Không để người lao động gánh hậu quả khi doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội

Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu, Tổ trưởng Tổ 3, điều hành phiên thảo luận

Chiều 21/10, thảo luận tại Tổ 3 gồm các Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, Lạng Sơn và Hà Tĩnh về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) nêu nhiều vướng mắc từ thực tiễn, đặc biệt là tình trạng người lao động bị ảnh hưởng quyền lợi do doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH.

Theo đại biểu, thực tế có những doanh nghiệp gặp khó khăn kéo dài, không còn khả năng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể, phá sản; hoặc vướng mắc trong thanh quyết toán công trình, dự án nên không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ BHXH.

Hệ quả là người lao động dù đã có thời gian làm việc, có quá trình đóng BHXH nhưng chưa được xác nhận đầy đủ thời gian tham gia, ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ khi nghỉ việc, nghỉ hưu hoặc hưởng các quyền lợi khác.

Đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ hành vi cố tình trốn đóng, chiếm dụng tiền BHXH với trường hợp doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán. Với hành vi cố tình trốn đóng, phải xử lý nghiêm. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không còn khả năng thanh toán, cần có cơ chế pháp lý phù hợp để bảo vệ người lao động.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân đề nghị bổ sung cơ chế xử lý nợ BHXH trong những trường hợp này, làm rõ thứ tự ưu tiên thanh toán, trách nhiệm của người sử dụng lao động và phương án xác nhận thời gian đã thực đóng để giải quyết các chế độ tương ứng.

"Không nên để người lao động phải chịu toàn bộ hậu quả từ những vi phạm hoặc khó khăn tài chính của người sử dụng lao động", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) phát biểu

Làm rõ nghĩa vụ đóng BHXH của chủ hộ kinh doanh

Một vấn đề khác được ĐBQH Nguyễn Đặng Ân đề cập là việc xác định chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Theo Luật BHXH năm 2024, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ. Nội dung này tiếp tục được giữ nguyên trong dự thảo Luật sửa đổi.

Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, cử tri và cơ quan BHXH địa phương phản ánh việc xác định đối tượng tham gia phát sinh khó khăn khi chính sách quản lý thuế đối với hộ kinh doanh thay đổi.

Đại biểu lưu ý cần phân biệt doanh thu, thu nhập thực tế và nghĩa vụ nộp thuế. "Doanh thu lớn chưa chắc đồng nghĩa với khả năng tài chính cao", bởi mỗi loại hình kinh doanh có cơ cấu chi phí khác nhau. Nếu chỉ căn cứ vào doanh thu hoặc phương pháp tính thuế để xác định nghĩa vụ BHXH, có thể dẫn đến thiếu chính xác giữa các chủ hộ kinh doanh.

Bên cạnh đó, cần làm rõ thời điểm phát sinh, chấm dứt nghĩa vụ đóng khi doanh thu thay đổi; cách xử lý đối với hộ tạm ngừng kinh doanh hoặc chủ hộ đã tham gia BHXH theo nhóm đối tượng khác.

Từ đó, đại biểu đề nghị xác định rõ phạm vi chủ hộ kinh doanh phải tham gia BHXH bắt buộc, xây dựng lộ trình phù hợp, quy định cụ thể tiêu chí, căn cứ và phương thức đóng.

Đơn giản hóa thủ tục nhưng phải bảo đảm quyền lợi người lao động

Liên quan đến thủ tục giải quyết chế độ BHXH, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân tán thành việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng trách nhiệm của người sử dụng lao động và cơ quan BHXH. Tuy nhiên, việc bãi bỏ một số quy định cụ thể về thủ tục và thời hạn giải quyết cần được cân nhắc thận trọng.

Đại biểu dẫn thực tế tại các địa phương có ít khu công nghiệp, nhiều người lao động phải đi làm việc ngoài tỉnh. Khi chuyển việc, nghỉ việc hoặc trở về địa phương, họ thường phát sinh nhu cầu giải quyết chế độ BHXH.

Nếu quy định về thời hạn giải quyết, trách nhiệm thông báo và quyền yêu cầu bồi thường không rõ ràng, người lao động sẽ gặp khó khăn trong việc theo dõi, giám sát và bảo vệ quyền lợi.

Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục quy định trong Luật những nguyên tắc cơ bản về trách nhiệm giải quyết đúng hạn, quyền được thông báo lý do chậm giải quyết và quyền yêu cầu bồi thường khi có thiệt hại.

Đồng thời, cần làm rõ cách xác định thiệt hại, trách nhiệm chứng minh và xử lý trường hợp chậm trễ do lỗi của người sử dụng lao động, cơ quan BHXH hoặc hệ thống dữ liệu liên thông.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3

Đối với chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản, đại biểu đồng tình với việc điều chỉnh thẩm quyền quyết định thời gian nghỉ tại đơn vị không có tổ chức công đoàn cơ sở, song đề nghị bổ sung cơ chế kiểm soát.

Theo đại biểu, lợi ích của người sử dụng lao động và nhu cầu phục hồi sức khỏe của người lao động không phải lúc nào cũng thống nhất. Nếu giao người sử dụng lao động tự quyết định mà thiếu cơ chế kiểm soát, có thể dẫn đến tình trạng người lao động không được nghỉ đủ thời gian cần thiết.

Do đó, cần quy định rõ căn cứ xác định thời gian nghỉ, trách nhiệm tham khảo ý kiến người lao động và cơ chế bảo vệ quyền lợi khi phát sinh bất đồng với người sử dụng lao động; đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa doanh nghiệp có và không có công đoàn cơ sở.

Về BHXH tự nguyện, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân đề nghị nghiên cứu cho phép người tham gia được đóng bù có điều kiện đối với thời gian đã đăng ký nhưng chưa đóng đúng hạn.

Thực tế, một số người vì khó khăn kinh tế hoặc quên kỳ đóng nên quá trình tham gia bị gián đoạn. Khi có khả năng tài chính và muốn nộp bù, họ lại chưa có cơ chế thực hiện.

Đại biểu đề xuất cho phép đóng bù trong phạm vi thời gian nhất định, với điều kiện và phương thức tính đóng rõ ràng, bảo đảm không bị lợi dụng để đóng hồi tố tùy ý và không ảnh hưởng đến an toàn quỹ BHXH.

Đề xuất chưa áp dụng BHXH bắt buộc với lao động nền tảng số trước năm 2028