Kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, kinh tế và chính sách của ông Trump sẽ ra sao?

Mỹ có nguy cơ bước vào giai đoạn đối đầu kéo dài giữa Nhà Trắng và Quốc hội. (Nguồn: istock)

Tuy nhiên, với việc Tổng thống Donald Trump vẫn tại vị trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ, khả năng thay đổi đáng kể định hướng chính sách kinh tế của chính quyền Mỹ không dễ trở thành hiện thực.

Bế tắc chính sách có thể trở thành trạng thái “bình thường mới”

Ông Stephen Brown, nhà kinh tế trưởng khu vực Bắc Mỹ của Capital Economics, nhận định kết quả bầu cử giữa kỳ chưa làm thay đổi đáng kể triển vọng chính sách của Mỹ trong ngắn hạn. Nguyên nhân là do Đảng Dân chủ chưa nắm đủ số ghế để vượt qua cơ chế ngăn cản tại Thượng viện, trong khi Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật đã được Quốc hội thông qua.

Cùng quan điểm, ông Jacob Funk Kirkegaard, thành viên cấp cao không thường trú của Viện Kinh tế quốc tế Peterson cho rằng, Mỹ có thể chứng kiến hai năm bế tắc hoàn toàn trong hoạch định chính sách. Theo ông, gần như sẽ không có chính sách nào được triển khai thuận lợi trong bối cảnh Nhà Trắng và Quốc hội đối đầu.

Một trong những lĩnh vực có thể chịu tác động từ những thay đổi về tương quan chính trị là trí tuệ nhân tạo (AI). Những lo ngại về khả năng Đảng Dân chủ thúc đẩy các quy định chặt chẽ hơn đối với AI đang khiến một bộ phận nhà đầu tư thận trọng, nhất là khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2028 có thể đưa đảng này trở lại Nhà Trắng.

Đáng chú ý, sự phản đối của người dân Mỹ đối với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu - hạ tầng quan trọng phục vụ sự phát triển của AI - đang gia tăng. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần tạo lợi thế cho nhiều ứng cử viên Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử vừa qua.

Theo ông Kirkegaard, kết quả bầu cử phản ánh rõ mức độ phản đối của cộng đồng đối với các trung tâm dữ liệu. Ngay cả khi Đảng Dân chủ chưa thể thúc đẩy các quy định ở cấp liên bang, sự phản đối ở cấp địa phương vẫn có thể khiến việc triển khai các dự án mới trở nên khó khăn hơn, qua đó tác động đến định giá của các tập đoàn công nghệ lớn vốn hưởng lợi từ làn sóng đầu tư vào AI.

“Cuộc bầu cử này cho thấy nền tảng chính trị của câu chuyện phát triển AI nhanh chóng, tích cực đang lung lay”, ông Kirkegaard nhận định.

Theo chuyên gia này, điều đó không đồng nghĩa với việc AI sẽ bị ngăn cấm hay sự phát triển công nghệ bị đình trệ, nhưng động lực tăng trưởng của lĩnh vực này đã thay đổi.

Trong khi đó, ông Stephen Brown nhận thấy, nếu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028, Đảng Dân chủ sẽ có điều kiện thuận lợi để triển khai những thay đổi chính sách lớn, bao gồm tăng thuế đối với doanh nghiệp và người có thu nhập cao, đồng thời ban hành các quy định có thể làm chậm quá trình ứng dụng AI.

Lộ diện điểm yếu trong chính sách kinh tế của ông Trump

Một trong những vấn đề kinh tế tác động trực tiếp đến kết quả bầu cử là chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.

Theo cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện đầu tháng 10/2026, có 56% người Mỹ cho rằng các chính sách thuế quan của ông Trump sẽ gây ra những tác động chủ yếu tiêu cực đối với đất nước, trong khi chỉ 20% đánh giá các chính sách này mang lại tác động tích cực.

Tâm lý bất bình trước thuế quan được cho là đã góp phần thúc đẩy thành công của nhiều ứng cử viên Đảng Dân chủ, đặc biệt ở những bang có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và thương mại quốc tế.

Texas, Michigan, Iowa và Illinois là những địa phương chịu ảnh hưởng đáng kể từ các biện pháp thuế quan, trong đó có những ngành kinh tế có quan hệ thương mại mật thiết với Canada.

