Lan tỏa kỹ năng sơ cứu trong cộng đồng

Nhân viên y tế tham gia khóa đào tạo cấp cứu ngừng tuần hoàn và xử trí phản vệ. (Ảnh: Thiên Lam)

Những ngày gần đây liên tiếp có hai trường hợp gặp nạn tại cộng đồng may mắn được cứu sống trong gang tấc nhờ sự có mặt kịp thời của cán bộ y tế. Dẫu biết rằng, việc cứu người là trách nhiệm, bổn phận đặt lên vai người cán bộ y tế, nhưng đó là tại cơ sở y tế, nơi có các trang thiết bị, thuốc men đầy đủ, còn ở cộng đồng là câu chuyện hoàn toàn khác.

Sự việc thứ nhất xảy ra tại một siêu thị trên phố Phạm Ngọc Thạch, Hà Nội, khi nhân viên bảo vệ bất ngờ bị co giật toàn thân, tím tái rồi ngừng tuần hoàn. Rất may, chị Phạm Thị Thúy Hà (điều dưỡng Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai) đứng gần đó lập tức tiếp cận, kiểm tra và xác định tình trạng bệnh. Không chần chừ, chị đã tiến hành ép tim ngoài lồng ngực ngay tại chỗ, đồng thời nhờ những người chung quanh hỗ trợ gọi cấp cứu.

Sau khoảng 2 phút cấp cứu liên tục, bệnh nhân có mạch trở lại, tình trạng tím tái cải thiện, dần hồi phục ý thức và được chuyển đến bệnh viện để tiếp tục theo dõi, điều trị. Sự việc thứ hai xảy ra tại một khu nghỉ dưỡng ở Sóc Sơn (Hà Nội), khi một cháu bé 3 tuổi không may rơi xuống bể bơi, ngừng thở, ngừng tim. Rất may, bác sĩ Quỳnh Hương (Trung tâm Tiêu hóa-Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai) đang ở đó đã thực hiện hồi sức tim phổi, giúp giành lại sự sống cho cháu bé chỉ sau khoảng 2 phút.

Thực tế trong cuộc sống không nhiều người gặp được may mắn như thế. Ngừng tuần hoàn là tình trạng tối khẩn cấp. Việc cấp cứu chỉ tính bằng phút, vì chỉ sau 3 đến 5 phút không được cung cấp ô-xy, tế bào não bắt đầu tổn thương không hồi phục; sau 10 phút, nguy cơ tử vong hoặc di chứng nặng rất cao.

Qua chia sẻ của bác sĩ Quỳnh Hương và điều dưỡng Thúy Hà sau hai pha cứu người kịp thời, nhiều người bất ngờ đó là kết quả của quá trình được đào tạo bài bản và thực hành thường xuyên. Với điều dưỡng Thúy Hà “đó như một phản xạ nghề nghiệp, chỉ biết nếu không làm ngay, người này có thể sẽ không còn cơ hội sống”. Với bác sĩ Quỳnh Hương chỉ có một suy nghĩ “phải làm nhanh nhất có thể để cứu cháu bé”... Chính các khóa huấn luyện tại đơn vị công tác đã giúp hai chị hình thành phản xạ đó.

Những năm qua ban lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai đưa ra định hướng rõ ràng: Biến kỹ năng cấp cứu thành phản xạ nghề nghiệp thông qua việc chú trọng đào tạo hồi sức cấp cứu. Nó được xác định là năng lực cốt lõi cho mọi cán bộ y tế trong toàn viện, thay cho chỉ giới hạn trong chuyên ngành hồi sức hay cấp cứu. Với quan điểm “cấp cứu là kỹ năng sống còn”, Bệnh viện đã triển khai chương trình đào tạo cấp cứu ngừng tuần hoàn cho toàn bộ nhân viên y tế.

Nửa cuối năm 2025, toàn bộ khoảng 4.500 cán bộ, nhân viên được đào tạo kỹ năng này qua 30 lớp được tổ chức liên tục. Học viên phải vượt qua bài kiểm tra lý thuyết trực tuyến. Còn bài thực hành thực hiện trên mô hình với 5 tiêu chí bắt buộc: Vị trí đặt tay; độ sâu ép tim; thả tay đúng kỹ thuật; tần suất ép; kỹ thuật bóp bóng. Chỉ khi đạt cả 5 tiêu chí mới được cấp chứng nhận.

Việc phổ cập kỹ năng hồi sức tim phổi cho nhân viên y tế và xa hơn là cộng đồng sẽ giúp hình thành “những cánh tay nối dài” trong cấp cứu ban đầu. Khi kỹ năng sơ cứu được lan tỏa rộng rãi, cơ hội sống của người gặp nạn trong những phút đầu tiên-thời điểm quyết định nhất sẽ được nâng lên.

Cuối năm 2025, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Tập đoàn FPT triển khai dự án đặt máy khử rung tim tự động cho cộng đồng. Đây là bước đi nhằm nâng cao nhận thức, bổ sung thiết bị cấp cứu ban đầu và tăng cơ hội sống cho người bị ngừng tim đột ngột ngoài cơ sở y tế. Dự án được triển khai thí điểm tại các trạm y tế trên địa bàn Đà Nẵng, mỗi điểm đặt máy sẽ lập nhóm nòng cốt gồm 1 đến 2 nhân viên y tế tình nguyện được đào tạo chuyên sâu, chịu trách nhiệm quản lý, hướng dẫn sử dụng thiết bị và phổ biến kiến thức sơ cứu cho người dân. Các lớp sơ cấp cứu cộng đồng sẽ được tổ chức nhằm nâng cao kỹ năng cơ bản cho công chúng.

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân ngừng tim ngoại viện ở Việt Nam hiện lên tới 96,7%; chỉ 8,7% bệnh nhân được hồi sinh tim phổi tại chỗ, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực và thế giới. Do vậy, việc chú trọng đào tạo kỹ năng hồi sức cấp cứu hay trang bị các máy khử rung tim tự động cho cộng đồng ngoài ý nghĩa tăng cơ hội sống cho bệnh nhân ngừng tim, còn hướng tới mục tiêu xây dựng văn hóa học kỹ năng cấp cứu cơ bản- một kỹ năng công dân cần có trong xã hội hiện đại. Cách làm đó cần được nhân rộng ra nhiều cơ sở y tế và cộng đồng để giúp những người không may gặp nạn được cứu sống kịp thời.

MINH HOÀNG