Kiến tạo không gian phát triển cho giáo dục - Kỳ cuối: Phát huy nguồn lực, kiến tạo tương lai
Tinh gọn đã mở ra dư địa để nền giáo dục “sang trang”. Điều quan trọng lúc này là biến dư địa ấy thành những giá trị cụ thể: Trường học tốt hơn, thầy cô có thêm điều kiện cống hiến, người học có thêm cơ hội phát triển. Một nền giáo dục như vậy sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực mới, tạo sức bật cho Khánh Hòa trên hành trình phát triển nhanh, bền vững, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Chuyển hóa nguồn lực thành chất lượng
Năm học 2026 - 2027 đã bắt đầu, mang theo những kỳ vọng mới trên hành trình nâng cao chất lượng giáo dục. Sau một chặng đường sắp xếp mạng lưới, vấn đề đặt ra lúc này không còn đơn thuần là giảm bao nhiêu đầu mối, mà là làm thế nào để những nguồn lực được tổ chức lại thực sự tạo thêm giá trị cho nhà trường, người thầy và người học. Thực tế từ nhiều địa phương cho thấy, sắp xếp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng đổi mới quản trị, cơ cấu lại đội ngũ và tập trung đầu tư cho chất lượng.
Khánh Hòa giảm 66,2% cơ sở giáo dục công lập. (Hình ảnh minh họa sử dụng AI)
Với Khánh Hòa, yêu cầu ấy càng rõ khi mạng lưới giáo dục được tổ chức lại trong một không gian phát triển mới. Từ năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh còn 246 cơ sở giáo dục công lập, giảm 482 cơ sở so với trước sắp xếp. Mô hình mới hướng tới các trường có quy mô lớn hơn, đồng thời duy trì các phân hiệu, điểm trường để bảo đảm việc dạy và học ổn định. Đội ngũ cũng được bố trí lại theo quy mô học sinh và vị trí việc làm, trong đó cán bộ quản lý có thể được chuyển sang giảng dạy hoặc các vị trí phù hợp.
Nhưng điều quan trọng nhất nằm ở phần việc phía sau những con số ấy. Nguồn lực tiết kiệm được phải được chuyển hóa thành chất lượng: Đội ngũ được bố trí đúng hơn, cơ sở vật chất được khai thác hiệu quả hơn, đầu tư có trọng tâm hơn và người học được hưởng điều kiện giáo dục tốt hơn. Khánh Hòa đã xác định gần 180 cơ sở giáo dục được đầu tư xây dựng, nâng cấp và bổ sung thiết bị với tổng kinh phí hơn 1.143 tỷ đồng trong giai đoạn chuẩn bị năm học mới. Đây chính là bước chuyển cần thiết: Từ tinh gọn bộ máy sang tạo dư địa đầu tư, từ sắp xếp lại nguồn lực sang phát huy giá trị của nguồn lực, để mỗi thay đổi hôm nay thực sự góp phần nâng chất lượng giáo dục ngày mai.
Giáo dục đi cùng không gian phát triển
Tái cấu trúc mạng lưới giáo dục ở Khánh Hòa không tách rời yêu cầu mở rộng không gian phát triển của tỉnh. Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 3-10-2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định mục tiêu đưa giáo dục trở thành một động lực quan trọng, đến năm 2030 nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực và nhóm 15 địa phương dẫn đầu cả nước.
Điều đó đòi hỏi việc sắp xếp trường lớp phải gắn với quy hoạch dân cư, đô thị, hạ tầng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Tinh gọn không phải là giảm cơ học số trường, lớp, mà là tổ chức lại mạng lưới hợp lý hơn, bảo đảm nơi có nhu cầu thì được đầu tư, vùng khó khăn tiếp tục được ưu tiên và nguồn lực được phân bổ hiệu quả hơn.
Học sinh Trường Tiểu học Nha Trang thực hành môn Tin học. Ảnh: H. DUNG
Đặc biệt, giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực cho những động lực phát triển mới của Khánh Hòa như kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, logistics, năng lượng, y tế, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ bán dẫn. Vì vậy, cùng với sắp xếp mạng lưới, cần tập trung nâng chất đội ngũ, hiện đại hóa cơ sở vật chất, đẩy mạnh chuyển đổi số, STEM/STEAM, ngoại ngữ và giáo dục hướng nghiệp. Quan trọng hơn, phải hiện đại hóa, nâng tầm giáo dục đại học, khẩn trương hình thành đại học vùng, đồng thời sớm đưa các phân hiệu của những trường đại học lớn, uy tín vào hoạt động, tạo thêm động lực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển Khánh Hòa trong giai đoạn mới.
