Loạt 'ông lớn' khoáng sản bị xướng tên trong kết luận của Thanh tra Chính phủ

Hàng loạt văn bản chậm trễ, quy hoạch thiếu căn cứ

Theo Kết luận số 72/KL-TTCP và Thông báo 1066/TB-TTCP, trong giai đoạn từ ngày 01/01/2019 đến ngày 30/6/2024, UBND tỉnh Hải Dương đã tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động khai thác khoáng sản; ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật và nhiều văn bản chỉ đạo, tổ chức thực hiện Luật Khoáng sản năm 2010 và các văn bản quy định của Chính phủ, các Bộ, ngành về khoáng sản; thực hiện công tác quy hoạch, khoanh định, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác.

Thanh tra Chính phủ xác định sai phạm thuộc về UBND tỉnh Hải Dương các nhiệm kỳ 2015 - 2020, 2020 - 2025; các lãnh đạo UBND tỉnh liên quan và các cơ quan tham mưu.

Tổ chức cấp phép thăm dò, khai thác, quản lý hoạt động khai thác, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước và phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn; tập trung, quyết liệt đẩy mạnh việc yêu cầu đóng cửa mỏ đối với các mỏ khoáng sản đã hết hạn và không đủ điều kiện gia hạn giấy phép khai thác; từng bước quản lý chặt chẽ các bến bãi tập kết, hoạt động vận chuyển khoáng sản; chú trọng thanh tra, kiểm tra, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật trong hoạt động khoáng sản.

Tuy vậy, vẫn còn có một số vi phạm, hạn chế, thiếu sót trong công tác này, cụ thể, UBND tỉnh đã chậm ban hành các văn bản quan trọng như: “Nghị quyết số 41/2017/NQ-HĐND Quy định mức thu phí BVMT đối với khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Hải Dương; Quyết định số 56/2020/QĐ-UBND ngày 14/12/2020 Quy định tỷ lệ quy đổi từ số lượng khoáng sản thành phẩm ra số lượng khoáng sản nguyên khai; Quyết định số 160/QĐ-UBND ngày 3/2/2023 về Phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Đặc biệt, cơ quan thanh tra nhấn mạnh việc địa phương không lập quy hoạch khoáng sản giai đoạn 2010-2015 tầm nhìn đến 2020 theo quy định. Thay vào đó, việc cho phép kéo dài quy hoạch cũ là không có căn cứ pháp lý của Luật Khoáng sản. Quá trình điều chỉnh, bổ sung quy hoạch cũng bộc lộ sai phạm khi UBND tỉnh Hải Dương căn cứ vào đề nghị của các doanh nghiệp để ban hành 08 quyết định diều chỉnh, bổ sung 09 khu vực có khoáng sản làm VLXD vào Quy hoạch khoáng sản làm VLXD tỉnh Hải Dương là không đảm bảo căn cứ theo quy định.

Khi bổ sung quy hoạch không lấy ý kiến Bộ Tài nguyên và Môi trường, các bộ, các cơ quan ngang bộ liên quan về quy hoạch khoáng sản. Không trình Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua quy hoạch trước khi UBND tỉnh quyết định phê duyệt theo quy định.

Một góc tỉnh Hải Dương (cũ)

Cấp phép vào khu vực cấm và lĩnh vực quốc phòng

Một trong những sai phạm nghiêm trọng nhất được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là việc cấp phép thăm dò và khai thác vào các khu vực cấm hoạt động khoáng sản. UBND tỉnh Hải Dương (cũ) cấp 02 giấy phép thăm dò khoáng sản (số 493/GP-UBND ngày 24/2/2020 vào Vùng 2 khu vực thuộc lĩnh vực văn hóa; số 2049/GP-UBND ngày 18/6/2019 vào khu tuyến đê, kè sông, hành lang thoát lũ) nhưng UBND tỉnh không thực hiện việc báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định tại khoản 4, Điều 28 Luật Khoáng sản năm 2010.

Ngày 28/12/2018, UBND tỉnh Hải Dương ban hành Quyết định số 4867/GP-UBND gia hạn Giấy phép khai thác khoáng sản số 3755/GP-UBND ngày 30/12/2010 để Công ty Tân Thành được tiếp tục khai thác đất đồi làm vật liệu san lấp tại mỏ đất đồi Ngang Vọng là không đúng quy định của Luật Khoáng sản năm 2010.

UBND tỉnh Hải Dương cấp 02/10 giấy phép khai thác khoáng sản vào khu vực cấm khai thác khoáng sản: Mỏ đá cuội kết, đá sạn kết, đá cát kết; đất đá phong hóa xen lẫn cuội, sỏi, sạn, cát và đá sét, đá phiến sét làm vật liệu san lấp, nghiền cát nhân tạo, phường Phả Lại, thành phố Chí Linh do Công ty Cổ phần sản xuất thương mại và dịch vụ Minh Hằng (Thuộc khu vực cấm HĐKS thuộc lĩnh vực quân sự; thuộc lĩnh vực văn hóa vùng VHI);

Mỏ đất sét trắng, phường Cộng Hòa, thành phố Chí Linh do Công ty cổ phần đầu tư phát triển thương mại Tân Thành Long (thuộc khu vực văn hóa vùng VHI) nhưng không thực hiện việc báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định tại khoản 4 Điều 28 Luật Khoáng sản năm 2010 là không đúng quy định của pháp luật.

Tại các mỏ đang hoạt động, công tác hậu kiểm được đánh giá là chưa chặt chẽ. Nhiều doanh nghiệp ngang nhiên khai thác vượt công suất, khai thác ngoài ranh giới hoặc không lắp đặt trạm cân, camera giám sát theo quy định.

Về việc đóng cửa mỏ, dù đã có những nỗ lực giải quyết nhưng tính đến thời điểm thanh tra, vẫn còn 03 khu vực mỏ đang hoàn thiện hồ sơ và 04 khu vực chưa thực hiện thủ tục do vướng mắc về nghĩa vụ tài chính và các tồn tại khác.

Kiến nghị xử lý nghiêm trách nhiệm

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với các sai phạm trên thuộc về UBND tỉnh (nhiệm kỳ 2015-2020 và 2020-2025), lãnh đạo UBND tỉnh có liên quan và các Sở, ngành tham mưu.

Tổng Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Chủ tịch UBND TP Hải Phòng tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm trách nhiệm các tập thể, cá nhân qua các thời kỳ; Xem xét, xử lý thực hiện chấm dứt đầu tư, thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản đối với Dự án khai thác đất đồi tại đồi Ngang Vọng, phường Thái Học, TP Chí Linh của Công ty TNHH một thành viên thương mại Tân Thành (do UBND tỉnh cấp giấy phép gia hạn khai thác khoáng sản không đúng quy định).

Xử lý nghiêm theo đúng quy định đối với 02 dự án: (1) Dự án Khai thác mỏ khoáng sản vật liệu xây dựng thông thường làm cát nhân tạo tại khu vực đồi Thông, phường Phả Lại, thị xã Chí Linh của Công ty Cổ phần sản xuất thương mại và dịch vụ Minh Hằng; (2) Dự án khai thác Mỏ đất sét trắng, phường Cộng Hòa, thành phố Chí Linh của Công ty cổ phần đầu tư phát triển thương mại Tân Thành Long (do UBND tỉnh cấp giấy phép khai thác khoáng sản vào khu vực cấm hoạt động khoáng sản).

Trong quá trình tổ chức thực hiện, nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật.