Khơi dậy văn hóa đọc trong kỷ nguyên số

Các em học sinh tham quan, đọc sách tại Trung tâm Bảo tồn Di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa.

Trong dòng chảy phát triển, sách luôn giữ một vị trí đặc biệt. Không chỉ là nơi lưu giữ tri thức nhân loại, sách còn là công cụ bồi đắp tư duy, định hình nhân cách và mở rộng tầm nhìn. Từ những trang sách, con người học cách suy nghĩ độc lập, biết phản biện, biết đặt câu hỏi và tìm lời giải. Đó chính là nền tảng quan trọng để hình thành năng lực sáng tạo, yếu tố then chốt trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập hiện nay.

Tại Thanh Hóa, văn hóa đọc đang có những chuyển động tích cực. Hệ thống phòng đọc, không gian đọc được quan tâm đầu tư, đổi mới, phương thức hoạt động được đa dạng. Công nghệ thông tin được ứng dụng rộng rãi trong quản lý và tra cứu tài liệu. Đồng thời, các hoạt động tuyên truyền, giới thiệu sách, văn hóa đọc được tổ chức phong phú như trưng bày, giới thiệu sách theo chuyên đề, ngày hội đọc sách, thi kể chuyện theo sách... thu hút đông đảo học sinh, sinh viên tham gia.

Không chỉ dừng lại ở đó, nhiều mô hình như “thư viện xanh”, “tủ sách lớp học”, “tủ sách gia đình”, “tủ sách dòng họ” đã góp phần đưa sách đến gần hơn với cộng đồng. Văn hóa đọc dần thoát khỏi không gian khép kín của phòng đọc mà lan tỏa vào từng gia đình, từng khu dân cư, trở thành một phần của đời sống tinh thần.

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, các hoạt động thúc đẩy văn hóa đọc được tổ chức với nhiều hình thức đổi mới. Không gian sách được thiết kế sinh động với hàng nghìn đầu sách; các mô hình xếp sách nghệ thuật, xe thư viện lưu động đa phương tiện, hoạt động cấp thẻ miễn phí, tặng sách cho học sinh... đã tạo sức hút rõ rệt, đặc biệt với giới trẻ. Việc đọc không còn là hành vi đơn lẻ, mà trở thành hoạt động trải nghiệm, tương tác và kết nối.

Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa Nguyễn Thị Thanh Nhàn, cho biết: “Trong bối cảnh hiện nay, phát triển văn hóa đọc không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích thói quen đọc sách, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực và kỹ năng đọc cho mỗi người - biết lựa chọn thông tin, biết suy ngẫm và biết vận dụng tri thức vào thực tiễn. Khi việc đọc trở thành nhu cầu tự thân, khi mỗi trang sách thực sự được tiếp nhận bằng tư duy và trách nhiệm, thì tri thức mới có thể trở thành nguồn lực nội sinh, là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của xã hội".

Thực tiễn cho thấy, cách thức đọc đang dần thay đổi linh hoạt hơn, song cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội khiến cách đọc của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ có xu hướng đọc nhanh, đọc lướt, đọc theo xu hướng. Không ít người tiếp nhận lượng lớn thông tin mỗi ngày, nhưng lại thiếu khả năng phân tích, kiểm chứng và hệ thống hóa tri thức.

Đây là một nghịch lý đáng suy ngẫm: thông tin càng nhiều, nhưng tri thức thực chất lại không tăng tương xứng. Nếu việc đọc chỉ dừng lại ở mức “tiêu thụ thông tin”, thiếu quá trình suy ngẫm thì khó có thể tạo ra giá trị. Khi đó, việc đọc sẽ không còn là nền tảng của phát triển, mà chỉ là một hoạt động mang tính hình thức. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra là đọc hiệu quả, đọc để hiểu, suy nghĩ và biến kiến thức đó thành hành động. Đây cũng chính là tinh thần được nhấn mạnh trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Thanh Hóa.

Thực tế, việc đọc không bắt đầu từ điều lớn lao, mà từ những lựa chọn giản dị mỗi ngày: dành thời gian cho một cuốn sách, đọc chậm và nghĩ sâu hơn. Chính từ những thói quen nhỏ ấy, tri thức được tích lũy bền bỉ, cách nghĩ dần được định hình và khát vọng cũng được nuôi dưỡng. Khi việc đọc trở thành một phần tự nhiên của đời sống, văn hóa đọc sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành nền tảng thực chất cho sự phát triển.