Kinh tế Mỹ đổi chiều ra sao sau chiến thắng của phe Dân chủ?

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 đang tạo ra những xáo trộn đối với triển vọng kinh tế Mỹ. Việc giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện, cùng chiến thắng tại nhiều bang do đảng Cộng hòa nắm giữ, giúp phe Dân chủ mở rộng khả năng gây sức ép lên chương trình kinh tế của Tổng thống Donald Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Ngày 5/11 (giờ địa phương), Nasdaq Composite lao dốc 5,5%, ghi nhận phiên giảm mạnh nhất trong 19 tháng. S&P 500 mất 4,4%, Dow Jones giảm 3,4%, trong khi Nasdaq 100 giảm 6,4%, khiến khoảng 2.500 tỷ USD vốn hóa bị xóa sổ, theo Reuters.

Đợt bán tháo tập trung vào các doanh nghiệp công nghệ, bán dẫn và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), phản ánh lo ngại về khả năng siết quản lý lĩnh vực này. Nasdaq Composite cũng rơi vào vùng điều chỉnh sau khi giảm gần 12% so với đỉnh ngày 6/10.

Thị trường công nghệ đối mặt phép thử mới

Ngành AI là một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ nhất sau bầu cử. Những năm gần đây, kỳ vọng thương mại hóa AI đã thúc đẩy làn sóng đầu tư hàng trăm tỷ USD vào chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây.

Chiến thắng của đảng Dân chủ khiến giới đầu tư đánh giá lại triển vọng này. Các nghị sĩ Dân chủ từng ủng hộ đề xuất bảo vệ người tiêu dùng trước nguy cơ hóa đơn điện tăng do trung tâm dữ liệu, đồng thời yêu cầu kiểm định độc lập các hệ thống AI.

Theo UBS, khoảng 30% công suất trung tâm dữ liệu dự kiến bổ sung tại Mỹ năm 2028 có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu các dự án bị đình hoãn. Báo cáo của Allianz cho thấy gần 200 tỷ USD dự án đã bị chặn hoặc trì hoãn trong nửa đầu năm 2026 do sự phản đối của cộng đồng địa phương.

Nguyên nhân chủ yếu liên quan lượng điện và nước khổng lồ mà các trung tâm dữ liệu tiêu thụ, gây áp lực lên hạ tầng và chi phí sinh hoạt.

Trong phiên 5/11, cổ phiếu Nvidia giảm khoảng 9%, AMD lao dốc 17%, trong khi CoreWeave, Nebius và nhà cung cấp thiết bị năng lượng GE Vernova cũng chịu áp lực bán mạnh.

"Cuộc bầu cử cho thấy nền tảng chính trị hậu thuẫn cho tốc độ phát triển AI nhanh chóng và mạnh mẽ hiện nay không thực sự vững chắc. Điều đó không có nghĩa AI sẽ ngừng phát triển hay bị cấm, nhưng động lực tăng trưởng của lĩnh vực này đã thay đổi", Jacob Funk Kirkegaard, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định với DW.

Các tập đoàn công nghệ vẫn có động lực đầu tư vào AI, nhưng tiến độ triển khai dự án và khả năng thu hồi vốn có thể chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.

Bài toán khó về thuế quan và giá năng lượng

Bên cạnh AI, chính sách thương mại và giá năng lượng cũng là những vấn đề kinh tế nổi bật sau bầu cử.

Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố đầu tháng 10 cho thấy 56% người Mỹ đánh giá chính sách thuế quan của ông Trump gây tác động chủ yếu tiêu cực, trong khi 20% cho rằng chính sách này mang lại lợi ích.

Các ngành phụ thuộc vào xuất khẩu tại Texas, Michigan, Iowa và Illinois chịu sức ép từ thuế trả đũa của đối tác thương mại, góp phần gia tăng bất mãn với chính sách thương mại của Nhà Trắng.

Dù vậy, chiến thắng tại Quốc hội không đồng nghĩa đảng Dân chủ có thể lập tức đảo ngược chính sách thuế quan. Theo Allianz và PwC, phần lớn quyền điều hành thương mại và áp thuế vẫn thuộc nhánh hành pháp.

Quốc hội có thể tăng cường giám sát các quyết định áp thuế, xem xét trường hợp miễn trừ và gây sức ép trong đàm phán thương mại. Song những thay đổi về luật vẫn có thể đối mặt với quyền phủ quyết của Tổng thống Trump.

Thuế quan - chính sách kinh tế nổi bật trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump đang đứng trước sức ép. Ảnh: Reuters.

Trong khi đó, xung đột với Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu Trung Đông, đẩy chi phí nhiên liệu tăng cao và gia tăng áp lực lạm phát.

Ngày 4/11, giá dầu Brent giảm 8,7%, xuống 94,62 USD/thùng, khi giới đầu tư kỳ vọng thay đổi tương quan quyền lực tại Washington có thể thúc đẩy giải pháp chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, giá dầu phục hồi gần 4% trong phiên tiếp theo, cho thấy bất ổn nguồn cung chưa được giải quyết.

Nếu xung đột được kiểm soát, giá nhiên liệu có thể hạ nhiệt, cải thiện sức mua của người dân. Ngược lại, nguy cơ leo thang có thể khiến giá dầu và lạm phát tăng trở lại, gây thêm sức ép lên chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Hai năm giằng co về ngân sách và chính sách kinh tế

Chiến thắng của đảng Dân chủ tạo ra thay đổi lớn về tương quan quyền lực, nhưng khả năng điều chỉnh toàn diện chính sách kinh tế vẫn bị giới hạn bởi sự chia rẽ giữa Quốc hội và Nhà Trắng.

Theo Allianz, những bất đồng về ngân sách, trần nợ công và chi tiêu liên bang có thể trở nên căng thẳng hơn. Tổ chức này dự báo thâm hụt ngân sách Mỹ tăng từ 6,2% GDP năm 2026 lên 6,6% GDP năm 2027.

Phe Dân chủ có thể tìm cách ngăn chặn đề xuất cắt giảm chi tiêu y tế và hỗ trợ dinh dưỡng, đồng thời thúc đẩy ngân sách cho các lĩnh vực phi quốc phòng. Trong khi đó, đảng Cộng hòa có thể tìm kiếm sự ủng hộ đối với những khoản chi quốc phòng bổ sung.

Trong 2 năm tới, các cuộc tranh luận về ngân sách, trần nợ công và chi tiêu liên bang có thể căng thẳng hơn. Ảnh: Reuters.

Quyền giám sát và điều tra của Quốc hội cũng có thể khiến môi trường chính sách khó dự đoán hơn, buộc doanh nghiệp thận trọng trong quyết định đầu tư dài hạn. Các đề xuất tăng thuế đối với doanh nghiệp và người có thu nhập cao có thể trở thành chủ đề tranh luận, dù triển vọng được thông qua chưa rõ ràng.

Trong ngắn hạn, kinh tế Mỹ vẫn có những điểm tựa. Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), GDP thực tế tăng trưởng với tốc độ thường niên 3,4% trong quý III/2026, cao hơn mức 2,2% của quý II, nhờ đầu tư, tiêu dùng và chi tiêu chính phủ.

Dù vậy, lạm phát và lãi suất vẫn tạo sức ép. Fed đang duy trì lãi suất điều hành ở mức 3,75-4%, trong khi lạm phát theo chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) đạt 3,4% trong tháng 8.