Lai Châu: Phát triển năng lượng đồng bộ, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số

Đẩy mạnh phát triển nguồn điện và đảm bảo cung ứng năng lượng trên địa bàn

Phát biểu tham luận tại Hội nghị ngành Công Thương khu vực phía Bắc lần thứ XII - năm 2026, ông Trần Văn Hùng - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lai Châu cho biết, Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân tán, nhiều địa bàn xa trung tâm và thường xuyên chịu tác động của mùa mưa lũ, sạt lở. Trong điều kiện đó, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là đảm bảo đủ điện, xăng dầu, khí mỏ hóa lỏng và các nguồn năng lượng cho sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân, mà còn phải đảm bảo cung ứng an toàn, liên tục, chủ động ứng phó với thiên tai; đồng thời phát triển đồng bộ nguồn điện và lưới điện để khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng của tỉnh.

Ông Trần Văn Hùng - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lai Châu trình bày tham luận với chủ đề "Phát triển năng lượng và đảm bảo an ninh năng lượng trên địa bàn tỉnh Lai Châu" - Ảnh: Hoàng Dương

Với đặc thù đó, Lai Châu đã xác định công nghiệp điện là ngành kinh tế thế mạnh, hướng tới phát triển công nghiệp điện để góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số. Với vai trò tham mưu, Sở Công Thương đã chủ động, tích cực tham mưu cho tỉnh và đạt được một số kết quả nổi bật trong thời gian qua:

Về công tác đảm bảo cung ứng điện, xăng dầu và khí đốt, hệ thống điện trên địa bàn tỉnh cơ bản được vận hành an toàn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và sinh hoạt của nhân dân. Đến nay, toàn tỉnh đã có 38/38 xã, phường có điện lưới quốc gia. Đồng thời, 613/616 thôn, bản được sử dụng điện lưới quốc gia (đạt 99,52%); 105.749/107.003 hộ được sử dụng điện lưới quốc gia (đạt 98,8%).

Song song với đó, Sở Công Thương đã tham mưu UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết quy định chính sách đặc thù của địa phương: Hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ và thiết bị sau công tơ cho các hộ dân chưa có điện bằng nguồn ngân sách địa phương. Đến nay, tỉnh đã hỗ trợ 1.062 hộ với tổng kinh phí khoảng 13,410 tỷ đồng (trong đó 180 hộ được hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản tự tiêu và 882 hộ được hỗ trợ thiết bị sau công tơ). Đây là giải pháp trước mắt phù hợp với điều kiện thực tế, giúp đáp ứng nhu cầu điện thiết yếu, cải thiện và ổn định đời sống nhân dân. Về lâu dài, tỉnh sẽ tiếp tục đề nghị ngành điện đầu tư mở rộng lưới điện quốc gia đến các khu vực có điều kiện.

Về phát triển nguồn điện và đóng góp của ngành năng lượng, theo Quy hoạch điện, tỉnh Lai Châu có 342 dự án năng lượng với tổng công suất 24.688,5 MW. Trong đó, về nguồn điện, tỉnh đã có 150 dự án nguồn điện với công suất 5.384 MW (sau điều chỉnh là 6.243,8 MW). Cụ thể hơn, hiện có 73 dự án đã đưa vào vận hành phát điện với tổng công suất 3.268,4 MW, đóng góp khoảng 70% ngân sách địa bàn. Cùng với đó, tỉnh đang triển khai 29 dự án với tổng công suất 414 MW. Riêng về điện mặt trời, Tập đoàn Vingroup đang triển khai 02 dự án (Bản Chát 1 và Bản Chát 2) trên lòng hồ thủy điện Bản Chát, cam kết đến tháng 12 năm 2026 sẽ phát điện khoảng 370 MW.

Trong quy hoạch thời gian tới, tỉnh có 105 dự án nguồn điện với công suất 2.188 MW và đề nghị bổ sung công suất cho 87 dự án nguồn điện với tổng công suất 16.256 MW. Cụ thể bao gồm: 76 dự án điện mặt trời với tổng công suất 12.051 MW, 05 dự án thủy điện tích năng với tổng công suất 3.150 MW, 04 dự án điện gió với tổng công suất 555 MW, cùng 02 dự án pin lưu trữ với tổng công suất 500 MW.

Về phát triển hạ tầng lưới điện, để giải tỏa công suất cho các dự án nguồn điện, tỉnh đang tập trung phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) và các đơn vị liên quan thúc đẩy các dự án lưới điện trọng điểm.

