Lâm Đồng nỗ lực đưa công viên địa chất đến gần với cộng đồng

Các chuyên gia khảo sát để lập hồ sơ công nhận di tích một hang động thuộc CVĐCTC Đắk Nông

Nhận thức của người dân về di sản được nâng cao

Trong hành trình bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO (CVĐCTC) Đắk Nông, người dân giữ vai trò chủ thể. Người dân vừa trực tiếp gìn giữ di sản, vừa tham gia khai thác những tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế.

Sau khi được UNESCO ghi danh, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo vệ các điểm di sản mà còn đưa những giá trị của CVĐCTC Đắk Nông đến gần hơn với người dân.

Xuất phát từ yêu cầu này, cùng với các giải pháp về quản lý và phát huy giá trị, tỉnh Lâm Đồng xác định nâng cao nhận thức cộng đồng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Tại khu vực Buôn Choáh (xã Nam Đà), vùng lõi của CVĐCTC Đắk Nông, công tác tuyên truyền, vận động đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của người dân.

Người dân Lâm Đồng tự nguyện tháo dỡ công trình, vật kiến trúc tại Tiểu khu 1260

Điển hình, ngày 4/10, sau thời gian được chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng tuyên truyền, giải thích, một hộ dân có hành vi vi phạm về đất đai tại Tiểu khu 1260 tự nguyện tháo dỡ công trình, di dời tài sản và khôi phục hiện trạng mặt bằng.

Từ chỗ chưa nhận thức đầy đủ các quy định về quản lý, sử dụng đất đai, hộ dân đã hiểu rõ và chủ động khắc phục hậu quả.

Thực tế tại Nam Đà cho thấy, bảo tồn di sản không chỉ dựa vào các quy định quản lý mà quan trọng hơn là sự hiểu biết, đồng thuận cộng đồng. Khi nhận thức được nâng cao, người dân không chỉ tích cực gìn giữ di sản mà còn biết khai thác những giá trị văn hóa từ thiên nhiên để phát triển kinh tế.

Du khách tham quan, tìm hiểu nghề dệt của người Êđê ở buôn Buôr. (Ảnh: Hồng Thắm)

Tại buôn Buôr (xã Cư Jút), việc nâng cao nhận thức cộng đồng được gắn với định hướng phát triển du lịch bền vững.

Là một trong những điểm tham quan thuộc CVĐCTC Đắk Nông, buôn Buôr có cơ hội phát triển du lịch nhờ khai thác những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Êđê như nhà dài truyền thống, cồng chiêng, lễ hội, nghề dệt thổ cẩm và đan lát.

Trong quá trình khai thác giá trị di sản, nhận thức của người dân ngày càng được nâng cao, đặc biệt là gìn giữ bản sắc văn hóa gắn với phát triển sinh kế.

Tại hội nghị triển khai mô hình du lịch cộng đồng do UBND xã Cư Jút tổ chức mới đây, các nghệ nhân, đội cồng chiêng, đội văn nghệ và hộ dân làm nghề truyền thống đã tích cực đóng góp ý kiến, đề xuất giải pháp phát triển du lịch.

Các vật dụng truyền thống của người Êđê trở thành sản phẩm phát triển du lịch cộng đồng gắn với CVĐCTC Đắk Nông

Người dân mong muốn được hỗ trợ bảo tồn nghề truyền thống, phát triển homestay, xây dựng các sản phẩm trải nghiệm văn hóa và nâng cao kỹ năng phục vụ du khách. Qua đó, từng bước tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, tạo thêm thu nhập từ chính những giá trị di sản của quê hương.

UBND xã Cư Jút cho rằng, sự chủ động của người dân đã khẳng định, nâng cao nhận thức cộng đồng chính là nền tảng để bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế bền vững.

Giáo dục để gìn giữ, lan tỏa giá trị di sản

Giáo dục, nâng cao nhận thức cho cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đang được tỉnh Lâm Đồng chú trọng trong quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị CVĐCTC Đắk Nông. Đây được xem là giải pháp quan trọng để những giá trị di sản được gìn giữ, lan tỏa và tiếp nối qua các thế hệ.

Kể từ khi được UNESCO ghi danh, các địa phương trong vùng CVĐCTC Đắk Nông đã duy trì nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm đưa kiến thức về di sản đến gần hơn với cộng đồng.

Trong đó, giáo dục thế hệ trẻ được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần hình thành ý thức và trách nhiệm gìn giữ di sản ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Học sinh tỉnh Lâm Đồng tìm hiểu về CVĐCTC Đắk Nông

Mới đây, UBND tỉnh Lâm Đồng đã giao ngành giáo dục và các địa phương trong vùng CVĐCTC Đắk Nông đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về di sản địa chất, di sản văn hóa và đa dạng sinh học.

Các hoạt động được triển khai thông qua những cuộc thi tìm hiểu, chương trình trải nghiệm và hình thức giáo dục phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.

Các chuyên gia và cán bộ quản lý văn hóa khảo sát thực tế CVĐCTC Đắk Nông

Theo các chuyên gia, để bảo tồn bền vững CVĐCTC Đắk Nông, bên cạnh đầu tư hạ tầng, hoàn thiện các điểm di sản, cần chú trọng tới nâng cao nhận thức trong cộng đồng. Trong đó, việc đưa kiến thức về công viên địa chất vào trường học sẽ góp phần hình thành thế hệ trẻ có hiểu biết, tình yêu và trách nhiệm đối với di sản.

ThS. Đào Thị Yến Ngọc, chuyên gia mạng lưới CVĐCTC UNESCO Việt Nam cho biết, nhiều công viên địa chất trên thế giới đã chuyển hóa các kiến thức chuyên môn thành tài liệu giáo dục phù hợp với học sinh.

Theo bà Ngọc, đây là kinh nghiệm có thể nghiên cứu, vận dụng trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị CVĐCTC Đắk Nông. Cách làm này sẽ giúp những kiến thức về địa chất, thiên nhiên và văn hóa trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn với thế hệ trẻ.

Cán bộ, công chức, viên chức các xã, phường trong vùng CVĐCTC Đắk Nông được chia sẻ kinh nghiệm quản lý, bảo tồn di sản

Không chỉ hướng đến học sinh, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức còn được mở rộng đến đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và những người trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ di sản tại cơ sở.

Cuối tháng 9/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng đã tổ chức hội nghị tập huấn nâng cao nhận thức và năng lực quản lý cho lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chức các xã, phường trong vùng CVĐCTC Đắk Nông. Đây là một trong những hoạt động nhằm thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định CVĐCTC Đắk Nông vào năm 2027.

Các chuyên gia, cán bộ, công chức làm công tác quản lý tham quan khu trưng bày hiện vật CVĐCTC Đắk Nông

Thông qua tập huấn, các địa phương được cập nhật kiến thức, định hướng những giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị công viên địa chất gắn với phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế cho cộng đồng.

Hoạt động cũng góp phần nâng cao năng lực quản lý, tăng cường sự phối hợp giữa các địa phương và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong gìn giữ di sản.