Nhưng để các mục tiêu trên trở thành hiện thực, trước hết phải làm tốt một việc tưởng như rất đơn giản: Đặt mỗi thầy cô vào đúng vị trí để họ có thể phát huy tốt nhất năng lực của mình. Trong một hệ thống giáo dục đang được tổ chức lại, sự thay đổi ấy đôi khi bắt đầu từ chính những lựa chọn rất riêng của người thầy.
Chọn trở lại với bảng đen, phấn trắng
Trong câu chuyện tái cấu trúc, một quyết định cá nhân đôi khi gợi mở vấn đề lớn về cách sử dụng nguồn lực con người. Có những cán bộ quản lý sau nhiều năm làm công tác điều hành đã chủ động trở lại với lớp học, nơi họ muốn tiếp tục gắn bó và cống hiến.
“Trở lại với bảng đen, phấn trắng” đối với những nhà giáo từng đảm nhiệm công tác quản lý, nay trở lại giảng dạy không phải là một bước lùi, mà là lựa chọn phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng của mỗi người. Bởi phía sau mỗi quyết định là cả quá trình cân nhắc, trăn trở và chiêm nghiệm về nghề, về những giá trị đã tạo dựng và nơi mình có thể tiếp tục cống hiến tốt nhất. Với những nhà giáo ấy, quãng thời gian làm công tác quản lý mang lại nhiều kinh nghiệm và những kỷ niệm đáng quý song mong muốn được trở lại lớp học, trực tiếp giảng dạy và đồng hành với học sinh vẫn luôn hiện hữu. Khi ngành triển khai chủ trương sắp xếp, một số nhà giáo nhận thấy đây là thời điểm phù hợp để trở về với công tác chuyên môn nên đã tình nguyện trở lại giảng dạy và hoàn toàn ủng hộ chủ trương chung. Và những kinh nghiệm quản lý sẽ là hành trang để các thầy cô tiếp tục công việc giảng dạy.
Kiến tạo tương lai
Sắp xếp, tinh gọn mạng lưới giáo dục là bước chuyển lớn, mở ra không gian phát triển mới cho giáo dục. Khi nguồn lực được tập trung, đội ngũ được kiện toàn và các cơ sở giáo dục được quy hoạch theo quy mô phù hợp, những điều kiện tốt hơn cho dạy và học sẽ từng bước được hình thành. Đây không chỉ là yêu cầu của hiện tại, mà là tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước để chuẩn bị cho một nền giáo dục có khả năng đáp ứng tốt hơn những yêu cầu phát triển trong tương lai.
Tinh gọn không làm giảm đi giá trị của giáo dục, mà hướng tới sử dụng hiệu quả hơn từng nguồn lực; sắp xếp không phải để thu hẹp cơ hội học tập, mà để mở rộng điều kiện nâng cao chất lượng. Khi tổ chức được vận hành khoa học hơn, nguồn lực được phân bổ đúng trọng tâm hơn, giáo dục sẽ có thêm dư địa để đổi mới và phát triển.
Mỗi quyết sách về giáo dục hôm nay đều đặt nền móng cho tương lai. Một ngôi trường được tổ chức hợp lý hơn, một người thầy được phát huy đúng sở trường hơn, một nguồn lực được đầu tư đúng chỗ hơn đều góp phần tạo nên những giá trị bền vững cho người học và cho xã hội. Vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của tái cấu trúc không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở khả năng tạo ra một hệ thống giáo dục hiệu quả hơn, chất lượng hơn và phù hợp hơn với yêu cầu phát triển mới.
Năm học 2026 - 2027 chính thức mở ra một chặng đường mới với tầm vóc, quy mô và yêu cầu nhiệm vụ cao hơn cho ngành giáo dục. Phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng với quyết tâm của cả hệ thống và sự đồng thuận của xã hội, tin tưởng rằng những thay đổi hôm nay sẽ từng bước chuyển hóa thành những giá trị mới, góp phần kiến tạo một nền giáo dục vững chắc, hiện đại và nhân văn trong tương lai.
