Kỷ niệm 105 năm Ngày sinh bà Hà Thị Quế: Từ 'Nữ tướng Việt Minh' đến dấu ấn trong phong trào phụ nữ

Hội thảo được tổ chức nhân kỷ niệm 105 năm Ngày sinh đồng chí Hà Thị Quế (1921-2026), với nhiều tham luận, chia sẻ và hoạt động trưng bày nhằm tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của bà đối với cách mạng Việt Nam và phong trào phụ nữ. Đồng thời đóng góp thêm những góc nhìn về một cuộc đời cách mạng giàu dấu ấn, gợi mở nhiều bài học vẫn còn nguyên giá trị đối với công tác Hội hôm nay.

Tham dự Hội thảo có ThS. Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam; đại diện lãnh đạo Ban Công tác phụ nữ, TƯ Hội LHPN Việt Nam; đại diện các Bộ, ngành, cơ quan nghiên cứu, đào tạo, tổ chức khoa học lịch sử; đại diện gia đình, người thân bà Hà Thị Quế.

ThS. Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam (bên phải) và bà Nguyễn Thị Kim Dung, Phó Trưởng ban thường trực, Ban Công tác phụ nữ, TƯ Hội LHPN Việt Nam, chủ trì Hội thảo

Nhìn lại một cuộc đời cách mạng nhiều dấu ấn

Phát biểu khai mạc và đề dẫn tại Hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, nhấn mạnh: Đây không chỉ là hoạt động có ý nghĩa chính trị, lịch sử, mà còn là dịp để nhìn nhận sâu sắc hơn những giá trị mà một thế hệ cán bộ Hội đi trước để lại cho hôm nay.

Một trong những câu chuyện gây ấn tượng về bà Hà Thị Quế được Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương nhắc lại trong đề dẫn là hình ảnh "nữ tướng Việt Minh" cưỡi ngựa, đeo kiếm, súng và cờ trong lời kể của mật thám. Điều thú vị là người phụ nữ trong bức ảnh ấy lại rất sợ ngựa, chưa bao giờ cưỡi ngựa và cũng không bao giờ đeo súng ra ngoài.

ThS. Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, phát biểu đề dẫn tại Hội thảo

Đằng sau huyền thoại ấy là một nữ cán bộ trẻ có khả năng lãnh đạo quân sự và dân vận đặc biệt. Khi mới ngoài 20 tuổi, bà đã được giao phụ trách quân sự tại hai huyện miền núi tỉnh Bắc Giang, trực tiếp tham gia chỉ đạo giành chính quyền ở phủ Yên Thế trong Cách mạng Tháng Tám. Sau này, khi chuyển sang lĩnh vực dân vận, đặc biệt là công tác phụ vận, bà tiếp tục để lại dấu ấn bằng phong cách gần dân, gắn bó với phong trào, hết lòng vì sự nghiệp giải phóng phụ nữ và xây dựng tổ chức Hội.

Chính vì vậy, Hội thảo không chỉ nhằm nhắc lại những mốc son trong cuộc đời bà Hà Thị Quế, mà hướng tới làm rõ những giá trị về bản lĩnh chính trị, phương pháp vận động quần chúng, tinh thần trách nhiệm, xây dựng tổ chức Hội, tham gia xây dựng chính sách và những bài học có ý nghĩa đối với công tác Hội trong giai đoạn hiện nay.

Từ cô gái Lương Thị Hồng đến "Nữ tướng Việt Minh"

Trong tham luận "Những cống hiến to lớn của đồng chí Hà Thị Quế với cách mạng Việt Nam", Đại tá, Tiến sĩ Vũ Tang Bồng khắc họa hành trình hoạt động cách mạng của bà Hà Thị Quế, từ một cô gái trẻ trong gia đình giàu truyền thống yêu nước đến một cán bộ cách mạng và nhà lãnh đạo phong trào phụ nữ tiêu biểu.

Bà Hà Thị Quế, tên thật là Lương Thị Hồng, sinh năm 1921 tại Ninh Bình. Từ sớm, bà tham gia các hoạt động phục vụ cách mạng; 14 tuổi dạy chữ cho người dân, 17 tuổi tham gia tổ chức yêu nước của phụ nữ địa phương. Năm 1941, ở tuổi 20, bà được kết nạp Đảng và chính thức bước vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.

Đại tá, Tiến sĩ Vũ Tang Bồng kể về hành trình hoạt động cách mạng của bà Hà Thị Quế 

Từ năm 1944, bà được Xứ ủy Bắc Kỳ phân công hoạt động tại Bắc Giang, Thái Nguyên, trực tiếp xây dựng cơ sở, vận động quần chúng, củng cố các đoàn thể Cứu quốc và lực lượng tự vệ. Năm 1945, bà phụ trách công tác quân sự của Tỉnh ủy Bắc Giang, trực tiếp lãnh đạo phong trào tại nhiều địa bàn, tổ chức huấn luyện quân sự, xây dựng lực lượng, chỉ huy các trận đánh và vận động binh lính địch theo cách mạng. Những đóng góp của bà được nhân dân biết đến với danh xưng "Nữ tướng Việt Minh", "Người đàn bà nhà Trời".

Sau này, bà Hà Thị Quế tiếp tục có nhiều đóng góp trong công tác Hội. Từ năm 1974 đến 1982, bà giữ cương vị Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, cùng tập thể lãnh đạo Hội tổ chức nhiều phong trào hướng tới bảo vệ biên cương, biển đảo và phát huy vai trò phụ nữ. Bà đồng thời đảm nhiệm nhiều trọng trách trong hệ thống chính trị và các tổ chức phụ nữ quốc tế.

