Loạt bài 'Giao thông tĩnh Hà Nội: Từ điểm nghẽn đến lời giải'

Bài 1:

Giao thông tĩnh: “Mảnh ghép thiếu” của “bức tranh” đô thị Thủ đô

Những năm gần đây, Hà Nội liên tục đầu tư các tuyến đường vành đai, cầu vượt, nút giao khác mức và các tuyến đường sắt đô thị nhằm giảm ùn tắc, nâng cao năng lực kết nối. Tuy nhiên, phía sau những công trình giao thông động ngày càng hiện đại ấy vẫn tồn tại một điểm nghẽn kéo dài nhiều năm: giao thông tĩnh. Tình trạng thiếu bãi đỗ xe không chỉ gây áp lực lên hạ tầng đô thị mà còn đang trở thành rào cản đối với nhiều mục tiêu phát triển giao thông công cộng, giao thông xanh và Vùng phát thải thấp mà thành phố hướng tới.

Hình ảnh những bãi đỗ xe đỗ kín vỉa hè là điều không hiếm trong lòng đô thị Hà Nội.

Chỗ đỗ xe - nỗi lo giữa lòng đô thị

Trên nhiều tuyến phố nội đô Hà Nội, không khó để bắt gặp hình ảnh ô tô đỗ kín một phần lòng đường hoặc xếp hàng dài trong các khu đất tạm. Vào buổi tối, tại nhiều khu dân cư, việc tìm được một vị trí đỗ xe phù hợp đôi khi còn khó hơn việc di chuyển qua những điểm ùn tắc giờ cao điểm.

Sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện cá nhân trong những năm gần đây đang tạo sức ép ngày càng lớn lên hệ thống giao thông tĩnh vốn phát triển chậm hơn nhu cầu thực tế. Trong khi nhiều gia đình đã có điều kiện sở hữu ô tô, quỹ đất dành cho bãi đỗ xe lại không tăng tương ứng.

Tại phường Vĩnh Hưng, một trong những khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh của Hà Nội, thực trạng này thể hiện khá rõ. Địa bàn có khoảng 70.000 dân với hơn 2.500 ô tô nhưng chỉ có 2 điểm trông giữ xe được cấp phép trong tổng số 56 điểm đang hoạt động. Phần lớn còn lại là các bãi đỗ tự phát trên đất dự án chậm triển khai, đất nông nghiệp hoặc các khu đất xen kẹt.

Câu chuyện của Vĩnh Hưng không phải trường hợp cá biệt. Tại nhiều khu vực nội thành, tình trạng tận dụng lòng đường, hè phố hoặc các khu đất trống làm nơi đỗ xe đã tồn tại nhiều năm. Không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, điều này còn làm giảm năng lực lưu thông của hệ thống giao thông hiện hữu và phát sinh không ít bất cập trong công tác quản lý.

Đằng sau những bãi xe tạm thời ấy là một thực tế: Hà Nội đang thiếu nghiêm trọng quỹ đất dành cho giao thông tĩnh.

Khoảng cách lớn giữa quy hoạch và thực tế

Theo quy hoạch, Hà Nội cần phát triển khoảng 1.620 bãi đỗ xe để đáp ứng nhu cầu của đô thị đặc biệt với quy mô dân số ngày càng tăng. Tuy nhiên, số lượng công trình được đầu tư và đưa vào khai thác thực tế mới chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với mục tiêu đặt ra.

Diện tích đất dành cho giao thông tĩnh mới chỉ đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu đỗ xe thực tế của thành phố.

Những con số được cơ quan quản lý công bố cho thấy rõ mức độ thiếu hụt hiện nay. Diện tích đất dành cho giao thông tĩnh mới chỉ đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu đỗ xe thực tế của thành phố.

Đáng chú ý hơn, theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, tỷ lệ đất dành cho giao thông tĩnh theo quy hoạch cần đạt khoảng 4%, trong khi thực tế hiện chỉ đạt khoảng 0,7-0,8%.

Nhìn từ những con số này có thể thấy khoảng cách giữa quy hoạch và thực tế vẫn còn rất lớn. Nhiều năm qua, thành phố đã dành quỹ đất cho các dự án bãi đỗ xe tập trung, bãi đỗ xe cao tầng và bãi đỗ xe ngầm. Thế nhưng không ít dự án vẫn chậm triển khai hoặc chưa thể triển khai do vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và đặc biệt là bài toán hiệu quả kinh tế.

Thực tế cho thấy, đầu tư bãi đỗ xe là lĩnh vực không dễ thu hút doanh nghiệp. Chi phí xây dựng lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài trong khi giá dịch vụ trông giữ xe chịu sự quản lý của Nhà nước khiến nhiều nhà đầu tư còn e ngại. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít khu đất được quy hoạch cho giao thông tĩnh vẫn chưa thể chuyển hóa thành các công trình phục vụ người dân.

Có thể nói, Hà Nội không thiếu quy hoạch cho giao thông tĩnh. Điều còn thiếu là những cơ chế đủ mạnh để biến các quy hoạch đó thành hiện thực.

Không chỉ là câu chuyện chỗ đỗ xe

Nếu trước đây giao thông tĩnh thường được nhìn nhận đơn thuần là nơi trông giữ phương tiện thì hiện nay vai trò của lĩnh vực này đã thay đổi đáng kể.

Trong bối cảnh Hà Nội đẩy mạnh phát triển đường sắt đô thị, mở rộng mạng lưới xe buýt công cộng, chuẩn bị triển khai Vùng phát thải thấp (LEZ) và thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện xanh, hệ thống bãi đỗ xe đang trở thành một mắt xích quan trọng của toàn bộ mạng lưới giao thông đô thị.

Muốn người dân giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, cần có các điểm trung chuyển thuận tiện. Muốn triển khai hiệu quả LEZ, cần có các bãi đỗ xe cửa ngõ để người dân gửi phương tiện trước khi vào khu vực trung tâm. Muốn phát triển xe điện, cần có hệ thống bãi đỗ kết hợp trạm sạc. Ngay cả các mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) cũng không thể thiếu các công trình giao thông tĩnh được tổ chức hợp lý.

Nói cách khác, giao thông tĩnh không còn là phần việc "đi sau" của giao thông đô thị mà đang dần trở thành một cấu phần nền tảng.

Muốn hạn chế phương tiện cá nhân thì trước hết phải tạo ra những lựa chọn thuận tiện hơn cho người dân.

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, muốn hạn chế phương tiện cá nhân thì trước hết phải tạo ra những lựa chọn thuận tiện hơn cho người dân. Điều đó đòi hỏi phải phát triển đồng bộ giao thông công cộng, các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe và hạ tầng phục vụ giao thông xanh.

Nhận định này cũng cho thấy một thực tế: Nhiều mục tiêu phát triển đô thị mà Hà Nội đang theo đuổi cuối cùng đều gặp nhau ở bài toán giao thông tĩnh.

Từ những bãi xe tự phát trong các khu dân cư đến các dự án bãi đỗ xe cửa ngõ phục vụ Vùng phát thải thấp hay các công trình ngầm đang được nghiên cứu đầu tư, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phải giải quyết căn cơ một vấn đề đã tồn tại nhiều năm.

Bởi khi "mảnh ghép thiếu" này chưa được hoàn thiện, nhiều chính sách giao thông khác khó có thể phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Và đó cũng là lý do câu chuyện giao thông tĩnh đang dần trở thành một trong những vấn đề đáng quan tâm nhất của quá trình phát triển đô thị Thủ đô hiện nay.

(còn nữa)