Lễ hội đua bò Bảy Núi - di sản văn hóa sống động của vùng đất An Giang

Từ nhiều tháng trước khi tiếng còi khai cuộc vang lên, không khí ở các phum sóc từ Núi Cấm, Chi Lăng, Tịnh Biên đến An Cư đã sôi động khác thường. Đối với người nông dân Khmer Bảy Núi, đôi bò không đơn thuần là tài sản hay sức kéo, mà là người bạn đồng hành, là "chiến binh" mang niềm tự hào của cả gia đình và xóm làng.

Để chuẩn bị cho vài phút bứt phá quyết liệt trên đường đua, việc chăm sóc "bò chiến" là cả một nghệ thuật được đúc kết qua nhiều thế hệ. Chị Nguyễn Thị Thúy Ngọc (phường Tịnh Biên) - chủ đôi bò mang số 15 từng giành giải Nhì cấp tỉnh năm 2023 và 2025 - chia sẻ: "Trước ngày tranh tài, bò được cho nghỉ ngơi hoàn toàn và điều chỉnh bớt lượng thức ăn thô để giữ thể trạng nhẹ nhàng.

Đến chiều hôm trước ngày thi đấu, bò được bồi bổ bằng cách cho uống nước dừa tươi, lòng đỏ trứng gà hoặc thức uống tăng lực. Sáng hôm sau trước khi ra sân, bò chỉ ăn nhẹ chút cháo thôi". Nhưng kỹ thuật khó nhất lại nằm ở việc ghép đôi. Hai con bò đực (thường từ 3-4 tuổi và đã được thiến để dịu tính) phải luyện tập sao cho chân bước cùng nhịp, lực kéo đồng đều, chỉ cần 1 con chạy nhanh hơn kéo lệch bừa sang bên, đôi bò đó sẽ bị loại ngay lập tức. Chính vì thế, trong những buổi chiều tà, mặt sân Chùa Rô đặc quánh bùn nước lại chứng kiến cảnh các chủ bò cần mẫn cho bò dầm bùn, làm quen với địa hình để lướt bừa mượt mà nhất.

Hàng chục đôi bò tập trung trước giờ tranh tài

Nếu đôi bò là "mãnh thú” trên đường đua thì người "nài bò” chính là linh hồn điều phối trận chiến. Đứng trên chiếc bừa gỗ mong manh giữa làn bùn bắn tung bọt trắng xóa, người nài phải sở hữu sức khỏe phi thường, khả năng giữ thăng bằng tuyệt đối và trên hết là sự am hiểu đến tận cùng tính nết từng con bò. Anh Huỳnh Minh Vũ (ngụ xã Tri Tôn), tay nài có hơn 10 năm kinh nghiệm, trải lòng về cái nghề chứa đựng bao hiểm nguy: "Mỗi con bò có một nết riêng. Có con thích ôm sát cua vào trong, có con lại theo xu hướng tạt ra ngoài. Người nài phải thuộc lòng đặc tính ấy để dồn lực lên cây bừa, giữ hướng chạy thẳng. Đến đoạn bứt phá ở những mét cuối, chỉ một nhịp roi giục đúng lúc mới giúp đôi bò bứt tốc về đích an toàn".

Hội đua bò truyền thống Chùa Rô tranh Cúp Phân bón Cà Mau năm 2026 bước vào mùa thứ 12, với sự tham gia của 32 đôi bò, tiếp tục viết nên câu chuyện kiên cường về nét đẹp văn hóa di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ lúc tờ mờ sáng, những "vận động viên" lực lưỡng, cơ bắp cuồn cuộn, đôi mắt sáng, trang điểm bằng cặp lục lạc vang tiếng leng keng và những sợi dây xỏ mũi rực rỡ được đưa đến sân đua. Khác với vẻ lấm lem nhẫn nại thường ngày trên luống cày, sáng nay chúng là những chiến binh kiêu hãnh của phum sóc và đứng ngay sau lưng là những người nông dân Khmer khoác lên mình bộ quần áo gọn gàng, tay lăm lăm cây roi tre có gắn đinh, ánh mắt toát lên sự tập trung cao độ và lòng quyết tâm chinh phục đường đua lầy lội.

Các đôi bò bứt tốc về đích

Khi cờ hiệu phất xuống, hàng ngàn khán giả vòng trong, vòng ngoài nín thở rồi vỡ òa trong tiếng vỗ tay rào rào. Bốn chân bò guồng bứt tốc, kéo theo chiếc bừa nhỏ mỏng manh xé toạc mặt nước, lao đi như mũi tên dũng mãnh. Người điều khiển khom lưng, giữ thăng bằng điêu luyện trên thanh gỗ hẹp bằng đôi chân trần rắn chắc, vừa ghì dây cương vừa vung roi nhịp nhàng. Có những đoạn cua gắt, nước bùn trùm kín cả người và bò, nhưng tiếng hò hét rợp trời từ bờ ruộng như tiếp thêm sức mạnh vô hình, đẩy những đôi bò bứt phá mãnh liệt về đích.

Lễ hội đua bò Bảy Núi giờ không còn co cụm trong không gian phum sóc nhỏ hẹp mà đã trở thành sự kiện văn hóa - du lịch tầm cỡ, được phát sóng trực tiếp trên nhiều kênh của sóng quốc gia. Hội đua năm nay trở thành không gian văn hóa đa sắc màu với hàng loạt hoạt động đồng hành, như: cấy mạ tại Chùa Rô giúp giáo dục thế hệ trẻ về tập quán canh tác và nét đẹp nguồn cội, trao tặng 100 xe đạp cho học sinh nghèo vượt khó, cuộc thi ảnh đẹp... Sau nửa ngày tranh tài, đôi bò của ông Nguyễn Thanh Tùng (xã Núi Cấm) đoạt giải Nhất, đôi bò của ông Nguyễn Thành Tài (xã An Cư) nhận giải Nhì, đôi bò của ông Thái Bình Nguyên (phường Chi Lăng) được giải Ba, đôi bò của chị Nguyễn Thị Thúy Ngọc (phường Tịnh Biên) nhận giải Tư.

Hơn cả một cuộc tranh tài thể thao, đua bò Chùa Rô là nhịp cầu văn hóa thiêng liêng nối liền quá khứ - hiện tại. Hoạt động này gắn liền với dịp lễ Senne Dolta mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là khoảnh khắc đồng bào Khmer tưởng nhớ ông bà tổ tiên và tạ ơn đất trời đã ban cho mùa màng tươi tốt. Qua 12 lần tổ chức, Hội đua bò truyền thống Chùa Rô đã khẳng định sức sống mãnh liệt của một di sản văn hóa phi vật thể xuất phát từ chính trái tim người lao động. Quan trọng hơn, qua đó giúp gắn kết nghĩa tình giữa các dân tộc Kinh - Khmer - Hoa cùng sinh sống trên dải đất biên cương.