Kiểm soát đầu cơ, bảo vệ nhà đầu tư cá nhân trên thị trường hàng hóa phái sinh

Trước thực trạng tài khoản cá nhân chiếm áp đảo trên thị trường hàng hóa phái sinh, ĐBQH đề nghị tăng cường giám sát, kiểm soát đầu cơ, hoàn thiện cơ chế...

Chiều 20/11, tiếp tục thảo luận tại hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, các đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại khi phần lớn tài khoản giao dịch hiện nay là tài khoản cá nhân, trong khi mục tiêu của thị trường là hỗ trợ doanh nghiệp, người sản xuất phòng ngừa rủi ro biến động giá. 

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM). Ảnh: Media Quốc hội.

Tham gia thảo luận, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM) cho biết, trong khoảng 50.000 tài khoản giao dịch hàng hóa hiện nay, phần lớn là tài khoản cá nhân. Điều này đặt ra câu hỏi về mục đích tham gia thị trường khi nhiều cá nhân không sở hữu cà phê, hạt điều hay hồ tiêu nhưng vẫn thực hiện giao dịch.

Theo đại biểu, nếu những người tham gia không có nhu cầu bảo hiểm rủi ro đối với hàng hóa thực tế mà chủ yếu nhằm đầu cơ, lướt sóng thì cần có quy định kiểm soát chặt chẽ. Hoạt động giao dịch phái sinh phải thực sự phục vụ bảo hiểm rủi ro cho người sản xuất, nhà đầu tư, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nông dân, không để đi chệch bản chất.

Đại biểu cũng đề nghị luật cần bao quát cả giao dịch hàng hóa vật chất và giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời quy định đầy đủ trách nhiệm của các chủ thể tham gia, từ nhà đầu tư, nhà môi giới đến trung tâm thanh toán bù trừ và cơ chế ký quỹ.

Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn TP Hà Nội). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn TP Hà Nội). Ảnh: Media Quốc hội.

Cùng quan tâm đến nguy cơ đầu cơ, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn TP Hà Nội) dẫn số liệu từ cuối năm 2018 đến tháng 6/2026, cho thấy trong khoảng 50.000 tài khoản mở tại các sở giao dịch, tài khoản cá nhân chiếm áp đảo với 99,9%, trong khi tài khoản của tổ chức chỉ chiếm 0,1% số tài khoản và khoảng 9% giá trị giao dịch.

Riêng năm 2025, giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân đạt khoảng 10.500 tỷ đồng/ngày. Giao dịch chủ yếu là hợp đồng tiêu chuẩn liên thông với các sở giao dịch nước ngoài, tất toán chênh lệch và chưa phát sinh giao dịch hàng hóa vật chất.

Từ thực tế này, đại biểu nhận định thị trường hiện mang tính đầu tư, đầu cơ tài chính, sử dụng đòn bẩy và gắn với chuyển dịch dòng tiền xuyên biên giới. Trong khi đó, một số cơ chế kiểm soát rủi ro quan trọng vẫn được giao cho Chính phủ quy định chi tiết hoặc quy chế nội bộ của doanh nghiệp vận hành sàn.

Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật cơ chế giám sát liên ngành, điều kiện cấp phép trung tâm thanh toán bù trừ và kiểm soát hoạt động liên thông xuyên biên giới. Đồng thời, cần giao Ngân hàng Nhà nước thẩm quyền thiết lập hạn mức ngoại tệ riêng cho các tài khoản chuyên dùng, tạm dừng liên thông khi có nguy cơ đe dọa an toàn hệ thống.

Đại biểu cũng cảnh báo nguy cơ thao túng giá, giao dịch nội gián khi các quy định xử lý hình sự hiện hành chưa bao quát đầy đủ hành vi vi phạm trên thị trường hàng hóa phái sinh. Việc mở rộng giao dịch sử dụng đòn bẩy trong khi thiếu cơ chế kiểm soát tương xứng có thể gây rủi ro lớn cho nhà đầu tư cá nhân và an ninh kinh tế.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP Huế). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP Huế). Ảnh: Media Quốc hội.

Đặt vấn đề về quyền lợi trực tiếp của khách hàng, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP Huế) đề nghị làm rõ cơ chế bảo vệ tiền của nhà đầu tư khi thành viên trung tâm thanh toán bù trừ mất khả năng thanh toán, cũng như trách nhiệm của các bên nếu hệ thống công nghệ thông tin xảy ra sự cố.

Theo đại biểu, nguyên tắc tách biệt tài sản quỹ được bổ sung trong dự thảo là cần thiết nhưng chưa thể thay thế cơ chế xử lý khi thành viên mất khả năng thanh toán. Đây là vấn đề an toàn hệ thống, cần được quy định rõ trong luật thay vì chỉ giao hướng dẫn tại văn bản dưới luật.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam cũng đồng tình với đề xuất kiểm soát chặt dòng ngoại tệ chuyển ra nước ngoài, đồng thời đề nghị làm rõ hiệu quả thực chất của thị trường đối với doanh nghiệp trong nước. Nếu sở giao dịch chủ yếu chuyển lệnh sang các sở giao dịch nước ngoài, cần đánh giá doanh nghiệp Việt Nam được hưởng lợi gì khi phải thông qua thêm một khâu trung gian.

Đại biểu nhấn mạnh, mục tiêu của luật phải giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, giảm chi phí thực tế, chứ không phải chủ yếu tạo thêm hoạt động cho các tổ chức trung gian tài chính.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu. Ảnh: Media Quốc hội.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu. Ảnh: Media Quốc hội.

Giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định mục tiêu quan trọng nhất của dự án luật là thiết lập cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá, hình thành giá tham chiếu đối với những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, thị trường hàng hóa phái sinh vừa gắn với thị trường hàng hóa, vừa có đặc trưng của thị trường tài chính, phát sinh các rủi ro về giá, thanh toán, đối tác và an toàn hệ thống cần được kiểm soát, quản lý. Chính phủ tiếp tục kiến nghị giao Bộ Công thương làm cơ quan đầu mối, đồng thời phân định rõ trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan.

Đối với cơ chế quản trị rủi ro, trung tâm thanh toán bù trừ và bảo vệ nhà đầu tư, Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hoàn thiện các quy định, làm rõ trách nhiệm can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp khẩn cấp.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc chủ thể gây rủi ro phải chịu trách nhiệm trước, không chuyển tổn thất một cách tùy tiện sang nhà đầu tư hoặc ngân sách nhà nước.

Về việc chuyển ngoại tệ phục vụ ký quỹ, thanh toán và kết nối chia sẻ dữ liệu, dự thảo luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm đồng bộ với pháp luật chuyên ngành. Các quy định về chứng thư kho điện tử, cơ chế bảo đảm tài sản, trách nhiệm của đơn vị vận hành kho và kiểm định hàng hóa cũng được rà soát theo hướng tăng cường tính xác thực, minh bạch và an toàn tài sản của các chủ thể tham gia thị trường.

Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công thương phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan của Quốc hội tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự án luật trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ ba.

Linh Đan

Nguồn Xây Dựng: https://baoxaydung.vn/kiem-soat-dau-co-bao-ve-nha-dau-tu-ca-nhan-tren-thi-truong-hang-hoa-phai-sinh-192261120152942669.htm