Liệu quốc gia giàu có bậc nhất thế giới có giới hạn dân số?

Đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người đang chia rẽ xã hội Thụy Sĩ. Ảnh: Keystone

Ngày 14/6, cử tri Thụy Sĩ sẽ bỏ phiếu về sáng kiến do đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) đề xuất, theo đó dân số thường trú của nước này không được vượt quá 10 triệu người. Nếu dân số tiếp tục tăng và chạm ngưỡng trên trong tương lai, Chính phủ sẽ phải thực hiện các biện pháp hạn chế nhập cư, thậm chí xem xét lại những cam kết với Liên minh châu Âu (EU) liên quan đến tự do đi lại của người lao động.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh dân số Thụy Sĩ đã tăng nhanh trong hơn hai thập kỷ qua. Từ khoảng 7,2 triệu người năm 2000, dân số nước này hiện đã vượt 9 triệu người, trong đó phần lớn mức tăng đến từ nhập cư. Theo dự báo, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, dân số Thụy Sĩ có thể đạt mốc 10 triệu người trong giai đoạn từ năm 2033 đến 2041.

Lo ngại về áp lực dân số

Những người ủng hộ sáng kiến cho rằng tốc độ gia tăng dân số đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với cơ sở hạ tầng, giao thông công cộng và thị trường nhà ở ở Thụy Sĩ.

Áp phích vận động của đảng Nhân dân Thụy Sĩ với nội dung "Không phải Thụy Sĩ với 10 triệu dân. Đây là sáng kiến phát triển bền vững". Ảnh: Keystone/SDA

Tại nhiều thành phố lớn như Zurich, Geneva hay Basel, giá thuê nhà liên tục tăng trong những năm gần đây. Nhu cầu về trường học, bệnh viện và các dịch vụ công cũng gia tăng. SVP cho rằng nhập cư quy mô lớn là nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng quá tải và làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

Lập luận này nhận được sự đồng tình của một bộ phận cử tri, đặc biệt trong bối cảnh làn sóng nhập cư vẫn là chủ đề gây tranh luận ở nhiều quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc quy toàn bộ trách nhiệm cho người nhập cư là cách tiếp cận đơn giản hóa một vấn đề phức tạp.

Xét về mật độ dân số, Thụy Sĩ vẫn thấp hơn nhiều đô thị lớn của châu Âu. Zurich - thành phố đông dân nhất nước - có mật độ dân cư thấp hơn Berlin và chỉ bằng một phần nhỏ so với Paris. Diện tích nhà ở bình quân đầu người của Thụy Sĩ cũng cao hơn mức trung bình của châu Âu.

Các số liệu kinh tế cho thấy, thu nhập của người dân vẫn tăng cùng với chi phí sinh hoạt. Năng lực tiết kiệm của các hộ gia đình nhìn chung được cải thiện trong những năm gần đây, phản ánh nền tảng kinh tế vẫn duy trì sức cạnh tranh cao.

Theo nhiều nhà phân tích, áp lực nhà ở hay hạ tầng chủ yếu xuất phát từ việc nguồn cung chưa theo kịp nhu cầu, thay vì đơn thuần là hệ quả của nhập cư. Giải pháp được đề xuất là đẩy mạnh xây dựng nhà ở, đặc biệt là các mô hình nhà ở công cộng và nhà ở hợp tác xã vốn được đánh giá cao tại Thụy Sĩ.

Nguy cơ tác động tới quan hệ với EU

Điều khiến cuộc bỏ phiếu thu hút sự quan tâm không chỉ nằm ở câu chuyện dân số.

Nếu sáng kiến được thông qua và dân số vượt ngưỡng 10 triệu người trong tương lai, Chính phủ Thụy Sĩ sẽ phải tìm cách chấm dứt hoặc điều chỉnh thỏa thuận tự do đi lại với EU. Đây là một trong những trụ cột quan trọng trong hệ thống hiệp định giúp Thụy Sĩ tiếp cận thị trường chung châu Âu.

Người dân Thụy Sĩ bên sông Limmat gần Lindenhof ở Zurich. Ảnh: Alamy

Các đảng phái còn lại trong Quốc hội Thụy Sĩ đều phản đối đề xuất này, cho rằng nó có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với nền kinh tế.

EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Thụy Sĩ. Hơn một nửa lượng hàng hóa xuất khẩu của nước này được tiêu thụ tại thị trường châu Âu. Hàng trăm nghìn lao động xuyên biên giới từ Đức, Pháp, Italy và Áo cũng đóng vai trò quan trọng đối với nhiều ngành kinh tế, từ y tế, giáo dục đến công nghệ cao.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng phân mảnh, nhiều chuyên gia cảnh báo việc làm suy yếu quan hệ kinh tế với EU có thể khiến Thụy Sĩ đối mặt với những thách thức lớn hơn bất kỳ lợi ích nào từ việc hạn chế nhập cư.

Sự cởi mở và bài học tăng trưởng

Trong nhiều thập kỷ, Thụy Sĩ được xem là một trong những ví dụ thành công nhất về mô hình kinh tế mở.

Không sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, quốc gia này xây dựng sự thịnh vượng dựa trên môi trường kinh doanh ổn định, chất lượng giáo dục cao và khả năng thu hút nhân lực quốc tế. Nhiều tập đoàn lớn mang tính biểu tượng của Thụy Sĩ như Nestlé, Novartis hay Swatch đều gắn liền với đóng góp của các doanh nhân và chuyên gia nước ngoài.

Các nhà kinh tế cho rằng chính sự cởi mở đối với dòng vốn, công nghệ và nhân tài toàn cầu đã giúp Thụy Sĩ chuyển mình từ một quốc gia nông nghiệp nghèo ở thế kỷ XIX thành trung tâm tài chính, công nghệ và dược phẩm hàng đầu thế giới hiện nay.

Vì vậy, theo các chuyên gia, cuộc tranh luận về giới hạn dân số thực chất phản ánh một câu hỏi lớn hơn đối với xã hội Thụy Sĩ: làm thế nào để bảo vệ chất lượng cuộc sống mà không đánh mất những yếu tố tạo nên thành công?

Ngã rẽ của một quốc gia thịnh vượng

Kết quả cuộc trưng cầu ý dân ngày 14/6 sẽ không chỉ quyết định tương lai chính sách nhập cư của Thụy Sĩ mà còn cho thấy cách người dân nước này nhìn nhận về vị thế của mình trong một thế giới đang thay đổi.

Thăm dò trước cuộc trưng cầu ý dân ngày 14/6 cho thấy cử tri Thụy Sĩ gần như chia đều giữa hai luồng ý kiến ủng hộ và phản đối đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người

Những người ủng hộ cho rằng việc giới hạn dân số là cần thiết để bảo vệ bản sắc và chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, phe phản đối cảnh báo rằng việc khép lại cánh cửa với người nhập cư có thể làm suy yếu động lực phát triển đã giúp Thụy Sĩ duy trì mức sống hàng đầu thế giới trong nhiều thập kỷ.

Theo các cuộc khảo sát dư luận trước thềm bỏ phiếu, kết quả cuộc trưng cầu ý dân được dự báo sẽ rất sít sao. Trong bối cảnh châu Âu đang chứng kiến sự gia tăng ảnh hưởng của các đảng dân túy và làn sóng hoài nghi nhập cư, lựa chọn của cử tri Thụy Sĩ sẽ được theo dõi chặt chẽ không chỉ trong nước mà trên toàn lục địa.