Dự án Metro số 2 khởi công, nâng tầm hệ thống giao thông công cộng TP.HCM

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công dự án xây dựng tuyến tàu điện ngầm số 2 (Bến Thành – Tham Lương) sáng 15.1. Ảnh: H.T

Dự án do Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM làm chủ đầu tư, được xác định có vai trò chiến lược trong việc hoàn thiện hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển TP.HCM theo hướng hiện đại, văn minh và bền vững.

Trong nhiều năm qua, TP.HCM từng bước định hình không gian phát triển đô thị – kinh tế theo mô hình đa trung tâm, với sự phân bố lại các khu công nghiệp, dịch vụ, logistics, cảng biển và đổi mới sáng tạo. Trong cấu trúc này, hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, giữ vai trò “xương sống”, tạo sự kết nối xuyên suốt và dẫn dắt quá trình mở rộng không gian đô thị.

Theo quy hoạch được phê duyệt, mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM gồm 27 tuyến với tổng chiều dài khoảng 1.024 km. Khi hoàn chỉnh, hệ thống này sẽ trở thành trụ cột của giao thông công cộng, đồng thời là động lực thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng bền vững, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Trong tổng thể đó, tuyến Metro số 2 được định vị là một trong những trục xuyên tâm quan trọng, kết nối khu vực trung tâm với hướng Tây Bắc thành phố. Dự án có tổng mức đầu tư 55.179 tỷ đồng, thời gian hoàn thành dự kiến vào quý IV.2030. Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (chủ đầu tư) đã lựa chọn Tập đoàn Trường Hải (THACO) làm tổng thầu EPC (thiết kế, mua sắm thiết bị, thi công xây dựng).

Phối cảnh cụm ga ngầm Bến Thành, vị trí giao cắt giữa tuyến Metro số 1 và Metro số 2 Ảnh: MAUR

Tuyến bắt đầu từ ga Bến Thành, điểm trung chuyển then chốt của toàn bộ mạng lưới metro và đi qua các khu vực đô thị có mật độ dân cư cao. Đây là dự án có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, đồng thời là tuyến metro tiên phong áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội, gắn đầu tư hạ tầng giao thông với tái cấu trúc không gian đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Ở giai đoạn đầu khai thác, tuyến sử dụng đoàn tàu 3 toa, mỗi toa dài 22 m, với tốc độ vận hành tối đa từ 80 km/h đến 110 km/h. Trong giờ cao điểm, năng lực vận tải đạt khoảng 14.418 hành khách mỗi giờ theo một chiều. Khi hoàn thiện, tuyến sẽ chuyển sang khai thác đoàn tàu 6 toa, nâng công suất lên hơn 40.500 hành khách mỗi giờ theo một chiều, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng của đô thị.

Phối cảnh ga Tân Bình, ga trên cao duy nhất của tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương Ảnh: MAUR

Metro số 2 cũng là tuyến đầu tiên của TP.HCM áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và công nghệ tiên tiến nhằm bảo đảm độ an toàn, ổn định và chính xác trong thi công hầm và nhà ga. Dự án được định hướng áp dụng hệ thống tiêu chuẩn châu Âu, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành của Việt Nam.

Về công nghệ vận hành, tuyến sử dụng phương thức cấp điện trên cao với điện áp 1.500 V một chiều – giải pháp được áp dụng phổ biến trên thế giới nhờ hiệu quả kinh tế cao, độ ổn định lớn và thuận lợi cho công tác vận hành, bảo trì trong điều kiện đô thị mật độ cao. Hệ thống thu hồi năng lượng tái sinh từ phanh tàu cũng được tích hợp, cho phép tái sử dụng nguồn điện sinh ra trong quá trình hãm, góp phần tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Bên cạnh đó, hệ thống vé tự động (AFC) được nâng cấp theo xu hướng công nghệ mới, bảo đảm khả năng liên thông toàn mạng lưới đường sắt đô thị, giúp hành khách sử dụng thống nhất một phương thức thanh toán hiện đại và linh hoạt.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc tuyến Metro số 2 được nâng cấp mức độ tự động hóa lên GoA4 – mức cao nhất hiện nay trong vận hành đường sắt đô thị. Theo đó, tàu có thể vận hành hoàn toàn tự động, không cần lái tàu hay nhân viên trên tàu, với các chức năng tự động từ khởi động, vận hành trên tuyến chính, dừng – rời ga, quay vòng, đến sơ tán hành khách và đưa tàu về xưởng.

