Không gian mạng không phải 'vùng trống pháp lý' về bản quyền

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Sài Gòn Giải Phóng đã có cuộc trao đổi với ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT-DL).

Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT-DL)

PHÓNG VIÊN: Vi phạm bản quyền hiện nay đã bước sang một “phiên bản mới” khi AI trở thành công cụ tiếp tay cho website lậu. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Ông TRẦN HOÀNG: Sự phát triển của công nghệ số, đặc biệt là AI, đang làm thay đổi căn bản phương thức xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường mạng. Nếu trước đây hành vi vi phạm chủ yếu là sao chép và đăng tải thủ công các tác phẩm như phim, âm nhạc hay chương trình truyền hình thì hiện nay các đối tượng vi phạm đã sử dụng nhiều công nghệ mới để né tránh cơ chế kiểm soát và gia tăng tốc độ phát tán nội dung trái phép. Không ít trường hợp xây dựng cả hệ sinh thái vi phạm khép kín, liên kết giữa website, mạng xã hội, ứng dụng OTT, quảng cáo trực tuyến và thanh toán điện tử để thu lợi bất chính với quy mô lớn. Việc quản lý không còn chỉ là xử lý nội dung vi phạm đơn lẻ mà phải theo dõi cả dòng lưu chuyển dữ liệu số, hành vi khai thác thương mại.

Có nghĩa rằng nếu vẫn dùng tư duy quản lý cũ thì gần như không thể đuổi kịp các website lậu, thưa ông?

Trong bối cảnh hiện nay, cơ quan quản lý phải chuyển mạnh từ tư duy “xử lý vi phạm sau khi xảy ra” sang “phòng ngừa và giám sát chủ động”. Chúng tôi đang thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái bản quyền số lành mạnh, nơi công nghệ không chỉ là thách thức mà cũng trở thành công cụ hỗ trợ bảo vệ quyền tác giả hiệu quả hơn.

Trong thời gian qua, Cục Bản quyền tác giả đã triển khai nhiều giải pháp nhằm xử lý vi phạm bản quyền trên internet như tăng cường rà soát, tiếp nhận phản ánh và phối hợp với các cơ quan chức năng, doanh nghiệp công nghệ, chủ thể quyền để phát hiện, yêu cầu gỡ bỏ hoặc xử lý các website vi phạm theo quy định. Đồng thời, cục cũng phối hợp với lực lượng công an, thanh tra văn hóa, cơ quan thông tin truyền thông và các nhà cung cấp dịch vụ trung gian để xử lý các hành vi vi phạm nghiêm trọng, thu lợi bất chính quy mô lớn.

Ký kết chương trình phối hợp công tác giữa Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT-DL) và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) Ảnh: LOAN NGUYỄN

Hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan đã “đủ sức” theo kịp công nghệ, thưa ông?

Trong những năm qua, hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan của Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tương đối đồng bộ và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến môi trường số, trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ trung gian và cơ chế bảo vệ quyền trên internet. Việt Nam cũng đã tham gia nhiều điều ước quốc tế quan trọng về quyền tác giả, quyền liên quan. Tuy nhiên, nếu nói pháp luật hiện hành đã đủ toàn diện để quản lý hiệu quả mọi vấn đề phát sinh trong môi trường số thì có lẽ vẫn chưa hoàn toàn.

Sự phát triển nhanh của AI, nền tảng xuyên biên giới và dữ liệu số đang đặt ra nhiều vấn đề mới vượt tốc độ hoàn thiện pháp luật như trách nhiệm với nội dung do AI tạo ra, kiểm soát livestream và sao chép trái phép, trách nhiệm gỡ bỏ nội dung vi phạm của nền tảng số hay cơ chế chia sẻ doanh thu với chủ thể quyền... Vì vậy, ngoài việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật, cần tăng cường ứng dụng công nghệ, phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế trong bảo vệ bản quyền.

Sau đợt cao điểm tăng cường thực thi bản quyền lần này, ông kỳ vọng điều gì sẽ thay đổi rõ nhất?

Chúng tôi kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét cả về môi trường nội dung số lẫn nhận thức xã hội đối với vấn đề bản quyền. Khi các website và nền tảng cung cấp nội dung trái phép bị xử lý quyết liệt hơn, người dùng sẽ dần chuyển sang sử dụng các dịch vụ hợp pháp, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi của tác giả, nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo. Quan trọng hơn, đợt cao điểm này cũng phát đi thông điệp rõ ràng rằng không gian mạng không phải là “vùng trống pháp lý”. Mọi hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đều phải được phát hiện và xử lý theo quy định pháp luật.