Các đại biểu dự hội thảo

Đánh giá chặng 91 tuổi đời (1921-2012), 71 năm tuổi Đảng (1941-2012), 22 năm là Ủy viên BCHTW Đảng, Phó ban Kiểm tra Trung ương Đảng (1960-1982), Phó ban Nông nghiệp Trung ương, Ủy viên Ủy ban Ngân sách của Quốc hội, hơn 30 năm đảm nhiệm vị trí lãnh đạo Hội LHPN Việt Nam trong đó có hơn 8 năm là Chủ tịch Hội (1974-1982)…, Đại tá, Tiến sĩ Vũ Tang Bồng khẳng định bà Hà Thị Quế là tấm gương về ý chí kiên cường, lòng nhân ái, sự trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, suốt đời cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và giải phóng phụ nữ.

Các đại biểu dự Hội thảo

"Nữ tướng" - một danh hiệu trong lòng dân

Nếu tham luận của Đại tá, Tiến sĩ Vũ Tang Bồng khắc họa về cuộc đời cách mạng của bà Hà Thị Quế thì tham luận của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Khoa Giáo dục đại cương, Đại học Công nghiệp Hà Nội đi sâu vào một lát cắt đặc biệt: Phong trào cách mạng và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Yên Thế năm 1945.

Trong tham luận "Đồng chí Hà Thị Quế với phong trào cách mạng và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Yên Thế năm 1945: Từ thực tiễn chỉ đạo đến dấu ấn lịch sử", Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho biết: Theo nghiên cứu, Yên Thế là địa bàn có vị trí địa - chính trị, địa - quân sự quan trọng, lại có truyền thống đấu tranh được hun đúc từ cuộc khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo. Tuy nhiên, trước năm 1945, phong trào cách mạng tại đây gặp nhiều khó khăn bởi hệ thống đồn bốt và mạng lưới tay sai của thực dân Pháp.

Trong bối cảnh ấy, bà Hà Thị Quế được điều về Yên Thế với nhiệm vụ khôi phục cơ sở, xây dựng lực lượng và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Bà không chỉ tổ chức các Hội Nông dân cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc mà còn trực tiếp chỉ đạo thành lập Đội tự vệ cứu quốc Yên Thế, huấn luyện chính trị, quân sự và tác chiến du kích.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh trình bày tham luận tại Hội thảo

Giải mã khoa học về danh xưng "Nữ tướng Việt Minh" mà nhân dân và lịch sử dành tặng bà Hà Thị Quế, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh, về mặt pháp lý: Đây không phải là quân hàm chính thức (vì đến năm 1948 nước ta mới ban hành hệ thống quân hàm tướng lĩnh). Về mặt biểu tượng xã hội: Đây là "danh hiệu trong lòng dân". Hình ảnh người phụ nữ 24 tuổi mặc áo chàm giản dị, dắt súng ngắn, cưỡi ngựa băng qua các làng xã chỉ huy đánh đồn, phá kho thóc, giải phóng Phủ đường đã gợi nhớ đến các nữ anh hùng dân tộc trong lịch sử. Danh xưng ấy phản ánh uy tín chính trị vượt trội, tài năng quân sự thực tiễn và sức hút tập hợp quần chúng đặc biệt của bà Hà Thị Quế.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh khẳng định, đối với lịch sử Phụ nữ Việt Nam, câu chuyện về bà Hà Thị Quế đã chứng minh phụ nữ không chỉ làm hậu phương mà hoàn toàn có đủ bản lĩnh vươn lên làm lực lượng lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp các phong trào chính trị - quân sự phức tạp. Kỷ niệm ngày sinh đồng chí Hà Thị Quế, nhìn lại dấu ấn của bà tại Yên Thế năm 1945 không chỉ để tri ân một nữ cán bộ tiền khởi nghĩa kiên trung, mà còn cung cấp nguồn tư liệu lịch sử giá trị, tiếp thêm niềm tự hào và khát vọng cống hiến cho thế hệ cán bộ, đặc biệt là cán bộ nữ trong công cuộc đổi mới và phát triển đất nước hiện nay.

Các đại biểu tham quan khu vực triển lãm về cuộc đời và sự nghiệp của bà Hà Thị Quế

Bên cạnh các nghiên cứu lịch sử, chương trình Hội thảo còn dành một phần để chia sẻ những câu chuyện, kỷ niệm về bà Hà Thị Quế của đồng chí Lương Hữu Việt, Trưởng Ban liên lạc Tiểu đoàn Phủ Thông - đơn vị Em nuôi kết nghĩa. Chương trình cũng dành thời gian để các đại biểu tham quan khu vực triển lãm về cuộc đời và sự nghiệp của bà.

Thông qua các tham luận, ý kiến trao đổi và những tư liệu được chia sẻ tại Hội thảo, chúng ta kỳ vọng sẽ có thêm những góc nhìn toàn diện, sâu sắc về chân dung của bà. Đồng thời, đây cũng là dịp để các cấp Hội tiếp tục nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, lan tỏa những giá trị tốt đẹp từ cuộc đời và sự nghiệp của các thế hệ cán bộ Hội đi trước; qua đó góp phần bồi dưỡng bản lĩnh, trách nhiệm, tinh thần cống hiến cho đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ trong giai đoạn mới.