Lễ cúng đầu năm đậm chất nhân văn của người Jarai ở Đắk Lắk
Trong những ngày đầu năm, người Jarai tại xã Ea Sup, tỉnh Đắk Lắk rộn rã không khí lễ hội. Giữa cây nêu cao vút và tiếng cồng chiêng vang rộn, bà con cùng thực hiện nghi lễ cúng thần, cầu bình an, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no. Lễ vừa là nghi thức tâm linh và còn là biểu tượng văn hóa, gắn kết cộng đồng
Thầy cúng Y Phi Mjâo, buôn A1, xã Ea Sup, tỉnh Đắk Lắk cho biết, theo phong tục từ xa xưa, sau khi mùa màng thu hoạch xong, mọi người trong buôn làng cùng nhau tổ chức lễ hội. Lễ này thể hiện lòng biết ơn về thành quả một năm làm việc, cầu mong một năm mới bình yên, mùa màng tươi tốt, dân làng khỏe mạnh, đoàn kết.
Trong quan niệm của người Jarai, các vị thần luôn linh thiêng và che chở cho buôn làng, nhất là thần nước, thần rừng. Dù nhiều tục cũ đã giản lược theo thời gian, nghi lễ cúng vẫn được gìn giữ, như một nhịp cầu nối giữa con người với đất, với rừng, thể hiện lòng biết ơn và niềm tin rằng thần linh sẽ phù hộ cho buôn làng an lành, mùa màng tươi tốt.
Thầy cúng Y Phí Mjâo (bên trái) đọc lời cúng mời gọi các vị thần linh
Thầy cúng Y Phi Mjâo, nói: “Cúng Thần buôn để cầu cho buôn làng được bình yên, khỏe mạnh. Sau cúng thần buôn thì chúng tôi làm lễ cúng thần nước, cúng Khẩu hó để cho vật nuôi như heo, trâu bò sinh sôi nảy nở, tránh được dịch bệnh, lễ cúng này chúng tôi làm theo người Lào. Chúng tôi làm lễ cúng thần buôn để tất cả mọi người đều vui vẻ, phấn khởi”.
Trước khi lễ cúng diễn ra, già làng sẽ tổ chức họp buôn để phân công nhiệm vụ. Những thanh niên khỏe mạnh sẽ vào rừng lấy lồ ô, tre, nứa để dựng cây nêu. Cây nêu được xem như nhịp cầu tâm linh, giúp dân làng gần gũi hơn với các vị thần. Trong khi đó, phụ nữ ở nhà giã gạo, ủ rượu cần và chuẩn bị các món ăn truyền thống.
Anh Y Nô Ksơr, buôn A1, xã Ea Sup, tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Đầu năm chúng tôi thường tổ chức lễ cúng thần sông, thần núi, cúng Khẩu hó. Ngày này tất cả các buôn tập trung về đây sum họp, ở đây thì có buôn A1, A2 làm chung, hằng năm đều như vậy hết”.
Đội chiêng Jarai xã Ea Sup tại Liên hoan văn hóa cồng chiêng và nhạc cụ truyền thống các dân tộc tỉnh Đắk Lắk năm 2025.
Sau lễ cúng thần buôn, bà con trong làng tiếp tục mời một thầy cúng khác thực hiện nghi lễ cúng thần nước. Lễ cúng được tổ chức tại bến nước, là nơi gắn liền với đời sống sinh hoạt của cộng đồng. Trong lễ cúng này sẽ tiến hành buộc chỉ cổ tay cho già làng, một nghi thức mang ý nghĩa cầu bình an, bảo vệ và gắn kết cộng đồng.
Theo ông Y Duk Ksơr, người dân buôn B1, xã Ea Sup, tỉnh Đắk Lắk, đây là nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Jarai, thể hiện sự gắn bó hài hòa với thiên nhiên, đồng thời nhắc nhở con cháu biết trân trọng nguồn nước, đất đai và rừng núi.
“Làm lễ cúng thần buôn (yang plơi) cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, lúc thóc đầy kho, đủ ăn đủ mặc, gia đình được khỏe mạnh, may mắn cả năm, lễ vật cúng thường là con trâu. Còn lễ cúng thần nước (yang ia) thường được cúng bằng con heo, để mọi gia đình đều có cuộc sống ấm no, con cháu đông đủ, gia đình đề huề, không ai bị đói khổ. Để chuẩn bị cho lễ cúng thì có gì mang nấy thôi, người mang gạo, người mang gà, người mang ché rượu, tất cả bà con trong buôn làng cùng nhau đến tham gia lễ cúng mừng năm mới, mừng mùa mới”, ông Y Duk Ksơr cho biết thêm.
Lễ cúng đầu năm của đồng bào Jarai không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là dịp mọi người trong buôn gặp gỡ, gắn kết tình làng nghĩa xóm. Những phong tục cổ xưa được lưu giữ và thay đổi phù hợp, giúp thế hệ trẻ hiểu giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời kết nối cộng đồng trong cuộc sống hiện đại.
