Khối FDI ồ ạt gom hàng dự trữ: Lộ diện nguyên nhân khiến nền kinh tế nhập siêu 20 tỷ USD
Dù kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đầu năm tăng trưởng ấn tượng, nền kinh tế vẫn ghi nhận mức thâm hụt thương mại lên tới 20,3 tỷ USD. Phân tích chuyên sâu cho thấy nguyên nhân cốt lõi không đến từ sự suy yếu của năng lực sản xuất mà xuất phát từ chiến lược gom hàng dự trữ của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Làn sóng nhập khẩu linh kiện điện tử quy mô lớn đang định hình lại toàn bộ bức tranh cán cân thương mại trong ngắn hạn.
Chiến lược dự trữ phòng vệ và sự phân hóa xuất nhập khẩu
Báo cáo vĩ mô của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ ra sự bất cân xứng lớn khi bóc tách cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu. Nếu loại trừ nhóm điện tử, máy tính và linh kiện, Việt Nam thực chất vẫn thặng dư hơn 30 tỷ USD với kim ngạch xuất khẩu đạt 234,35 tỷ USD so với 204,24 tỷ USD nhập khẩu. Tình trạng nhập siêu chủ yếu do các doanh nghiệp FDI đẩy mạnh nhập khẩu linh kiện để phòng vệ trước đà tăng giá của chip và ram trên thị trường thế giới. Ngoài ra, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng từ các cuộc chiến tranh thương mại toàn cầu cũng buộc các nhà sản xuất phải chấp nhận gia tăng chi phí lưu kho để duy trì hoạt động.
Sự phân hóa trong bức tranh xuất nhập khẩu còn thể hiện rõ nét ở các ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may và da giày khi tốc độ tăng trưởng chỉ đạt tương ứng 1,1% và 0,7%. Mức tăng trưởng khiêm tốn này thấp hơn nhiều so với đà tăng của kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu đầu vào. Chi phí nhân công ngày một đắt đỏ đang tạo ra áp lực lớn, khiến các ngành hàng gia công chiến lược chạm ngưỡng giới hạn và có dấu hiệu chững lại.
Nhập siêu phục vụ sản xuất và bài toán nâng cao nội lực
Việc gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu thực chất là hệ quả của sự phục hồi sản xuất, thể hiện qua xu hướng đi lên của chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI). Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, nhìn nhận việc khối doanh nghiệp chuẩn bị nguồn lực cho chuỗi cung ứng toàn cầu là tín hiệu tích cực của nền kinh tế. Bài toán nhập siêu cần được đánh giá một cách toàn diện hơn thay vì chỉ nhìn vào rủi ro tác động lên cán cân ngoại tệ. Về dài hạn, môi trường kinh doanh và thể chế cần tiếp tục được cải cách mạnh mẽ để hỗ trợ các doanh nghiệp bứt phá, từ đó tự cân bằng lại cán cân thương mại.
Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực chỉ ra sự bất cập trong cấu trúc nền kinh tế khi khối FDI chiếm tới 80% kim ngạch xuất khẩu và 72% kim ngạch nhập khẩu. Trong khi khối ngoại xuất siêu 8,3 tỷ USD, khu vực doanh nghiệp trong nước lại ghi nhận mức thâm hụt lên tới gần 25 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chỉ ở mức 4,6%. Để cân bằng bức tranh thương mại, các cơ quan quản lý cần thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ giữa khối doanh nghiệp ngoại và nội địa. Việc nâng cao chất lượng hàng hóa hướng tới các thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN sẽ tạo bệ phóng giúp khối nội đóng góp sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.