Hiện nay, một số trạm biến áp và đường dây đang được triển khai. Giai đoạn 2026 - 2030 bao gồm các trạm biến áp 220 kV Phong Thổ, Pắc Ta, Mường Tè; trạm biến áp 500 kV Lào Cai và hệ thống lưới điện 110 kV đồng bộ. Tỉnh cũng đề nghị Bộ Công Thương bổ sung tuyến đường dây 765 kV 4 mạch Lai Châu - Bắc Hà Nội (dài khoảng 380 km) để đáp ứng xu hướng Lai Châu trở thành trung tâm nguồn điện lớn, giúp giải tỏa công suất về khu vực đồng bằng. Đồng thời, đề nghị bổ sung quy hoạch cải tạo nâng công suất trạm biến áp 500 kV Lai Châu từ 1.800 MVA lên 2.700 MVA.

Song song với việc phát triển nguồn và lưới điện, công tác thực hiện tiết kiệm điện trên địa bàn cũng đang được triển khai tích cực.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” hạ tầng và thủ tục để khai thác tối đa tiềm năng địa phương

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong quá trình triển khai, tỉnh Lai Châu vẫn còn gặp một số khó khăn, vướng mắc chính.

Thứ nhất là khó khăn về tiến độ phát triển nguồn và lưới điện chưa đồng bộ, khả năng truyền tải tại một số khu vực còn hạn chế. Nguồn điện hoàn thành trước nhưng lưới điện chưa đáp ứng sẽ dẫn đến nghẽn truyền tải.

Thứ hai là thủ tục chuẩn bị đầu tư còn kéo dài, đặc biệt là các thủ tục liên quan đến đất đai, rừng, môi trường, tài nguyên và chuyển mục đích sử dụng đất. Để tháo gỡ, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu đang cho chủ trương thí điểm thực hiện đồng thời, song song các thủ tục hành chính. Dự kiến giải pháp này sẽ rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư dự án thủy điện từ khoảng 500 ngày xuống còn khoảng 6 tháng. Tỉnh đã phối hợp với Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành liên quan tổ chức hội thảo nghiên cứu cơ chế này.

Thứ ba là thách thức đến từ địa hình phức tạp và thiên tai. Địa hình núi cao, chia cắt, địa chất phức tạp và thiên tai sạt lở làm tăng chi phí đầu tư, vận hành, sửa chữa. Việc cấp điện cho hộ dân xa lưới có suất đầu tư rất lớn nhưng hiệu quả tài chính thấp, chủ yếu phục vụ mục tiêu an sinh xã hội.

Thứ tư là cơ cấu nguồn điện phụ thuộc lớn vào thủy điện. Sản lượng điện biến động theo thời tiết/thủy văn. Trong những năm El Nino, hạn hán sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đà tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

Cuối cùng là việc cung ứng xăng dầu, khí đốt gặp rủi ro: Nguồn xăng dầu, LPG chủ yếu vận chuyển từ ngoài tỉnh với quãng đường xa, chi phí cao. Mùa mưa lũ gây sạt lở giao thông dễ khiến nhiều khu vực bị chia cắt, ảnh hưởng đến an ninh cung ứng năng lượng.

Từ những thực tiễn và khó khăn nêu trên, Sở Công Thương tỉnh Lai Châu đã đưa ra một số đề xuất, kiến nghị cụ thể. 

Một là, đề nghị Bộ tiếp tục rà soát, cập nhật Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện lực quốc gia, bảo đảm thống nhất với Quy hoạch tỉnh Lai Châu; đồng bộ giữa danh mục nguồn điện và các công trình lưới điện, truyền tải.

Hai là, sớm hoàn thiện thể chế, chính sách đối với dự án thủy điện tích năng, pin lưu trữ và các loại hình năng lượng mới; quy định rõ về giá mua/bán điện, cơ chế thanh toán và phương thức huy động công suất lên lưới.

Ba là, đề nghị Bộ chỉ đạo các doanh nghiệp đầu mối, phân phối bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho khu vực miền núi; xem xét cơ chế giá đặc thù và cơ chế bù đắp chi phí vận chuyển cho các địa bàn vùng sâu, vùng xa, núi cao.

Địa phương cũng kiến nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia ưu tiên nguồn lực, bố trí đẩy nhanh tiến độ đầu tư các trạm biến áp và đường dây 500 kV, 220 kV, 110 kV trọng điểm trên địa bàn để kịp thời giải tỏa công suất nguồn điện.

Đại diện Sở Công Thương tỉnh Lai Châu khẳng định, Lai Châu sở hữu tiềm năng năng lượng rất lớn, đặc biệt là thủy điện và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ thực sự chuyển hóa thành động lực tăng trưởng khi nguồn điện được phát triển đồng bộ với lưới điện, khả năng lưu trữ, công trình vận hành an toàn và nguồn xăng dầu, khí đốt được cung ứng ổn định, hiệu quả. Do đó, Sở Công Thương Lai Châu rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, phối hợp chặt chẽ của Bộ Công Thương, EVN, EVNNPT và các bộ, ngành liên quan để tháo gỡ các điểm nghẽn, triển khai hiệu quả các dự án năng lượng trên địa bàn tỉnh.