Liên kết sản xuất nông nghiệp bền vững - Bài cuối: Kinh tế tập thể - 'cầu nối' trong chuỗi giá trị

Không chỉ giúp nông dân tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, các hợp tác xã còn đóng vai trò kết nối với doanh nghiệp, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Nhờ đó, nhiều nông sản địa phương từng bước nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường và mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Hợp tác xã kiểu mới tạo sức mạnh liên kết

Trên các diện tích thực hiện chuỗi liên kết "3 nhà" được đánh giá là giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào, tăng năng suất và cải thiện thu nhập cho người dân.

Trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững tại Quảng Trị, kinh tế tập thể và hợp tác xã kiểu mới đang trở thành lực lượng quan trọng trong việc kết nối nông dân với doanh nghiệp, hình thành chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ nông sản. Theo thống kê của tỉnh Quảng Trị, thu nhập bình quân của nông dân tham gia các hợp tác xã kiểu mới hiện đạt từ 70 - 90 triệu đồng/năm, cao hơn đáng kể so với sản xuất riêng lẻ trước đây.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Hồ tiêu Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị - nơi hơn 300 thành viên đang canh tác trên diện tích hơn 140 ha hồ tiêu. Sau nhiều năm chuyển đổi từ phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất hữu cơ, các thành viên của hợp tác xã đã nắm vững quy trình kỹ thuật, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, sản phẩm hồ tiêu của hợp tác xã đã đạt chứng nhận của các thị trường khó tính như Nhật Bản và Liên minh châu Âu.

Ông Nguyễn Tấn Minh - Giám đốc Hợp tác xã Hồ tiêu Vĩnh Linh cho biết, quá trình chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ ban đầu gặp nhiều khó khăn do người trồng chưa quen với phương thức canh tác mới. Khi được tuyên truyền về phương pháp trồng hữu cơ và hướng dẫn kỹ thuật mới, ban đầu, nhiều người chưa đặt trọn niềm tin.

Phải mất khá nhiều thời gian tuyên truyền, tổ chức các lớp tập huấn thì người trồng mới dần nhận thức được lợi ích của sản xuất an toàn và có liên kết. Đến nay, hầu hết thành viên hợp tác xã đã thay đổi nhận thức, chủ động áp dụng quy trình sản xuất hiện đại nhằm nâng cao chất lượng nông sản.

Không riêng hồ tiêu, nhiều hợp tác xã trên địa bàn tỉnh cũng đang từng bước khẳng định vai trò trong việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp. Tại một số địa phương như Vĩnh Linh, Hải Lăng hay Cam Lộ, các hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết với doanh nghiệp để hình thành vùng sản xuất tập trung. Thông qua hợp tác xã, nông dân được hỗ trợ từ khâu cung ứng giống, vật tư đầu vào đến hướng dẫn kỹ thuật canh tác và bao tiêu sản phẩm. Nhờ vậy, sản xuất nông nghiệp từng bước giảm tình trạng manh mún, nhỏ lẻ, nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả kinh tế.

Ông Trần Trung Dũng - Giám đốc Công ty TNHH Thiên Nam (Quảng Trị) cho rằng, hợp tác xã đóng vai trò như “cánh tay nối dài” của doanh nghiệp trong việc xây dựng vùng nguyên liệu. Thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp có thể phối hợp với chính quyền địa phương và người dân để tổ chức sản xuất một cách đồng bộ và hiệu quả.

Theo đại diện một số doanh nghiệp, việc liên kết thông qua hợp tác xã giúp giảm đáng kể chi phí giao dịch, đồng thời bảo đảm sự thống nhất về quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc, những yếu tố ngày càng quan trọng khi tham gia thị trường trong nước và quốc tế.

Đòn bẩy nâng tầm nông sản địa phương

Cán bộ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Trị thường xuyên kiểm tra tình hình sâu bệnh trên diện tích sản xuất theo mô hình chuỗi liên kết "3 nhà".

Hiện Quảng Trị có 207 hợp tác xã kiểu mới hoạt động sản xuất kinh doanh gắn với chuỗi giá trị; trong đó, khoảng 150 đơn vị đã ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Các hợp tác xã không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào khâu chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Nhờ đó, nhiều nông sản đặc trưng của địa phương như hồ tiêu, gạo hữu cơ, cà phê, cao dược liệu hay sản phẩm nông nghiệp sạch đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Theo ông Bùi Phước Trang - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Trị, thời gian qua, ngành nông nghiệp đã tham mưu nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Các chính sách khuyến khích, kết nối và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp đã giúp mô hình liên kết giữa doanh nghiệp - hợp tác xã và nông dân ngày càng bền vững hơn.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận các chương trình khuyến nông, đào tạo quản lý, chuyển giao khoa học kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, quản lý vùng trồng cũng như truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Ông Trần Quốc Tuấn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cho biết, để xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp và nông dân, vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng cơ chế chính sách rất quan trọng. Theo đó, chuỗi liên kết phải có hợp đồng rõ ràng, minh bạch, có ràng buộc pháp lý; đồng thời lợi nhuận và rủi ro cần được chia sẻ hài hòa giữa doanh nghiệp và nông dân. Bên cạnh đó, Nhà nước đóng vai trò đồng hành, giám sát và hỗ trợ để chuỗi liên kết hoạt động hiệu quả.

Tuy nhiên, quá trình phát triển các mô hình liên kết trong nông nghiệp tại Quảng Trị vẫn còn một số khó khăn như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, việc tích tụ đất đai còn hạn chế; năng lực của một số hợp tác xã chưa đồng đều và nguồn lực đầu tư cho hạ tầng nông nghiệp còn thiếu. Ngoài ra, khả năng tiếp cận thị trường của nhiều hợp tác xã còn hạn chế, đặc biệt là trong hoạt động xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ các cơ quan quản lý Nhà nước cũng như sự chủ động đổi mới từ chính các hợp tác xã - ông Tuấn nhận xét.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách khuyến khích liên kết sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển giao khoa học kỹ thuật; xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn và đẩy mạnh xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Đồng thời, định hướng phát triển các hợp tác xã theo hướng chuyên nghiệp, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô sản xuất và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.

Với sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, nông nghiệp Quảng Trị được kỳ vọng sẽ tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hiện đại, bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn trên thị trường. Trong đó, kinh tế tập thể và các hợp tác xã kiểu mới sẽ tiếp tục đóng vai trò là “cầu nối” quan trọng, góp phần nâng tầm giá trị nông sản địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn tới.

Bài và ảnh: Tá Chuyên (TTXVN)