Trong các tình huống khẩn cấp hoặc yêu cầu vận hành đặc biệt, Trung tâm điều khiển (OCC) có thể can thiệp từ xa, thực hiện các lệnh điều khiển cần thiết như kích hoạt hãm khẩn cấp, đóng mở cửa tàu, điều chỉnh hệ thống điều hòa, bảo đảm an toàn cho hành khách và duy trì hoạt động ổn định của toàn tuyến. Công nghệ áp dụng cho tuyến Metro số 2 cũng bảo đảm khả năng kết nối đồng bộ với tuyến Metro số 1 và các tuyến khác trong tương lai.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, khẳng định tuyến Metro số 2 chính là dự án tiên phong trong giai đoạn mới, mang vai trò dẫn dắt, định hướng cho toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị. Ảnh: H.T.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh, ngoài vai trò giao thông, Metro số 2 còn đi đầu trong định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD, với các nhà ga trở thành hạt nhân tái cấu trúc không gian đô thị, hình thành các khu dân cư, thương mại – dịch vụ hiện đại, xanh và tiện ích. Thành phố kỳ vọng tuyến metro này sẽ sớm được đưa vào khai thác đồng bộ với Metro số 1, tạo nền tảng cho việc triển khai các tuyến đường sắt kết nối đến Thủ Thiêm và các đầu mối giao thông quan trọng.

Ông Cường nhấn mạnh, tuyến Metro số 2 chính là dự án tiên phong trong giai đoạn mới, mang vai trò dẫn dắt, định hướng cho toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị bởi đây là dự án đầu tiên áp dụng đầu tư theo các cơ chế đặc thù đặc biệt từ Nghị quyết 98 (nay là Nghị quyết 260) và Nghị quyết 188, giúp Thành phố tự chủ, tự quyết định và chịu trách nhiệm về thẩm quyền, thủ tục đầu tư, lựa chọn và quyết định phương án tuyến, bố trí vốn ngân sách Thành phố, công nghệ, quy trình biện pháp thi công. Tuyến Metro số 2 không chỉ là dự án giao thông mà còn là tái cấu trúc sự phát triển của đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Các nhà ga sẽ là hạt nhân để tái cấu trúc đô thị, hình thành các khu dân cư, khu chức năng, thương mại dịch vụ,… hiện đại, xanh và tiện ích.

Ngoài ra, theo ông Cường, quy chuẩn, tiêu chuẩn về công nghệ, kỹ thuật của tuyến Metro số 2 được sử dụng để định hướng xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho đường sắt đô thị của Thành phố. Trong đó, các quy chuẩn, tiêu chuẩn sẽ có tính phổ quát, hiện đại, tiên tiến, phù hợp xu thế phát triển khoa học và công nghệ; bảo đảm khả năng phát triển, nâng cấp, kết nối và vận hành an toàn, ổn định; đảm bảo tương thích kỹ thuật trong toàn hệ thống đường sắt của Thành phố; tạo thuận lợi cho các tổ chức, doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt, nghiên cứu, ứng dụng, nhận chuyển giao công nghệ, để từng bước phát triển công nghiệp đường sắt và từng bước tiếp nhận, làm chủ công nghệ.

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn THACO, phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: H.T.

Về phía nhà thầu, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn THACO Trần Bá Dương cho rằng dự án Metro số 2 có ý nghĩa đặc biệt trong việc tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước hợp tác với đối tác nước ngoài, từng bước tiếp nhận và làm chủ công nghệ đường sắt đô thị, hình thành chuỗi giá trị công nghiệp từ thiết kế, thi công đến sản xuất thiết bị và hệ thống điều khiển.

Lễ khởi công Metro số 2 vì vậy không chỉ đánh dấu sự bắt đầu của một công trình giao thông ngầm, mà còn mở ra một chặng đường mới trong quá trình xây dựng hệ thống hạ tầng hiện đại, góp phần định hình diện mạo đô thị TP.HCM trong dài hạn.

Trà My