Dù vậy, việc Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng lập tức đảo ngược chính sách thương mại mang dấu ấn của ông Trump. Tổng thống Mỹ đã theo đuổi quan điểm bảo hộ thương mại trong nhiều thập niên và nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì định hướng này trong phần còn lại của nhiệm kỳ.

Bà Deborah Elms, người đứng đầu bộ phận chính sách thương mại của Hinrich Foundation tại Singapore từng nhận định rằng, ông Trump sẽ không dễ thay đổi quan điểm. Theo bà, các chính sách thuế quan và những động thái gây gián đoạn thương mại nhiều khả năng sẽ tiếp tục được duy trì chừng nào ông còn ở Nhà Trắng.

Tâm lý bất bình trước thuế quan được cho là đã góp phần thúc đẩy thành công của nhiều ứng cử viên Đảng Dân chủ, đặc biệt tại những bang có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và thương mại quốc tế. (Nguồn: Investopedia)

Iran và giá năng lượng: Hai nhiệm vụ quan trọng

Bên cạnh thương mại, diễn biến tại Trung Đông và giá năng lượng cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến các tính toán chính sách của Tổng thống Trump.

Theo ông Jacob Funk Kirkegaard, quy mô thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử có thể buộc ông Trump phải thận trọng hơn trong các quyết định đối ngoại và kinh tế, từ nguy cơ leo thang căng thẳng thương mại với Canada đến chính sách đối với Iran.

Sau thất bại của Đảng Cộng hòa, ông Trump tuyên bố sẵn sàng hợp tác với Đảng Dân chủ. Trước cuộc bầu cử, trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times, ông cũng cho biết không có khả năng leo thang xung đột với Iran.

Nếu một thỏa thuận với Tehran được ký kết, áp lực từ giá năng lượng tăng cao có thể giảm bớt, qua đó góp phần giải quyết một trong những mối quan tâm lớn nhất của cử tri Mỹ: chi phí sinh hoạt.

Ông Kirkegaard nhấn mạnh: “Việc đạt được thỏa thuận với Iran và kéo giảm giá xăng là hai nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chính quyền Mỹ xét trên phương diện chính trị”.

Ở góc độ thị trường, ông George Saravelos, nhà phân tích thuộc bộ phận nghiên cứu ngoại hối của Deutsche Bank cho hay, tâm lý nhà đầu tư đang có dấu hiệu tích cực hơn đối với triển vọng nguồn cung năng lượng.

Theo ông, khi “dòng chảy” dầu mỏ qua Trung Đông phục hồi, thị trường đang dần điều chỉnh mức phí bảo hiểm rủi ro trước nguy cơ căng thẳng leo thang trở lại và gián đoạn nguồn cung năng lượng.

Diễn biến này cho thấy triển vọng giá năng lượng không chỉ phụ thuộc vào các quyết định kinh tế trong nước của Mỹ mà còn gắn chặt với khả năng kiểm soát căng thẳng địa chính trị và bảo đảm nguồn cung trên toàn cầu.

Dù giành được thắng lợi đáng kể tại Quốc hội, đảng Dân chủ vẫn phải đối mặt với nhiều trở ngại trong nỗ lực điều chỉnh các chính sách kinh tế chủ chốt của Tổng thống Trump. Tuy nhiên, việc kiểm soát cả hai viện sẽ trao cho đảng này thêm công cụ để gây sức ép lên chính quyền.

Nhìn chung, chiến thắng của Đảng Dân chủ đã làm thay đổi tương quan quyền lực tại Washington, nhưng chưa đủ để bảo đảm những điều chỉnh sâu rộng trong chính sách kinh tế của Mỹ.

Với quyền phủ quyết trong tay Tổng thống Trump và những khác biệt căn bản giữa hai đảng, hai năm còn lại của nhiệm kỳ có thể là giai đoạn đầy tranh chấp và khó đạt được sự đồng thuận.

Đối với thị trường và các đối tác thương mại của Mỹ, điều đáng chú ý không chỉ là những chính sách nào có thể được thay đổi, mà còn là mức độ bất định trong quá trình hoạch định chính sách của nền kinh tế lớn nhất thế giới.