Khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, tích cực khắc phục hậu quả

Sáng 27/10, thảo luận tại hội trường về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự đồng tình với chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong dự thảo luật. Các đại biểu cho rằng, chính sách này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án, khuyến khích người phạm tội hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền con người, tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi hợp pháp của người bị hại.

Khoan hồng phải gắn với sự hợp tác thực chất của người phạm tội

Phát biểu tại phiên thảo luận, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Bộ Công an (Đoàn Hà Nội) tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong dự thảo Bộ luật Hình sự. Theo đại biểu, đây là đổi mới quan trọng do Chính phủ trình Quốc hội, được Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Từ thực tiễn công tác, đại biểu Dương Đức Hải cho rằng, chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất, giúp làm rõ vụ án và khắc phục hậu quả sớm.

Khi vụ án xảy ra, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm minh người phạm tội mà còn phải sớm làm rõ sự thật, thu hồi tài sản và khắc phục hậu quả cho người bị hại. Đối với những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn những hành vi sai phạm tiếp theo.

Đại biểu Dương Đức Hải cho rằng, chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất, giúp làm rõ vụ án và khắc phục hậu quả sớm.

Đại biểu dẫn ví dụ, trong một vụ lừa đảo nhiều người, nếu người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán tài sản và tích cực bồi thường thiệt hại thì sự hợp tác đó cần được ghi nhận tương xứng.

Theo đại biểu Dương Đức Hải, pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo. Quy định mới sẽ tạo thêm cơ chế có điều kiện, khuyến khích người phạm tội hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn trong quá trình giải quyết vụ án.

Các đồng chí lãnh đạo Quốc hội tại phiên thảo luận.

Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, cơ chế khoan hồng phải đi cùng những bảo đảm vững chắc về quyền con người và công lý. Trước những lo ngại về khả năng người bị buộc tội chịu sức ép khi lựa chọn nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, đại biểu đề nghị hoàn thiện đồng bộ Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm ba nguyên tắc.

Thứ nhất, việc lựa chọn tham gia cơ chế khoan hồng phải thực sự tự nguyện. Người bị buộc tội cần được giải thích đầy đủ về quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý; được bảo đảm quyền bào chữa theo quy định của pháp luật. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn phải được bảo đảm đầy đủ các quyền và được xem xét những căn cứ khoan hồng khác nếu đáp ứng điều kiện.

Thứ hai, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Theo đại biểu, càng coi trọng sự hợp tác của người phạm tội thì càng phải kiểm tra tính xác thực của thông tin do họ cung cấp.

Thứ ba, Tòa án phải độc lập quyết định về tội danh và hình phạt. Việc người phạm tội chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của Tòa án. Quy định tại Điều 57 sử dụng cách diễn đạt “Tòa án có thể quyết định”, qua đó mở ra khả năng được xem xét khoan hồng chứ không mặc nhiên bảo đảm một mức hình phạt đã được định trước.

“Từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, tôi đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này, đồng thời hoàn thiện đồng bộ những bảo đảm tố tụng để áp dụng chặt chẽ, minh bạch và thống nhất”, đại biểu Dương Đức Hải kiến nghị.

Quy định rõ mức độ khoan hồng, gắn với trách nhiệm khắc phục hậu quả

Cùng quan điểm tán thành chính sách mới, đại biểu Quốc hội Bùi Mạnh Cường (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, việc bổ sung cơ chế khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là chính sách có ý nghĩa thực tiễn cao, vừa khuyến khích người phạm tội tự giác nhận trách nhiệm, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, vừa góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng dự thảo, tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội và tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan. Qua nghiên cứu dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu đồng tình với việc bổ sung chính sách khoan hồng tại Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự cùng các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Bộ trưởng Lương Tam Quang lắng nghe ý kiến các đại biểu.

“Đây là chính sách mới rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn cao, thể hiện rõ chủ trương xử lý nghiêm minh hành vi phạm tội, đồng thời khuyến khích người phạm tội tự giác nhận trách nhiệm, hợp tác với các cơ quan tiến hành tố tụng và tích cực khắc phục hậu quả”, đại biểu Bùi Mạnh Cường nhấn mạnh.

Theo đại biểu, điểm đáng ghi nhận của chính sách là không chỉ xem xét hành vi phạm tội và hậu quả đã xảy ra mà còn coi trọng thái độ, hành động cụ thể của người phạm tội trong quá trình giải quyết vụ án.

Người tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội, chủ động khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả thể hiện sự hợp tác thực chất. Đây là cơ sở để xem xét mức độ khoan hồng tương xứng theo quy định của pháp luật.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường cũng lưu ý, cần phân biệt chính sách mới với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Nếu những tình tiết này chủ yếu phản ánh thái độ và hành vi của người phạm tội thì cơ chế mới gắn việc tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ với việc chấp nhận hình phạt do Viện kiểm sát đề nghị, đồng thời được ghi nhận, kiểm tra theo trình tự tố tụng riêng. “Khoan hồng không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hình sự. Ngược lại, sự khoan hồng được đặt trên cơ sở người phạm tội thừa nhận trách nhiệm và có việc làm tích cực để sửa chữa hậu quả”, đại biểu Bùi Mạnh Cường nêu rõ.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa thể hiện tính nhân văn, vừa bảo đảm yêu cầu công bằng, nghiêm minh của pháp luật. Việc nhận tội không thể chỉ được xem xét như một lời khai đơn thuần mà cần đặt trong tổng thể chứng cứ của vụ án, gắn với thái độ hợp tác và những hành động cụ thể nhằm khắc phục hậu quả.

Đề cập Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự, đại biểu Bùi Mạnh Cường đánh giá cao việc cụ thể hóa chính sách khoan hồng bằng các mức độ áp dụng rõ ràng, có sự phân biệt và giới hạn.

Theo khoản 1 Điều 57 dự thảo, trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội và những tình tiết của vụ án mà mình biết trong giai đoạn điều tra, đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường cho rằng, việc bổ sung cơ chế khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là chính sách có ý nghĩa thực tiễn cao.

Đại biểu cho rằng, việc quy định cụ thể lợi ích pháp lý của hành vi tự nguyện nhận tội giúp người phạm tội nhận thức rõ hệ quả pháp lý trước khi đưa ra lựa chọn.

Bên cạnh đó, điểm c khoản 2 Điều 57 cho phép Tòa án quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng mà không bắt buộc phải trong khung liền kề nhẹ hơn nếu người phạm tội đáp ứng các điều kiện theo quy định, tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và đã tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả thiệt hại xảy ra.

Khoản 3 Điều 57 cũng dự liệu trường hợp điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung đang áp dụng là khung nhẹ nhất, cho phép Tòa án xem xét quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hoặc chuyển sang loại hình phạt khác nhẹ hơn; lý do phải được ghi rõ trong bản án.

Đánh giá về cách thiết kế quy định này, đại biểu Bùi Mạnh Cường cho biết: “Tôi đánh giá cao cách quy định này vì vừa tạo điều kiện áp dụng chính sách trong những trường hợp khác nhau, vừa bảo đảm việc quyết định hình phạt có căn cứ và được kiểm tra, giám sát”.

Từ những phân tích trên, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện đồng bộ các quy định của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm cơ chế khoan hồng được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, có căn cứ, minh bạch và thống nhất; đồng thời gắn việc xem xét khoan hồng với trách nhiệm nhận tội, hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả của người phạm tội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại.