'Không ít doanh nghiệp nhà nước nhưng hiệu quả thấp hơn khu vực tư nhân'

DNNN đã tinh gọn nhưng hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực

Phát biểu tại Hội thảo “Tái cơ cấu DNNN: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” sáng 21/7 do báo Tiền phong tổ chức, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính cho biết, từ hơn 12.000 DNNN vào đầu những năm 1990, đến nay cả nước còn 695 doanh nghiệp, gồm 497 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và 198 doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Việc tinh gọn đầu mối đã giúp tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Theo số liệu hợp nhất năm 2024, tổng tài sản của khu vực DNNN đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng, tổng doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và đóng góp gần 390.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. So với năm 2021, tổng tài sản tăng 13%, vốn chủ sở hữu tăng 8%, doanh thu tăng 39% và số nộp ngân sách tăng 29%.

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương.

Cùng với đó, quá trình cổ phần hóa và niêm yết trên thị trường chứng khoán đã góp phần nâng cao tính minh bạch, cải thiện quản trị doanh nghiệp. Nhiều tập đoàn, tổng công ty như EVN, PetroVietnam, Viettel, VNPT... tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong các lĩnh vực điện lực, dầu khí, viễn thông, giao thông và công nghiệp quốc phòng; một số doanh nghiệp đã mở rộng đầu tư ra nước ngoài.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng kết quả này vẫn chưa tương xứng với tiềm lực của khu vực DNNN. Không ít doanh nghiệp có quy mô vốn lớn nhưng hiệu quả kinh doanh và các chỉ tiêu sinh lời còn thấp hơn khu vực tư nhân. Năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển đổi số còn hạn chế; tâm lý trông chờ vào cơ chế hỗ trợ của Nhà nước vẫn tồn tại ở một bộ phận doanh nghiệp.

Đặc biệt, cơ chế phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh đang là rào cản lớn đối với quyền tự chủ của doanh nghiệp. Nhiều quyết định đầu tư vẫn phải xin ý kiến hoặc chờ phê duyệt của cơ quan đại diện chủ sở hữu, khiến tiến độ triển khai dự án kéo dài, làm giảm khả năng nắm bắt cơ hội kinh doanh.

Bên cạnh đó, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm do vướng mắc trong xử lý đất đai, tài sản công, tồn tại tài chính và việc xây dựng phương án cổ phần hóa chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư. Vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu ở một số doanh nghiệp và cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng chưa được phát huy đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ cơ cấu lại DNNN.

Đổi mới tư duy để DNNN thực sự giữ vai trò dẫn dắt

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị không chỉ đặt ra yêu cầu tiếp tục sắp xếp DNNN mà còn hướng tới một cách tiếp cận mới là cơ cấu lại và phân bổ lại nguồn lực để doanh nghiệp nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế.

(Ảnh minh họa)

Ông cho rằng cần xác định rõ những lĩnh vực chiến lược như hạ tầng trọng yếu, công nghệ nền tảng, các ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ năng lực đầu tư để tập trung nguồn lực cho DNNN phát triển.

Một yêu cầu quan trọng khác là hình thành các doanh nghiệp đầu tàu, đầu chuỗi, có khả năng kết nối và dẫn dắt doanh nghiệp tư nhân cũng như doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đồng thời, cần tách bạch rõ nhiệm vụ kinh doanh với nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích để doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường nhưng vẫn hoàn thành vai trò được Nhà nước giao.

Theo ông Hiển, Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% DNNN áp dụng các tiêu chuẩn quản trị theo OECD. Vì vậy, cần thay đổi phương thức đánh giá doanh nghiệp, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá toàn diện, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực có tính đột phá.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn và hợp nhất DNNN theo lộ trình cụ thể; đồng thời đẩy nhanh việc cơ cấu lại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), hướng tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia để nâng cao hiệu quả đầu tư vốn nhà nước, xử lý nhanh các doanh nghiệp yếu kém và hạn chế thất thoát nguồn lực.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, chúng ta muốn có nền kinh tế có năng lực tự chủ chiến lược nhưng doanh nghiệp chúng ta không mạnh thì rất khó. Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn phát triển phải có doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt.