Khôi phục nghề dệt truyền thống ở Hồi Xuân

Hội viên phụ nữ thôn Khó, xã Hồi Xuân dệt thổ cẩm tại Tổ dệt Piềng Pheo.

Nằm ở nơi gần như biệt lập, chia cắt với các khu dân cư thuộc xã Hồi Xuân bởi suối sâu, đồi núi cao, giao thông vào các thôn Nghèo, Khó còn gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn chưa cao, mức thu nhập bình quân đầu người còn thấp. Song, khu vực này lại có tiềm năng lớn về phát triển du lịch cộng đồng. Ở đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, không khí trong lành mà còn có nếp nhà sàn truyền thống nằm ngay ngắn bên những thửa ruộng bậc thang uốn lượn trên lưng đồi, chân suối. Quá trình sinh tồn và phát triển, đồng bào Thái sinh sống tại đây còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc qua những điệu múa, tiếng khèn, trò chơi, trò diễn, ẩm thực... Trong khi khu vực này lại gần với các di tích, danh thắng nổi tiếng như chùa Ông, động Bà, hang Phi, hồ Vinh Quang, và có điều kiện để kết nối với Khu Du lịch sinh thái cộng đồng Pù Luông...

Nhằm khai thác tiềm năng, thế mạnh sẵn có, từ năm 2022 thị trấn Hồi Xuân (nay là xã Hồi Xuân) đã có chủ trương phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn, mà trọng tâm là địa bàn các thôn: Khó, Nghèo. Từ đó, nhiều hộ dân ở 2 thôn này đã đầu tư sửa sang nhà ở, cải tạo khuôn viên sân vườn, phát triển homestay phục vụ du khách. Trên thực tế, nhiều đoàn du khách trong và ngoài nước đã đến đây tham quan, trải nghiệm và lưu trú.

Theo ông Lê Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Hồi Xuân, sau khi được thành lập, đi vào vận hành, xã đã cụ thể hóa chủ trương phát triển du lịch cộng đồng theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I bằng nhiều giải pháp thiết thực. Mà trước hết là cùng với công tác quảng bá, xã đã tập trung tuyên truyền, vận động phụ nữ trong thôn tham gia khôi phục nghề dệt thổ cẩm. Thông qua đó, vừa nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống nghề dệt thổ cẩm, vừa tạo sản phẩm độc đáo phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.

Theo truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, nghề dệt là kỹ năng bắt buộc của người phụ nữ trước khi về nhà chồng, phải biết dệt những sản phẩm cơ bản sử dụng trong các dịp lễ trọng, mừng nhà mới, cúng tế tổ tiên và sinh hoạt hằng ngày như khăn, chăn, áo... Và cho đến nay, dù kinh tế phát triển, song trong nhiều gia đình ở thôn Khó vẫn còn lưu giữ khung dệt. Vậy nên, rất nhanh sau đó, chủ trương khôi phục nghề dệt truyền thống được đông đảo hội viên phụ nữ trong thôn hưởng ứng, tham gia. Đến tháng 10/2025, Tổ dệt Piềng Pheo đã được thành lập, ra mắt và duy trì hoạt động tại thôn Khó.

Hiện tại, tổ dệt có 8 hội viên phụ nữ lành nghề thuộc thôn Khó tham gia. Trong số đó có hội viên là nông dân, người là công chức, duy trì hoạt động ở tất cả các buổi trong ngày. Được xã tạo điều kiện về quỹ đất và nhà xưởng, tổ đã duy trì dệt các sản phẩm cơ bản theo truyền thống của đồng bào dân tộc Thái là khăn, chăn và đệm ngồi. Các sản phẩm đều mang thương hiệu Piềng Pheo Hồi Xuân, trưng bày, giới thiệu tại thôn và bán cho du khách khi về tham quan, trải nghiệm.

Theo Tổ trưởng Tổ dệt Piềng Pheo Hà Thị Tân, để hoàn thành được một sản phẩm thổ cẩm đơn giản cần rất nhiều thời gian. Ví dụ như một chiếc khăn, một người dệt thường từ 3 - 4 ngày công mới hoàn thành. Song trước mắt, nhằm quảng bá, giới thiệu nét văn hóa truyền thống của địa phương với du khách, tổ chỉ bán với giá từ 400 nghìn - 500 nghìn đồng/chiếc, tùy thuộc vào kiểu dáng, màu sắc, hoa văn. Hiện tại sản phẩm của tổ chưa đủ để bán ra thị trường.

Do là nghề thủ công, nên các sản phẩm của Tổ dệt Piềng Pheo rất phong phú về kiểu dáng và màu sắc, hoa văn. Bên cạnh đó, chất liệu để dệt nên những sản phẩm này cũng được dùng từ sợi thổ cẩm truyền thống. Do vậy, sản phẩm làm ra không chỉ có du khách thích thú mà người dân trong và ngoài thôn cũng tìm đến mua dùng.

Cùng với sắp xếp thời gian thực hiện các công đoạn dệt tạo sản phẩm, các thành viên của Tổ dệt Piềng Pheo đã tổ chức trang trí khu nhà trưng bày, giới thiệu sản phẩm, trồng hoa, cải tạo sân vườn xanh, sạch, đẹp. Hiện tại khu nhà của tổ dệt đã trở thành một điểm tham quan, check-in hấp dẫn người dân và du khách xa gần.

Chị Hà Thị Tân cho biết thêm: "Sau khi dệt thuần thục các sản phẩm cơ bản, tổ sẽ tìm hiểu để dệt các sản phẩm khó hơn, đẹp hơn để phục vụ du khách, như khăn Piêu, túi xách, váy... Đồng thời, tìm hiểu quy trình, cách thức để sản xuất sợi thổ cẩm từ tự nhiên, chủ động nguyên liệu đầu vào. Đi cùng với duy trì sản xuất, tổ sẽ tổ chức dạy nghề cho các cháu học sinh nữ trong thôn với mong muốn tiếp tục gìn giữ, phát huy nghề truyền thống của cha ông, cũng để phát triển kinh tế du lịch".

Bài và ảnh: Đồng Thành