Làng miến dong Quỳnh Phiêng vào vụ Tết

Không khí tất bật ấy báo hiệu một mùa làm ăn bận rộn của làng nghề miến dong Quỳnh Phiêng nơi được coi là “thủ phủ” miến dong của đồng bào Thái ở Sơn La.

Những gùi củ dong được người Thái địu trên lưng mang về sản xuất miến.

Mang nghề theo bước chân tái định cư

Gần 20 năm trước, khi nhường đất cho công trình thủy điện Sơn La, người dân Quỳnh Phiêng rời quê cũ, mang theo hành trang không chỉ là đồ đạc, mà còn là bí quyết làm miến dong đã gắn bó bao đời. Trên vùng đất mới Lóng Phiêng, từ những củ dong trồng trên nương rẫy, nghề cũ lại hồi sinh, bền bỉ như chính con người nơi đây.

Trên vùng đất mới Lóng Phiêng, nghề làm miến lại hồi sinh.

Bà Nguyễn Thị Hưởng, một trong những người gắn bó lâu năm với nghề, vừa thoăn thoắt tráng bánh miến vừa chia sẻ: “Ngày xưa làm miến chủ yếu để ăn trong nhà, biếu họ hàng, đãi khách dịp Tết. Ai ngờ bây giờ miến dong lại thành kế sinh nhai chính của cả bản”.

Theo bà Hưởng, làm miến không khó nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo. Từ khâu chọn củ dong già, rửa sạch, nghiền, lọc bột đến tráng bánh, phơi miến… mỗi công đoạn đều quyết định chất lượng sợi miến. “Riêng tráng bột là khó nhất, phải đều tay, mỏng vừa đủ, bánh chín tới mới cho ra sợi miến dai, trong”, bà Hưởng nói.

Tráng bột được đánh giá là công đoạn khó nhằn nhất trong quy trình làm miến, yêu cầu người tráng phải đều tay, sao cho lớp bánh mỏng vừa phải.

“Mỏ vàng” từ sợi miến quê

Nếu như trước đây, nhiều lao động trẻ ở Quỳnh Phiêng phải rời bản đi làm thuê dưới xuôi, thì nay nghề miến dong đã giữ chân họ ở lại. Cây dong riềng, tưởng chừng mộc mạc, đã trở thành “mỏ vàng” của bản làng.

Cây dong riềng, tưởng chừng mộc mạc, đã trở thành “mỏ vàng” của bản làng.

Nghề làm miến dong một mặt giúp ổn định kinh tế cho người dân, một mặt hạn chế tình trạng ly hương từng phổ biến ở khu vực nông thôn miền núi.

Tại hộ ông Nguyễn Văn Bắc, một hộ gia đình có thâm niên làm miến hơn 15 năm, không khí sản xuất những ngày cận Tết luôn rộn ràng. Ông Bắc cho biết: “Nhà tôi có ba lao động chính. Ngày thường mỗi người cũng kiếm được khoảng 300.000 đồng. Vào dịp cao điểm Tết, thu nhập có thể lên đến 1 triệu đồng/người/ngày. Quan trọng nhất là cả nhà được ở gần nhau, không phải đi làm ăn xa mà vẫn có thu nhập ổn định”.

Theo thống kê của xã Lóng Phiêng, hiện bản Quỳnh Phiêng có hàng chục hộ làm miến dong thường xuyên, tạo việc làm cho hàng trăm lao động tại chỗ. Nghề miến không chỉ giúp người dân cải thiện thu nhập mà còn góp phần giữ gìn cấu trúc gia đình, hạn chế tình trạng ly hương - một vấn đề từng phổ biến ở nhiều vùng nông thôn miền núi.

Giữ “chất thật” giữa thị trường cạnh tranh

Điểm làm nên thương hiệu miến dong Quỳnh Phiêng chính là cam kết “3 không”: không hóa chất tẩy trắng, không chất bảo quản, không pha trộn. Những sợi miến trắng trong, có độ đục tự nhiên theo từng mẻ nắng, là minh chứng rõ nhất cho chất lượng.

Ông Lê Văn Đoan nhận định: “Trong bối cảnh thực phẩm bẩn, thực phẩm công nghiệp tràn lan, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Đây là lợi thế lớn của miến dong truyền thống”.

Sợi miến dong Quỳnh Phiêng trắng trong, không chứa chất bảo quản.

Tuy nhiên, để đứng vững trước áp lực từ hàng công nghiệp giá rẻ, người dân Quỳnh Phiêng đã chủ động thay đổi. Máy rửa củ, máy lọc bột, máy cắt sợi được đầu tư, giúp giảm sức lao động, tăng năng suất nhưng vẫn giữ nguyên công đoạn phơi nắng tự nhiên bởi đây là yếu tố quyết định độ dai, mềm của sợi miến.

Khi sợi miến lên sàn thương mại điện tử

Điểm mới mẻ và đáng chú ý nhất của làng nghề miến dong Quỳnh Phiêng trong vài năm gần đây chính là sự nhạy bén với công nghệ số. Không còn bó hẹp ở chợ phiên hay thương lái truyền thống, nhiều hộ dân đã tự học cách bán hàng qua mạng xã hội, đặc biệt là TikTok và Facebook.

Sản phẩm miến khô đóng gói được vận chuyển đi khắp nơi, nhờ vào các sàn thương mại điện tử.

Chị Trần Thị Hương, một người trẻ trong bản, hào hứng kể: “Ban đầu mình chỉ quay video cho vui, quay cảnh tráng bánh, phơi miến. Không ngờ nhiều người xem, hỏi mua. Bây giờ mỗi ngày chốt được vài chục đơn, gửi đi Hà Nội, Hải Phòng, thậm chí cả miền Trung”. Những video mộc mạc, chân thật về quy trình làm miến truyền thống lại chính là “chìa khóa” giúp sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng đô thị những người đang tìm kiếm thực phẩm sạch, rõ nguồn gốc. Từ màn hình điện thoại, sợi miến dong Quỳnh Phiêng đã vượt núi, băng đèo, có mặt trong nhiều gian bếp hiện đại.

Sợi miến dong Quỳnh Phiêng đã vượt núi, băng đèo, có mặt trong nhiều gian bếp hiện đại.

Theo các chuyên gia kinh tế nông thôn, mô hình làng nghề như Quỳnh Phiêng là minh chứng rõ nét cho hướng phát triển bền vững: kết hợp giữa truyền thống và hội nhập. Khi người dân làm chủ được chuỗi giá trị từ nguyên liệu, sản xuất đến tiêu thụ, lợi ích kinh tế sẽ được giữ lại tại cộng đồng.

Việc không phải đi làm ăn xa giúp giảm áp lực xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống theo cách mới. Trẻ em trong bản lớn lên cùng phên miến, cùng câu chuyện làm nghề của cha mẹ, hình thành niềm tự hào về sản phẩm quê hương.

Rời Quỳnh Phiêng trong buổi chiều muộn, khi nắng xuân còn vương trên những sợi miến trắng muốt, dễ dàng cảm nhận một mùa xuân ấm no đang hiện hữu nơi đây. Những phên miến không chỉ phơi nắng, phơi sương mà còn phơi cả hy vọng về một tương lai bền vững. Giữa đại ngàn Tây Bắc, sợi miến dong Quỳnh Phiêng lặng lẽ nối dài hành trình từ bếp lửa bản làng đến không gian số, trở thành biểu tượng cho sự thành công khi truyền thống gặp gỡ công nghệ và khi người nông dân tự tin bước vào hội nhập bằng chính giá trị chân thật của mình.

CTV Thu Hà/VOV.VN