Kiểm soát chặt chi phí, bảo đảm quyền lợi của người sử dụng điện

Phát biểu tại phiên họp, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển điện lực, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các đại biểu cho rằng, việc sửa đổi Luật cũng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển điện lực, đồng thời hoàn thiện các cơ chế, chính sách tại Luật Điện lực năm 2024 và Nghị quyết số 253/2025/QH15 về phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Dự thảo Luật đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, tài chính, vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý.

Dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng các thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với từng loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện. Định hướng này nhằm bảo đảm khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư, qua đó tạo điều kiện thu hút nguồn lực dài hạn cho ngành điện.

Góp ý về nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) cho rằng, cần có cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cũng phải được xem xét thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện và lợi ích quốc gia.

Về nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của cơ chế giá mới, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, cần làm rõ chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả.

Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, thể hiện rõ trong Luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể. Đồng thời, đại biểu đề xuất, phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể có thể giao Chính phủ quy định chi tiết, trong đó cần chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Đối với quy định về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, đây là những định hướng có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh sát hơn chi phí cung cấp điện. Tuy nhiên, tác động của các cơ chế này không giống nhau đối với mọi hộ gia đình.

Vì vậy, đại biểu đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến thay vì xem xét riêng từng cơ chế. Khi áp dụng giá điện theo giờ, cần bảo đảm hệ thống đo đếm chính xác, người sử dụng có thể kiểm tra số liệu và hóa đơn, được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi thực hiện; có phương án đối với những nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện cũng cần "đi cùng", đánh giá rõ những nhóm chịu tác động tăng chi phí và các giải pháp an sinh phù hợp.

Tại phiên họp, cho ý kiến về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn Quảng Ngãi) chỉ ra, quy định hộ gia đình, cá nhân phải phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, nhưng sau gần 2 năm, việc thực hiện tại nhiều nơi vẫn chưa nghiêm túc, đồng bộ. Thực tế này cho thấy, cần xem xét không chỉ trách nhiệm của người dân mà cả cách thiết kế chính sách và tổ chức thực hiện.

Theo đại biểu, việc phân loại chất thải tại nguồn phải là trách nhiệm của cả hệ thống, không chỉ là nghĩa vụ của người dân. Đây chỉ là mắt xích đầu tiên trong chuỗi thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý; nếu người dân phân loại nhưng khi thu gom các loại chất thải lại bị trộn chung thì chính sách khó đi vào cuộc sống. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định trách nhiệm của đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý, bảo đảm chất thải đã phân loại không bị trộn lẫn trở lại.

Nhấn mạnh phân cấp phải gắn với trách nhiệm giải trình, đại biểu Đặng Ngọc Huy đề nghị giao Chính phủ quy định khung tiêu chí tối thiểu và thời hạn. Trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh phải công khai lộ trình, phạm vi, phương thức và tiến độ thực hiện. Địa phương chưa thực hiện được phải công khai lý do, thời hạn khắc phục và trách nhiệm của cơ quan liên quan, bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị phân định rõ trách nhiệm hai chiều giữa người dân và đơn vị thu gom; bổ sung nguyên tắc cơ sở thu gom vận chuyển có trách nhiệm duy trì sự phân loại, không được trộn lẫn các dòng chất thải đã phân loại, trừ trường hợp công nghệ xử lý cho phép và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, có quy định về kiểm tra, giám sát và xử lý đơn vị vi phạm.

Đồng thời, gắn phân loại với cơ chế giá; áp dụng nguyên tắc "thải nhiều trả nhiều, phân loại tốt giảm chi phí”.