Lễ Kan Ben - tấm lòng hướng về cội nguồn của đồng bào Khmer

Xôi đã chín, đồng bào Khmer xã Đông Thái cùng ngồi thành vòng tròn, vắt cơm nếp thành từng nắm nhỏ, tròn đều để chuẩn bị thực hiện nghi lễ Kan Ben.

Những nồi xôi đỏ lửa rạng sáng

Khoảng 3 giờ sáng, tại chùa Xẻo Cạn, ấp Cạn Vàm, xã Vĩnh Hòa, đồng bào Khmer đã tập trung chuẩn bị cơm nếp vắt. Người nhóm lửa, người nấu xôi, luộc khoai, người sắp xếp khay và lễ vật. Nếp được ngâm từ chiều hôm trước, khi nấu chín trộn với mè đen, nước cốt dừa, một ít muối và đường, tạo vị béo thơm.

Khoảng 4 giờ 30 phút, xôi chín, mọi người quây quần vắt thành từng nắm nhỏ, tròn đều. Mỗi người một việc, cùng hoàn tất lễ vật trước giờ hành lễ.

Chị Thị Đầm, ngụ ấp Cạn Vàm, cho biết: “Đến mùa Sene Đôn Ta, bà con lại rủ nhau lên chùa làm cơm nếp vắt. Ai cũng mong góp chút lòng thành để tưởng nhớ ông bà, cha mẹ đã khuất. Phong tục này được ông bà truyền lại từ lâu đời nên chúng tôi cố gắng gìn giữ, rồi chỉ dạy cho con cháu để sau này các cháu lớn lên vẫn nhớ và tiếp tục làm theo”.

Lễ đặt cơm nếp vắt, gọi là Kan Ben, diễn ra trong 15 ngày, từ ngày 16 đến ngày cuối tháng 8 âm lịch. Trong thời gian này, con cháu dâng lễ, hồi hướng phước báu và tưởng nhớ ông bà, tổ tiên, những người đã khuất.

Việc chuẩn bị lễ vật không chỉ là chuyện riêng của từng gia đình mà còn là sinh hoạt chung của phum, sóc. Em Thị Ngọc Hân, 18 tuổi, ngụ xã Giang Thành, đã tham gia lễ đặt cơm nếp vắt tại chùa Tà Teng được 5 năm.

Hân chia sẻ: “Ban đầu, em chỉ làm theo mọi người, về sau hiểu hơn ý nghĩa của nghi lễ, em càng thấy quý phong tục này”.

Đồng bào Khmer xếp cơm nếp vắt vào khay, chuẩn bị thực hiện nghi lễ Kan Ben trong mùa Sene Đôn Ta.

Phong tục được trao truyền

Sau khi chư tăng hoàn thành nghi thức tụng kinh Tam bảo, phật tử thực hiện lễ đặt cơm nếp vắt. Đoàn người thành kính đi quanh chính điện, hay còn gọi là nhiễu Phật, 3 vòng giữa tiếng tụng kinh. Những nắm cơm nếp được đặt hoặc rải tại các vị trí theo nghi thức địa phương, gửi gắm lòng thành và ước nguyện hồi hướng phước báu đến người đã khuất.

Đại đức Danh Hữu Giang, Phó Ban Quản trị chùa Sóc Xoài, cho biết: “Điều đặc biệt của lễ Kan Ben là bà con cùng hướng về người thân đã khuất bằng tấm lòng thành kính. Qua mỗi mùa lễ, bà con không chỉ thực hành tín ngưỡng mà còn có dịp gặp gỡ, gắn kết với nhau trong sinh hoạt cộng đồng”.

Năm nay, nghi lễ diễn ra từ ngày 27/9 đến ngày 9/10; ngày Phchum Ben – hội tụ cơm vắt được tổ chức ngày 10/10. Đây là dịp đồng bào Khmer thực hành tín ngưỡng, gặp gỡ, thăm hỏi và vun đắp tình đoàn kết.

Đồng bào Khmer đi quanh chính điện 3 vòng, đặt nắm cơm nếp với lòng thành và ước nguyện hồi hướng phước báu đến người đã khuất.

Theo Hòa thượng Danh Đổng, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Chủ tịch Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh, lễ đặt cơm nếp vắt đã trở thành phong tục gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và Phật giáo Nam tông Khmer.

Hòa thượng Danh Đổng nhấn mạnh: “Lễ Kan Ben không chỉ thể hiện lòng hiếu kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer. Để nét đẹp này được tiếp nối, cần sự hướng dẫn của chư tăng, sự gìn giữ của các gia đình và việc tạo điều kiện cho thế hệ trẻ trực tiếp tham gia, hiểu được ý nghĩa của phong tục, từ đó tự nguyện gìn giữ và phát huy truyền thống của dân tộc”.

Mỗi nắm cơm nếp vắt vừa là lễ vật dâng cúng, vừa gửi gắm tình cảm của con cháu đối với ông bà, tổ tiên, đồng thời nối dài truyền thống qua các thế hệ.