Khoác 'áo giáp' cho từng chùm hạt sâm Ngọc Linh giữa đại ngàn

Người dân mặc "áo giáp" cho từng chùm hạt sâm Ngọc Linh. Video: Nguyễn Ngọc

Những ngày này, khi những chùm quả sâm Ngọc Linh bắt đầu kết quả, trên các vườn sâm trên dãy Ngọc Linh ở các xã Tu Mơ Rông, Măng Ri (tỉnh Quảng Ngãi) cũng bước vào mùa bảo vệ hạt giống.

Đây là thời điểm người trồng sâm gần như ngày nào cũng lên núi kiểm tra từng gốc cây, bởi chỉ một đêm lơ là cũng có thể mất trắng những hạt giống quý.

Tại các xã vùng núi Ngọc Linh, sâm Ngọc Linh hiện là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, giúp nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số cải thiện thu nhập. Tuy nhiên, giai đoạn cây ra hạt cũng là lúc người trồng đối mặt với nhiều rủi ro nhất.

Mỗi cây sâm có thể cho từ vài hạt đến hàng chục hạt, tùy thuộc vào tuổi cây và điều kiện sinh trưởng. Với giá khoảng 40.000 - 50.000 đồng/hạt, chỉ cần một chùm quả bị chuột hay sóc cắn phá cũng đồng nghĩa với việc người trồng thiệt hại tiền triệu.

Điều khiến người trồng sâm lo ngại nhất là chuột, loài được nhiều người ví là “chuột quý tộc” vì đặc biệt thích ăn hạt sâm Ngọc Linh.

Ngoài ra còn có sóc, chim và nhiều loại côn trùng thường xuyên tìm đến những chùm quả chín để cắn phá.

Để bảo vệ nguồn giống quý, người trồng sâm đã nghĩ ra nhiều cách. Nếu trước đây họ sử dụng lưới sắt bọc từng chùm quả thì hiện nay phần lớn đã chuyển sang các loại lưới hoặc khung nhựa nhẹ nhằm giảm trọng lượng, thuận tiện cho việc chăm sóc cây.

Mỗi chùm quả được dựng một thanh sắt nhỏ làm giá đỡ rồi phủ kín bằng lớp lưới bên ngoài. Những tấm lưới này được người trồng ví như “áo giáp” của hạt sâm, vừa ngăn động vật cắn phá, vừa giữ hạt không bị rơi thất lạc khi chín.

Những chùm hạt được người dân bọc cẩn thận.

Đến khoảng tháng 11 – 12, khi quả sâm chuyển sang màu đỏ, trên đỉnh xuất hiện chấm đen - dấu hiệu hạt đã đạt độ chín - người trồng mới tháo lớp lưới để thu hoạch hạt làm giống.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn - Giám đốc HTX Dược liệu Du lịch Forest Stay (thôn Đăk Chum 1, xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, cứ vào khoảng tháng 6 -7 hằng năm, ông cùng công nhân phải mang theo kìm, lưới và nhiều dụng cụ khác vượt dốc lên vườn để bọc từng chùm quả.

Theo ông Tuấn, đây là công việc tốn khá nhiều thời gian nhưng không thể bỏ qua nếu muốn giữ nguồn giống. Mỗi năm đến mùa hạt là chuột, chim và côn trùng xuất hiện rất nhiều. Chỉ cần chậm vài ngày là hạt có thể bị cắn phá gần hết.

“Nhiều người cho rằng chỉ cần lắp camera là đủ bảo vệ vườn sâm, song thực tế camera chỉ có tác dụng ngăn trộm cắp. Camera không thể đuổi được chuột, chim hay côn trùng. Vì vậy, chúng tôi buộc phải bọc lưới từng chùm quả để bảo vệ hạt giống”, ông Tuấn chia sẻ.

Dù giá sâm Ngọc Linh thời gian gần đây có xu hướng giảm so với trước, giá trị của hạt giống vẫn ở mức khoảng từ 40.000 - 50.000 đồng/hạt. Đối với những cây sâm nhiều năm tuổi, số hạt thu được mỗi mùa vẫn mang lại nguồn thu đáng kể, đồng thời là nguồn giống phục vụ mở rộng diện tích trồng.

Sâm Ngọc Linh được đánh giá là một trong những loại sâm quý hiếm trên thế giới nhờ hàm lượng saponin rất cao. Nếu nhiều loại sâm nổi tiếng chỉ chứa khoảng 26 loại saponin thì sâm Ngọc Linh được ghi nhận có hơn 80 hợp chất saponin khác nhau, tạo nên giá trị đặc biệt của loại dược liệu này.

Hiện Quảng Ngãi có hơn 3.200 ha sâm Ngọc Linh. Cây sâm không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế cho đồng bào vùng cao mà còn góp phần tạo sinh kế gắn với bảo vệ rừng, phát triển kinh tế dưới tán rừng theo hướng bền vững.