Khung năng lực số tạo động lực để giáo viên chủ động học hỏi

Cô và trò Trường THCS Tây Mỗ (Hà Nội) tại phòng thực hành STEM. Ảnh: NTCC.

Đồng thời khung năng lực số giúp giáo viên và cán bộ quản lý tự đánh giá, xác định nhu cầu nâng cao kỹ năng số trong quá trình công tác.

Đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Từ ngày 12/5, Thông tư 18/2026 của Bộ GD&ĐT về khung năng lực số đối với giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên (Thông tư 18) chính thức có hiệu lực.

Qua nghiên cứu, cô Phạm Thị Nhung – giáo viên Trường tiểu học Thiện Phiến (Tiên Lữ, Hưng Yên) nhận thấy, Thông tư 18 đã đưa ra khung năng lực số rõ ràng, cụ thể cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Các quy định không còn là những yêu cầu chung chung như trước đây. Điều này giúp giáo viên có cơ sở để tự nhìn nhận mình đang ở đâu, cần bồi dưỡng thêm kỹ năng gì để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Theo cô Nhung, hiện nhiều giáo viên đã sử dụng công nghệ trong dạy học nhưng còn mang tính tự phát, người biết nhiều làm nhiều, người chưa thành thạo thì còn tâm lý e ngại. Khi có khung năng lực số thống nhất, việc tập huấn, bồi dưỡng cũng sẽ bài bản và đúng nhu cầu hơn, tránh tình trạng học theo phong trào hoặc chạy theo công nghệ mà thiếu hiệu quả thực chất.

Cô Nhung bày tỏ sự tâm đắc khi Thông tư 18 không chỉ nói đến kỹ năng sử dụng thiết bị hay phần mềm, mà còn nhấn mạnh việc ứng xử an toàn, có trách nhiệm trong môi trường số. Đây là điều cần thiết với giáo viên hiện nay, bởi thầy cô không chỉ dạy kiến thức, mà còn phải làm gương cho học sinh về văn hóa số.

Quan trọng hơn, Thông tư tạo động lực để giáo viên chủ động học hỏi, thích ứng với chuyển đổi số trong giáo dục.

“Nếu được triển khai đồng bộ, có hỗ trợ thiết thực về hạ tầng và tập huấn, tôi tin đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học trong giai đoạn mới”, cô Nhung bày tỏ.

Công tác ở vùng núi còn nhiều khó khăn, ông Chu Văn Vụ - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Sủng Trà (xã Sủng Máng, Tuyên Quang) cho rằng, Thông tư 18 cần thiết và sát với thực tế.

Trước đây, nhiều giáo viên ở trường còn lúng túng khi ứng dụng công nghệ trong dạy học. Có thầy cô lớn tuổi chưa quen sử dụng phần mềm, thiết bị số. Trong khi đó, điều kiện hạ tầng ở vùng khó cũng chưa đồng đều.

Vì thế, Bộ GD&ĐT ban hành khung năng lực số sẽ giúp nhà trường có căn cứ rõ ràng để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phù hợp hơn. Quan trọng là giáo viên biết mình đang thiếu kỹ năng gì để tự học, tự nâng cao năng lực, thay vì học theo phong trào hoặc làm cho có.

Theo ông Chu Văn Vụ, Thông tư không đặt ra yêu cầu quá cao, mà đi theo hướng từng bước nâng dần năng lực số cho đội ngũ. Điều này phù hợp với các trường vùng khó, nơi giáo viên vừa phải dạy học, kiêm nhiệm nhiều công việc khác.

Thực tế cho thấy, khi giáo viên sử dụng được công nghệ, việc quản lý lớp học, soạn bài, trao đổi với phụ huynh hay tìm học liệu sẽ thuận lợi hơn. Học sinh vùng núi có thêm cơ hội tiếp cận tri thức mới.

Giáo viên và học sinh tham dự vòng chung kết quốc gia Cuộc thi vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics. Ảnh: Dương Triều.

6 miền năng lực

Một trong những điểm nổi bật của Thông tư là việc lần đầu tiên thiết lập một khung năng lực số thống nhất cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục.

Ông Nguyễn Sỹ Nam - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Chuyển giao công nghệ số (Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học, Bộ GD&ĐT) phân tích, khung này sẽ góp phần thiết lập một chuẩn thống nhất về yêu cầu năng lực số đối với đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, làm cơ sở để xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực giáo dục đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Đồng thời, hỗ trợ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục tự đánh giá năng lực, xác định nhu cầu bồi dưỡng, qua đó nâng cao chất lượng dạy học và quản lý trong môi trường số.

Ngoài ra, khung năng lực số góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới giáo dục theo hướng hiện đại, tăng cường ứng dụng công nghệ, bảo đảm tính công bằng, hiệu quả và thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.

Khung năng lực số được xây dựng không chỉ là bộ tiêu chuẩn kỹ thuật về kỹ năng sử dụng công nghệ, mà là công cụ định hướng toàn diện nhằm chuyển đổi cách dạy học, quản lý và phát triển chuyên môn trong bối cảnh giáo dục số, bảo đảm giáo viên và cán bộ quản lý thích ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục và chuyển đổi số quốc gia.

Với cấu trúc gồm 6 miền năng lực và 20 năng lực thành phần, bao quát toàn diện các hoạt động dạy học và quản lý trong môi trường số, đại diện Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT) cho biết, Thông tư 18 có nhiều điểm mới đáng chú ý.

Thứ nhất, khung năng lực chuyển trọng tâm từ việc “sử dụng công nghệ” sang “tổ chức dạy học trong môi trường số”, yêu cầu giáo viên thiết kế, tổ chức và quản lý hoạt động dạy học trên nền tảng số, hướng tới cá nhân hóa người học và tăng cường tương tác, hợp tác trong học tập.

Thứ hai, công nghệ số được tích hợp một cách hệ thống vào kiểm tra, đánh giá, với yêu cầu sử dụng công cụ số để đa dạng hóa hình thức đánh giá, phân tích dữ liệu học tập và hỗ trợ điều chỉnh quá trình dạy học.

Thứ ba, khung năng lực nhấn mạnh việc trao quyền cho người học thông qua công nghệ, tạo môi trường học tập số có tính tiếp cận, hòa nhập, thúc đẩy sự chủ động, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của người học.

Thứ tư, các yêu cầu về kỹ năng công nghệ số được quy định gắn với bảo đảm an toàn thông tin và đạo đức số, bao gồm khả năng tìm kiếm, đánh giá thông tin, sáng tạo nội dung số và phòng tránh rủi ro trong môi trường số.

Thứ năm, khung năng lực gắn phát triển năng lực số với phát triển chuyên môn liên tục, khuyến khích giáo viên sử dụng công nghệ để hợp tác, học tập suốt đời và xây dựng cộng đồng học tập số.

Thứ sáu, lần đầu tiên trí tuệ nhân tạo được đưa thành một miền năng lực riêng, với yêu cầu ứng dụng AI trong dạy học và phát triển chuyên môn đi đôi với các nguyên tắc về đạo đức, minh bạch, công bằng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Các năng lực được thiết kế theo 3 mức độ từ cơ bản, thành thạo và nâng cao, tạo cơ sở để đánh giá, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ theo lộ trình phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.