân khấu truyền thống, nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mỹ, bồi dưỡng nhân cách, lối sống và xây dựng hình mẫu người Hà Nội thanh lịch, văn minh. Đề án cũng hướng tới ươm mầm, nuôi dưỡng và phát triển năng lực sáng tạo nghệ thuật, hỗ trợ triển khai hiệu quả định hướng “Giáo dục về sáng tạo” - một trong ba trụ cột quan trọng của chiến lược xây dựng Hà Nội trở thành “Thành phố sáng tạo”, tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Để hiện thực hóa những mục tiêu trên, ngày 6-1-2026, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Nội ban hành kế hoạch chi tiết triển khai Đề án. Theo đó, năm 2026, các đơn vị nghệ thuật sẽ phục dựng và dàn dựng mới 6 vở diễn từ 70 tác phẩm văn học đặc sắc có trong chương trình giáo dục phổ thông; tổ chức 200 buổi biểu diễn tại các trường phổ thông trên địa bàn 25 phường, xã, tối thiểu 6 buổi/phường, xã.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Tuấn Long, kế hoạch đặt mục tiêu bảo đảm học sinh tại mỗi phường, xã được tiếp cận, giới thiệu và làm quen với các loại hình nghệ thuật đặc thù của 6 đơn vị nghệ thuật của Thành phố. Đồng thời, lựa chọn học sinh, giáo viên có năng khiếu tại các trường trên địa bàn 25 phường, xã đã tổ chức biểu diễn để đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghệ thuật sân khấu và thành lập câu lạc bộ nghệ thuật học đường. Từ đó, tuyển chọn một số học sinh, giáo viên tham gia biểu diễn cùng nghệ sĩ, diễn viên các nhà hát trong những trích đoạn, vở diễn đã dàn dựng.

Cụ thể hóa mục tiêu đó, năm nay cũng là năm đầu tiên Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội được Thành phố giao nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cho giáo viên, học sinh. Theo báo cáo của nhà trường, trong hai tháng hè, đơn vị đã bồi dưỡng cho giáo viên, học sinh phổ thông các kỹ năng sân khấu, hình thể, diễn xuất, kiến thức về nghệ thuật sân khấu, thanh nhạc và nhạc cụ truyền thống tại 13 xã, phường với 18 lớp. Trong đó, 4 lớp dành cho 112 giáo viên của 95 trường phổ thông và 14 lớp dành cho 449 học sinh của 108 trường.

Cùng với hoạt động đào tạo, theo Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Nội, hiện các đơn vị nghệ thuật đang khẩn trương dàn dựng, tập luyện các vở diễn. Cụ thể: Nhà hát Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Hà Nội với chương trình “Thạch Sanh - Dũng sĩ huyền thoại”, Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long với chương trình “Từ trang sách đến sân khấu”, Nhà hát Cải lương Hà Nội với vở diễn “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”, Nhà hát Kịch Hà Nội với vở diễn “Cô bé bán diêm”. Dự kiến các chương trình, vở diễn sẽ hoàn thành, ra mắt và tổ chức biểu diễn từ đầu năm học mới 2026-2027.

Tiếp tục hoàn thiện mô hình, mở rộng giáo dục nghệ thuật trong trường học

Theo Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Tổ chức sự kiện (Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội) Nguyễn Minh Phương, trong quá trình triển khai, nhà trường thường xuyên theo dõi tình hình từng lớp học thông qua đội ngũ cán bộ quản lý lớp và giảng viên phụ trách; cập nhật sĩ số, tiến độ giảng dạy và những vấn đề phát sinh để kịp thời điều chỉnh, tháo gỡ.

“Qua thử nghiệm, mô hình tổ chức theo cụm, phối hợp chặt chẽ với giáo viên các trường trong quản lý học sinh cho thấy hiệu quả rõ nét, đồng thời tăng sự kết nối giữa nghệ sĩ, giảng viên và học sinh”, bà Nguyễn Minh Phương chia sẻ.

Tuy nhiên, theo TS Vũ Tiến Dũng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, mô hình vẫn gặp một số khó khăn do địa bàn triển khai rộng, học sinh đến từ nhiều trường, trong khi các lớp được tổ chức ngoài giờ học chính khóa. Công tác quản lý, đưa đón học sinh vì vậy đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Bên cạnh đó, việc đào tạo sân khấu, thanh nhạc và nhạc cụ truyền thống tại nhiều địa điểm cũng đặt ra yêu cầu về cơ sở vật chất, thiết bị và công tác điều phối...

“Chúng tôi sẽ tiếp tục đúc rút kinh nghiệm từ lần triển khai này và mong nhận được sự phối hợp của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Sở Giáo dục và Đào tạo, địa phương, các cơ sở giáo dục phổ thông để Đề án được triển khai đồng bộ, hiệu quả; tạo sự đồng thuận, khuyến khích học sinh, phụ huynh và các nhà trường tích cực tham gia trong những năm tới”, TS Vũ Tiến Dũng khẳng định.

Trước đó Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh, học viên, sinh viên được thường xuyên tiếp cận, tham gia các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản. Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, góp phần hình thành hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới. Những định hướng này cho thấy việc đưa nghệ thuật vào trường học không chỉ là yêu cầu của giáo dục toàn diện mà còn là một phần quan trọng trong quá trình bồi dưỡng thế hệ công chúng và nguồn nhân lực cho công nghiệp văn hóa.

Từ đó, kết quả của Đề án sân khấu học đường ở thành phố Hà Nội cần được nhìn nhận không chỉ qua số lớp đã mở, số học sinh, giáo viên tham gia hay số tác phẩm được chuyển thể, số vở diễn được dàn dựng, mà quan trọng hơn là những kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng mô hình, tạo nền tảng đưa nghệ thuật vào trường học hiệu quả, qua đó góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho công nghiệp văn hóa.