Làng nghề truyền thống xứ Quảng linh hoạt thích ứng thị trường

Bà Trần Thị Mai (bên trái) và bà Trần Thị Loan vẫn lặng lẽ gìn giữ nghề dệt chiếu cói ở làng Thạch Tân. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Linh hoạt hướng đi

Tại khối phố Thạch Tân (phường Bàn Thạch), tiếng lách cách từ những khung dệt vẫn đều đặn vang lên mỗi ngày, không chỉ gìn giữ nét nghề truyền thống trăm năm mà còn mở ra hướng đi mới để thích ứng với thời thế.

“Nghề dệt chiếu ở Thạch Tân đã hình thành từ hàng trăm năm trước. Không ai còn nhớ chính xác nghề bắt đầu từ khi nào, chỉ biết rằng qua bao thế hệ, nhiều người dân vẫn còn giữ thói quen lao động bên khung dệt”, bà Trần Thị Mai bộc bạch.

Nghề dệt chiếu Thạch Tân một thời hưng thịnh, xóm làng rộn rã tiếng đưa thoi. Tuy nhiên, nhịp sống hiện đại đang đặt nghề thủ công truyền thống trước áp lực lao động ngày càng thu hẹp, thị trường tiêu thụ bó hẹp và vấp phải sự cạnh tranh gay gắt từ các sản phẩm công nghiệp.

[VIDEO] - Bà Trần Thị Mai nói về cách gìn giữ nghề dệt chiếu cói:

Hiện nay, Thạch Tân chỉ còn hơn 20 hộ gắn bó thường xuyên với nghề. Ngoài những tấm chiếu truyền thống, nhiều hộ đã sáng tạo thêm các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cói như: túi xách, mũ, đệm ngồi, bình hoa, hộp quà... Những sản phẩm này vừa giữ được nét mộc mạc truyền thống, vừa đáp ứng thị hiếu hiện đại, góp phần nâng cao giá trị cây cói và cải thiện thu nhập cho người dân.

Bà Huỳnh Thị Lan cho biết: “Du khách đến với vùng quê nắng gió miền Trung rất cần những chiếc mũ chống nắng, vừa làm vật kỷ niệm khi ghé Thạch Tân, nên tôi chọn làm mũ cói để bán. Đồng thời, tôi cũng gửi sản phẩm cho các hộ gần di tích Địa đạo Kỳ Anh để bán cho khách tham quan, giúp mọi người cùng có thêm thu nhập”.

Không chỉ dừng lại ở việc mua bán sản phẩm, làng nghề còn có tiềm năng phát triển thành điểm du lịch trải nghiệm. Tại đây, du khách được trực tiếp tìm hiểu quy trình làm chiếu, thử dệt những sợi cói đầu tiên và lắng nghe câu chuyện của các nghệ nhân cả đời gắn bó với nghề.

Theo bà Trần Thị Mai, bên cạnh việc dệt chiếu hằng ngày, bà luôn sẵn lòng hướng dẫn du khách tự tay đan chiếu để cảm nhận nét đẹp nghề truyền thống do cha ông truyền lại. Khi du khách được trải nghiệm thú vị, làng nghề sẽ được quảng bá rộng rãi và thu hút nhiều khách hơn.

Khách du lịch tham quan Địa đạo Kỳ Anh và thích thú với cách làm chiếu cói. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Theo Chi cục Phát triển nông thôn thành phố, trên địa bàn hiện có 18 nghề truyền thống, 8 làng nghề và 22 làng nghề truyền thống. Các làng nghề được công nhận phân bố không đều, phần lớn tập trung ở các xã đồng bằng và 6 xã miền núi.

Trong tổng số 30 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận, có 16 làng nghề duy trì hoạt động ổn định, chủ yếu thuộc các nhóm ngành: điêu khắc đá, mộc mỹ nghệ, chổi đót, chế biến nước mắm, hải sản… Một số làng nghề phát triển mạnh mẽ, mang lại thu nhập cao nhờ gắn kết với du lịch như: làng nghề mộc Kim Bồng, gốm Thanh Hà (Hội An), trồng rau Trà Quế, nghề tre dừa Cẩm Thanh...

Nhiều sản phẩm làng nghề đã được công nhận đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 4 sao như: nước mắm Cửa Khe, bánh tráng Đại Lộc, phở sắn Đông Phú, đèn lồng Hội An… Chương trình OCOP cũng ưu tiên phát triển các sản phẩm, ngành nghề nông thôn mang đậm giá trị văn hóa, truyền thống địa phương...

Theo ông Nguyễn Thế Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn thành phố, những mô hình du lịch này không chỉ thúc đẩy kinh tế địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân nhờ thu hút du khách trải nghiệm dịch vụ và tiêu thụ sản phẩm, mà còn góp phần quảng bá thương hiệu, bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa của làng nghề.

[VIDEO] - Nghề dệt chiếu cói của làng Thạch Tân:

Mở rộng thị trường cho sản phẩm làng nghề

Những năm qua, thành phố Đà Nẵng triển khai nhiều hoạt động nhằm bảo tồn, khôi phục và phát triển các nghề, làng nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế nông thôn và du lịch.

Các hoạt động tập trung vào công tác tuyên truyền, quảng bá, hỗ trợ phát triển sản phẩm, xúc tiến thương mại, đào tạo và truyền nghề, tổ chức lễ hội, đồng thời kết nối nghề truyền thống với các tour du lịch trải nghiệm.

Năm 2024, thành phố tổ chức Festival Nghề truyền thống với nhiều hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề; trình diễn kỹ nghệ truyền thống và quảng bá các giá trị văn hóa, lịch sử địa phương.

Sự kiện đã kết nối hiệu quả giữa các nghệ nhân, thợ giỏi, cơ sở sản xuất, hợp tác xã với người tiêu dùng và du khách; đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò của việc bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề truyền thống.

Bên cạnh đó, thành phố tích cực hỗ trợ các cơ sở, hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp làng nghề tham gia hội chợ, triển lãm, xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu; đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số.

Nhiều sản phẩm làng nghề có chất lượng và mẫu mã phù hợp cũng được định hướng phát triển thành sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo động lực để người dân giữ nghề.

Phát huy vai trò của nghệ nhân, thợ giỏi trong việc truyền nghề và đẩy mạnh xúc tiến thương mại nhằm mở ra cơ hội cho làng nghề phát triển. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Trong giai đoạn 2025 - 2026, công tác bảo tồn và phát triển làng nghề tiếp tục được triển khai gắn với xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư, phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn và Chương trình OCOP.

“Trong năm 2026, thành phố sẽ tổ chức chuỗi hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại và phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn. Trọng tâm là trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề; kết nối các chủ thể sản xuất với doanh nghiệp, nhà đầu tư, nhà phân phối và du khách. Những hoạt động này góp phần quảng bá thương hiệu làng nghề Đà Nẵng, mở rộng thị trường và thúc đẩy các mô hình làng nghề gắn với du lịch”, ông Hùng cho biết.

Thực tế, việc kết hợp bảo tồn nghề với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm tại các làng nghề mộc, gốm, đan lát, dệt thổ cẩm, trồng rau, tre dừa... tạo ra các sản phẩm, dịch vụ đặc trưng, giúp tăng thu nhập cho người dân, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận, kế thừa và phát huy nghề truyền thống.