Kiến tạo thể chế, nâng cao vị thế lực lượng lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế

Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng - Ảnh: quochoi.vn

Đột phá tư duy quản lý, tạo hành lang pháp lý kiến tạo cho doanh nghiệp và người lao động

Chính phủ khẳng định việc ban hành dự án Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Văn kiện Đại hội XIV, Chỉ thị 20-CT/TW, Kết luận 121-KL/TW và Kết luận 09-KL/TW. Dự thảo bảo đảm tính thống nhất với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), các luật mới ban hành như Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Việc làm, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đáp ứng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và xử lý tác động do sắp xếp bộ máy theo Nghị quyết 190/2025/QH15.

Thực tiễn gần 5 năm thi hành Luật số 69/2020/QH14 bộc lộ nhiều hạn chế. Phạm vi hành vi bị nghiêm cấm chưa bao quát các phương thức vi phạm tinh vi; một số thuật ngữ như "trực tiếp tuyển chọn", "cho người khác sử dụng giấy phép" chưa được định nghĩa rõ ràng. Điều kiện cấp phép chưa đủ chặt chẽ để ngăn chặn các đối tượng vi phạm lợi dụng thành lập doanh nghiệp mới. Bên cạnh đó, mô hình quản lý nhà nước đã thay đổi khi chức năng quản lý chuyển từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội sang Bộ Nội vụ ở Trung ương và Sở Nội vụ ở địa phương.

Dự thảo Luật tập trung vào ba mục tiêu chính: Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số; tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch; đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền địa phương theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 25 điều của Luật hiện hành (sửa đổi toàn diện 5 điều), cắt giảm, đơn giản hóa 6/19 thủ tục hành chính, bãi bỏ 5/19 thủ tục, giúp giảm 34% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, dự thảo bãi bỏ yêu cầu ký quỹ đối với doanh nghiệp đưa lao động đi đào tạo nâng cao tay nghề ở nước ngoài và bỏ thành phần hồ sơ Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nhờ khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Dự thảo chuyển cơ chế quản lý từ "chấp thuận" sang "thông báo" đối với hoạt động chuẩn bị nguồn lao động, phương án đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài của doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu hoặc tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài. Điều 18 cho phép doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn lao động trước khi đăng ký hợp đồng; chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng sau khi lao động được phía nước ngoài tiếp nhận và hai bên ký kết văn bản thỏa thuận. Nhằm ngăn chặn vi phạm, dự thảo quy định doanh nghiệp hoặc người đại diện theo pháp luật đã bị thu hồi Giấy phép do vi phạm nghiêm trọng sẽ không được cấp lại giấy phép hoặc làm đại diện pháp luật cho doanh nghiệp dịch vụ khác trong thời hạn 5 năm.

Đặc biệt, Điều 4 dự thảo Luật bổ sung chính sách ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo, có trình độ kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài, đi kèm các cơ chế đặc thù. Chính sách này hướng tới nâng cao thu nhập, tiếp cận công nghệ hiện đại, kết nối thông tin để sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sau khi về nước.

Về phân quyền, dự thảo bổ sung 5 nhiệm vụ mới cho địa phương (4 nhiệm vụ cho UBND cấp tỉnh, 1 nhiệm vụ cho UBND cấp xã). Dự thảo cũng bổ sung cơ chế phối hợp giữa Bộ Nội vụ với Bộ Công an trong phòng ngừa, xử lý vi phạm, mua bán người, lừa đảo; phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo để hỗ trợ lao động là người dân tộc thiểu số, vùng khó khăn.

Hoàn thiện pháp lý theo hướng linh hoạt và bảo đảm quyền lợi người lao động

Ủy ban Văn hóa và Xã hội khẳng định sự nhất trí cao với việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung cùng các lý do nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Cơ quan thẩm tra đánh giá hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, phù hợp với chủ trương của Đảng, Hiến pháp, bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Ủy ban tán thành bổ sung chính sách ưu tiên đưa lao động đã qua đào tạo, có trình độ kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài và áp dụng cơ chế đặc thù cho các ngành, nghề ưu tiên. Định hướng này góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thu hút và sử dụng hiệu quả người lao động sau khi về nước, giảm dần tỷ trọng lao động phổ thông.

Đối với các quy định về Giấy phép hoạt động dịch vụ (từ Điều 11 đến Điều 16), cơ quan thẩm tra đề nghị Luật chỉ quy định các nội dung cơ bản, mang tính nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Về cơ quan giải quyết thủ tục hành chính tại khoản 2 Điều 12, Ủy ban đề nghị giao trách nhiệm kiểm tra hồ sơ, tra cứu thông tin Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho Bộ Nội vụ quy định cụ thể trong văn bản dưới luật; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân trong quy trình cấp phép.

Về chuẩn bị nguồn lao động tại Điều 18, Ủy ban tán thành quy định ký kết bằng văn bản giữa doanh nghiệp và người lao động nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp khi phát sinh rủi ro do người lao động tự ý chấm dứt tham gia hoặc không đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Đối với trách nhiệm quản lý nhà nước tại Điều 70, Ủy ban đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung, trách nhiệm và cơ chế phối hợp để bảo đảm tính linh hoạt trước yêu cầu quản lý thay đổi theo từng thời kỳ.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung lần này kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá về thể chế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao vị thế lực lượng lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.