Lại 'nóng' vấn đề ngộ độc botulinum

Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm (Sở Y tế) Nguyễn Đình Việt kiểm tra các sản phẩm đồ hộp tại một cửa hàng tiện ích ở xã Trị An. Ảnh: Hạnh Dung

Qua đó, gióng lên hồi chuông cảnh báo người dân cần hết sức lưu ý khi sử dụng các loại thực phẩm có nguy cơ cao nhiễm độc tố.

Ðộc tố cực mạnh

Ngộ độc botulinum gây ra bởi độc tố của vi khuẩn clostridium botulinum. Đây là loại vi khuẩn kỵ khí (chỉ phát triển trong môi trường không có oxy). Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sẽ sinh ra độc tố và xâm nhập vào cơ thể người, phổ biến nhất là qua thực phẩm (ăn phải thực phẩm chứa sẵn độc tố do vi khuẩn sinh ra trong quá trình chế biến hoặc bảo quản không đúng cách); qua vết thương hở trên da; sử dụng botox quá liều trong thẩm mỹ (hiếm gặp). Độc tố botulinum được đánh giá là loại độc tố mạnh nhất mà con người từng phát hiện.

Cách đây gần 6 năm, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai đã điều trị thành công cho 3 nữ bệnh nhân trẻ tuổi bị ngộ độc botulinum sau khi ăn pate đóng hộp. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Quang, Trưởng Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai nhớ lại: 3 bệnh nhân nhập viện không cùng thời điểm khiến việc nhận diện ban đầu gặp khó khăn. Vì chưa từng tiếp nhận ca ngộ độc botulinum nào nên lúc đầu các bác sĩ chưa chẩn đoán ra bệnh. Các triệu chứng của 3 bệnh nhân là khó nuốt, yếu tay chân, thở yếu, sụp mi dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh khác như: nhược cơ, viêm đa rễ dây thần kinh. Chỉ khi ghép nối yếu tố dịch tễ, các bác sĩ mới nghĩ đến ngộ độc botulinum.

Bác sĩ Đình Quang cho hay: Thuốc giải độc botulinum (antidote) là yếu tố then chốt trong điều trị bệnh này nhưng lại cực kỳ khan hiếm trên toàn cầu. Thời điểm xuất hiện các ca bệnh tại Đồng Nai, thuốc phải được điều phối từ nguồn quốc tế thông qua Tổ chức Y tế thế giới, mất nhiều ngày mới về đến bệnh viện. Khi thuốc được sử dụng, phần lớn các bệnh nhân đã ở giai đoạn nặng, độc tố đã gắn vào thần kinh nên hiệu quả hạn chế.

Do đó, việc điều trị cho 3 bệnh nhân chủ yếu là hồi sức và chăm sóc toàn diện. Các y, bác sĩ, điều dưỡng của các khoa: Hồi sức tích cực chống độc, Tai mũi họng, Nội thần kinh, Phục hồi chức năng đã kiên trì theo dõi, điều trị, tập luyện cho các bệnh nhân trong thời gian dài.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Trâm (ở xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh, một trong 3 bệnh nhân) chia sẻ: “Cả 3 chúng tôi đều phải thở máy trong hơn 2 tháng. Đó là quãng thời gian khủng khiếp nhất trong cuộc đời chúng tôi. Chúng tôi bị liệt toàn thân nhưng vẫn tỉnh táo. Nằm trong phòng hồi sức, nghe tiếng máy thở bíp bíp liên hồi khiến chúng tôi rất ám ảnh, có lúc hoảng loạn. Rất may, nhờ có các y, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cứu chữa, chúng tôi mới dần hồi phục và đến nay đã khỏe mạnh, có thể làm việc, sinh hoạt bình thường”.

Phòng ngừa ngộ độc botulinum

Sở dĩ thuốc giải độc botulinum không được sản xuất phổ biến vì đây là bệnh hiếm gặp (toàn thế giới chỉ ghi nhận khoảng vài trăm đến 1 ngàn ca mỗi năm), nhu cầu thấp. Trong khi đó, quy trình sản xuất thuốc phức tạp, bảo quản khó khăn và hạn sử dụng ngắn. Bởi vậy, thuốc này thường không có sẵn tại các bệnh viện, chủ yếu do các tổ chức quốc tế như Tổ chức Y tế thế giới cung ứng trong các tình huống khẩn cấp, dưới dạng dự trữ chiến lược.

Các chuyên gia cảnh báo, những thực phẩm có nguy cơ cao nhiễm độc tố của vi khuẩn clostridium botulinum như: thực phẩm đóng hộp, thực phẩm chế biến sẵn, pate, thịt hộp, cá hộp, thực phẩm lên men, ủ chua, thực phẩm bảo quản không đúng nhiệt độ, các sản phẩm thủ công không qua kiểm định chất lượng.

Để phòng ngừa ngộ độc botulinum, bác sĩ Nguyễn Đình Quang lưu ý: Người dân nên ăn chín, uống sôi. Tuyệt đối không sử dụng thực phẩm đóng hộp có vỏ bị phồng, biến dạng, hoặc thực phẩm có mùi lạ, màu sắc thay đổi. Người dân nên bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ lạnh tiêu chuẩn. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi (đặc biệt là trẻ dưới 6 tháng tuổi) ăn mật ong vì có thể có bào tử vi khuẩn. Ưu tiên lựa chọn thực phẩm từ các cơ sở uy tín, có kiểm định chất lượng, tránh các sản phẩm thủ công không rõ quy trình sản xuất. Khi thực hiện tiêm botox để làm đẹp, cần chọn những cơ sở y tế có uy tín, bác sĩ có trình độ chuyên môn rõ ràng.

Ngộ độc botulinum thường diễn tiến qua 2 giai đoạn. Giai đoạn đầu, bệnh nhân có các biểu hiện như: đau bụng, nôn ói, tiêu chảy. Các triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với ngộ độc thực phẩm thông thường. Đến giai đoạn nặng, bệnh nhân có các biểu hiện như: sụp mi, nhìn đôi, khô miệng, khó nuốt, nói khó, yếu cơ toàn thân, liệt cơ hô hấp. Khi có các dấu hiệu bất thường kể trên, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám, điều trị kịp thời.

Hạnh Dung